Το Δόγμα του ΣΟΚ – της Naomi Klein (Κεφάλαιο 6)

Κεφάλαιο

ΕΠΙΒΙΩΝΟΝΤΑΣ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ

ΒΟΜΒΕΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΜΕΝΕΣ ΑΠΟ ΝΟΜΟΥΣ

`

«Μια ένοπλη σύρραξη ανάµεσα σε έθνη

µας προκαλεί φρίκη. Όµως ο οικονοµικός

πόλεµος δεν είναι καλύτερος από µια

ένοπλη σύρραξη. Είναι σαν µια χειρουργική

επέµβαση. Ένας οικονοµικός πόλεµος είναι

ένα παρατεταµένο βασανιστήριο. Και οι

καταστροφές του δεν είναι λιγότερο

τροµακτικές από εκείνες που περιγράφονται

στη βιβλιογραφία για τον καθαυτού

αποκαλούµενο “πόλεµο”.

Δεν πιστεύουµε σε κανένα από τα δύο,

επειδή γνωρίζουµε τις θανατηφόρες

επιπτώσεις τους.

[ … ] Το κίνηµα εναντίον του πολέµου έχει

καλές προθέσεις. Προσεύχοµαι για την

επιτυχία του.Όµως  µε κατατρώει ο

φόβος ότι το κίνηµα θα αποτύχει αν

δε φτάσει στη ρίζα του κακού:

την ανθρώπινη απληστία».


Μ. Γκάντι, άρθρο µε τίτλο

« Νon Violence The Greatest Force», 1926

`

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6

ΔΙΑΣΩΣΗ ΧΑΡΗ ΣΕ ΕΝΑΝ ΠΟΛΕΜΟ

Ο ΘΑΤΣΕΡIΣΜΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΧΡΗΣΙΜΟΙ ΕΧΘΡΟI ΤΟΥ

`

«Ανώτατος άρχοντας είναι αυτός που αποφασίζει

πότε υπάρχει κατάσταση έκτακτης ανάγκης».

Καρλ Σµιτ, ναζιστής νοµικός

`

 

Όταν ο Φρίντριχ Χάγεκ, ο προστάτης άγιος της Σχολής του Σικάγου, επέστρεψε από µια επίσκεψή του στη Χιλή το 1981, είχε τόσο πολύ εντυπωσιαστεί από τον Αουγκούστο Πινοτσέτ και τα Παιδιά του Σικάγου, ώστε έστειλε µια επιστολή στη φίλη του Μάργκαρετ Θάτσερ, τότε πρωθυπουργό της Βρετανίας. Της συνιστούσε να χρησιµοποιήσει τη λατινοαµερικανική χώρα ως πρότυπο για να µεταµορφώσει την κεϊνσιανική οικονοµία της Βρετανίας. Η Θάτσερ και ο Πινοτσέτ θα γίνονταν αργότερα φίλοι, ενώ είναι πασίγνωστο ότι η Θάτσερ επισκεπτόταν τον ηλικιωµένο στρατηγό όταν βρισκόταν σε κατ’ οίκον περιορισµό στην Αγγλία αντιµετωπίζοντας κατηγορίες για γενοκτονία, βασανιστήρια και τροµοκρατία.

Η Βρετανίδα πρωθυπουργός ήταν πολύ καλά εξοικειωµένη µε αυτό που αποκαλούσε «αξιοσηµείωτη επιτυχία της χιλιανής οικονομίας-, περιγράφοντάς τη ως «ένα εντυπωσιακό παράδειγµα οικονοµικής µεταρρύθµισης, από το οποίο µπορούµε να πάρουµε πολλά µαθήµατα». Ωστόσο, παρά το θαυµασµό της για τον Πινοτσέτ, όταν ο Χάγεκ της πρότεινε να αντιγράψει τις πολιτικές της θεραπείας-σοκ, η Θάτσερ δεν πείστηκε. Τον Φεβρουάριο του 1982 η πρωθυπουργός εξήγησε ωµά σε µια επιστολή της στον πνευµατικό της γκουρού: «Είµαι βέβαιη ότι θα συµφωνήσετε µαζί µου πως στη Βρετανία, όπου υπάρχουν δηµοκρατικοί θεσµοί και η ανάγκη για υψηλό βαθµό συναίνεσης, µερικά από τα µέτρα που υιοθετήθηκαν στη Χιλή θα ήταν εντελώς απαράδεκτα. Η µεταρρύθµισή µας θα πρέπει να συµβαδίζει µε τις παραδόσεις και µε το σύνταγµά µας. Ενίοτε η διαδικασία θα µοιάζει οδυνηρά αργή».

Το συµπέρασµα ήταν πως η θεραπεία της Σχολής του Σικάγου δεν ήταν εφικτή σε µια δηµοκρατία όπως το Ηνωµένο Βασίλειο. Η Θάτσερ βρισκόταν στον τρίτο χρόνο της πρώτης θητείας της, βούλιαζε στις δηµοσκοπήσεις και δεν ήταν διατεθειµένη να διακινδυνεύσει µια ήττα στις επόµενες εκλογές εφαρµόζοντας ένα τόσο ριζοσπαστικό και αντιδηµοφιλές οικονοµικό πρόγραµµα σαν αυτό που της πρότεινε ο Χάγεκ.

Για τον Χάγεκ και το κίνηµα το οποίο εκπροσωπούσε, αυτή ήταν µια απογοητευτική αποτίµηση. Το πείραµα στις χώρες του Νότιου Κώνου είχε αποφέρει τόσο εντυπωσιακά κέρδη -αν και µόνο για ελάχιστους-, ώστε οι ολοένα και περισσότερο παγκοσµιοποιηµένες πολυεθνικές να διψούν για νέες κατακτήσεις και όχι µόνο στις αναπτυσσόµενες χώρες αλλά και στις πλούσιες χώρες της Δύσης, όπου τα κράτη έλεγχαν ακόµα πιο προσοδοφόρα περιουσιακά στοιχεία, τα οποία θα µπορούσαν να εκµεταλλευτούν επικερδώς οι ιδιωτικές εταιρείες: τηλεφωνικές επικοινωνίες, αεροπορικές µεταφορές, ραδιοτηλεοπτικές συχνότητες, εταιρείες ηλεκτρισµού. Αν κάποιοι µπορούσαν να πρωτοστατήσουν στην εφαρµογή αυτής της ατζέντας στον πλούσιο κόσµο, αυτοί ήταν, ασφαλώς, η Θάτσερ στην Αγγλία και ο Αµερικανός τότε Πρόεδρος Ρόναλντ Ρέιγκαν.

Το 1981 το περιοδικό Fortune δηµοσίευσε ένα άρθρο που εκθείαζε το «Θαυµαστό Νέο Κόσµο των Ρεϊγκανοµικών στη Χιλή». Το άρθρο, που εξυµνούσε «τα αστραφτερά, πολυτελή καταστήµατα» και τα «γυαλιστερά καινούρια ιαπωνικά αυτοκίνητα» στο Σαντιάγο, δεν έκανε την παραµικρή µνεία στη διάχυτη καταπίεση και στην εκρηκτική αύξηση των παραγκουπόλεων. «Τι µπορούµε να µάθουµε από το πείραµα της Χιλής πάνω στην οικονοµική ορθοδοξία;» ρωτούσε το άρθρο, για να δώσει στη συνέχεια την ορθή απάντηση: «Αν µια µικρή υπανάπτυκτη χώρα µπορεί να ζήσει µε τη θεωρία του ανταγωνιστικού πλεονεκτήµατος, τότε, ασφαλώς, µπορεί να κάνει το ίδιο και η απείρως πιο εύπορη οικονοµία µας».

Ωστόσο, όπως καθιστούσε σαφές στον Χάγεκ η επιστολή της Θάτσερ, τα πράγµατα δεν ήταν τόσο απλά. Οι εκλεγµένοι ηγέτες ανησυχούν για το τι σκέφτονται οι ψηφοφόροι σχετικά µε την αποδοτικότητα και το έργο τους, που κρίνονται σε τακτά χρονικά διαστήµατα. Και στις αρχές της δεκαετίας του 1980, παρόλο που στην εξουσία βρίσκονταν ο Ρέιγκαν και η Θάτσερ, οι οποίοι επηρεάζονταν από τις συμβουλές του Χάγεκ και του Φρίντμαν, ήταν αμφίβoλo αν θα μπορούσε να εφαρμοστεί στη Βρετανία και στις Ηνωμένες Πολιτείες αυτή η ριζοσπαστική οικονομική ατζέντα, που είχε επιβληθεί με τόσο κτηνώδη βία στις χώρες του Νότιου Κώνου.

Την προηγούμενη δεκαετία ο Φρίντμαν και το κίνημά του είχαν γνωρίσει μια τεράστια απογοήτευση στις ΗΠΑ από τον Ρίτσαρντ Νίξον, ο οποίος μέχρι τότε έδειχνε να συμφωνεί με τις ιδέες τους. Παρόλο που ο Νίξον είχε βοηθήσει τα Παιδιά του Σικάγου να ανέλθουν στην εξουσία στη Χιλή, ακολούθησε έvav πολύ διαφορετικό δρόμο στο εσωτερικό των ΗΠΑ μια ασυνέπεια την οποία δεν του συγχώρεσε ποτέ ο Φρίντμαν. Όταν εξελέγη ο Νίξον το 1969, ο Φρίντμαν σκέφτηκε ότι είχε έρθει επιτέλους η ώρα να ηγηθεί μιας εγχώριας αντεπανάστασης εναντίον της κληρονομιάς του Νιου Ντιλ. «Ελάχιστοι Πρόεδροι έχουν εκφράσει μια φιλοσοφία τόσο συμβατή με τη δική μας», είχε γραφείο Φρίντμαν στον Νίξον.” Οι δύο άντρες συναντιούνταν τακτικά στο Οβάλ Γραφείο και ο Νίξον διόρισε αρκετούς φίλους και συναδέλφους του Φρίντμαν σε σημαντικά οικονομικά αξιώματα. Ένας από αυτούς ήταν ο καθηγητής του Πανεπιστημίου του Σικάγου Τζορτζ Σουλτς, τον οποίο ο Φρίντμαν στρατολόγησε για να εργαστεί για τον Νίξον. Ένας άλλος ήταν ο Ντόναλντ Ράμσφελντ, τότε τριάντα εφτά ετών. Τη δεκαετία του 1960 ο Ράμσφελντ είχε παρακολουθήσει σεμινάρια στο Πανεπιστήμιο του Σικάγου και αργότερα θα αναφερόταν με ευλάβεια σε αυτές τις συναντήσεις, περιγράφοντας τον Φρίντμαν και τους συναδέλφους του ως «μια ομάδα από ιδιοφυΐες και χαρακτηρίζοντας τον εαυτό του και τους υπόλοιπους που παρακολουθούσαν τα σεμινάρια «κουτάβια που πήγαιναν να μάθουν μπλέκοντας στα πόδια τους. [ … ] Ήμουν τόσο προνομιούχος».5 Με πιστούς μαθητές του να διαμορφώνουν την πολιτική και έχοντας ο ίδιος μια στενή προσωπική σχέση με τον Πρόεδρο, ο Φρίντμαν είχε κάθε λό’0 να πιστεύει ότι οι ιδέες του θα εφαρμόζονταν στην πιο ισχυρή οικονομία του κόσμου.

Το 1971 όμως η οικονομία των ΗΠΑ βρισκόταν σε κρίση, η ανεργία ήταν υψηλή και ο πληθωρισμό ς εξωθούσε τις τιμές στα ύψη. Ο Νίξον γνώριζε ότι, αν ακολουθούσε τις συμβουλές του Φρίντμαν, εκατομμύρια οργισμένοι πολίτες θα τον καταψήφιζαν. Αποφάσισε να επιβάλει πλαφόν στα ενοίκια και στις τιμές βασικών αγαθών, όπως το πετρέλαιο. Ο Φρίντμαν έγινε έξαλλος: Από όλες τις πιθανές κρατικές «στρεβλώσεις» η διατίμηση ήταν η χειρότερη. Τη θεωρούσε «καρκίνο που μπορεί να καταστρέψει την ικανότητα ενός οικονομικού συστήματος να λειτουργεί».

Ακόµα πιο ταπεινωτικό ήταν το γεγονός ότι οι ίδιοι οι µαθητές του είχαν εφαρµόσει αυτά τα κεϊνσιανικά µέτρα: Ο Ράµσφελντ ήταν επικεφαλής του προγράµµατος ελέγχου των µισθών και των τιµών και λογοδοτούσε στον Σουλτς, που ήταν ο διευθυντής του Γραφείου Διαχείρισης και Προϋπολογισµού. Κάποια στιγµή ο Φρίντµαν τηλεφώνησε στον Ράµσφελντ στο Λευκό Οίκο και επέπληξε το πρώην «κουτάβι» του. Σύµφωνα µε τον Ράµσφελντ, ο Φρίντµαν του είπε: «Πρέπει να σταµατήσετε αυτά που κάνετε». Ο αρχάριος γραφειοκράτης του απάντησε ότι έµοιαζαν να είναι αποτελεσµατικά: Ο πληθωρισµός µειωνόταν, η οικονοµία µεγεθυνόταν. Ο Φρίντµαν του ανταπάντησε ότι αυτό ήταν το µεγαλύτερο από όλα τα εγκλήµατα: «Οι άνθρωποι θα αρχίσουν να σκέφτονται ότι αυτά που κάνετε είναι σωστά. [ … ] Θα πάρουν λάθος µάθηµα».’ Πράγµατι αυτό έγινε, καθώς ο Νίξον επανεξελέγη µε ποσοστό 60% το επόµενο έτος. Στη δεύτερη θητεία του ο Πρόεδρος αποµακρύνθηκε ακόµα περισσότερο από την ορθοδοξία του Φρίντµαν, υιοθετώντας µια σειρά από νέους νόµους που επέβαλλαν στις βισμηχανίες πιο αυστηρούς κανόνες ασφάλειας και πιο αυστηρά µέτρα για την προστασία του περιβάλλοντος. «Είµαστε όλοι κεϊνσιανιστές πια», είχε πει σε µια διάσηµη δήλωσή του ο Νίξον η πιο επώδυνη από όλες τις μαχαιριές. Ήταν τόσο µεγάλη η προδοσία του, ώστε ο Φρίντµαν θα χαρακτήριζε αργότερα τον Νίξον «τον πιο σοσιαλιστή από όλους τους Προέδρους των Ηνωµένων Πολιτειών τον εικοστό αιώνα».

Η στάση του Νίξον ήταν ένα σκληρό µάθηµα για τον Φρίντµαν. Ο καθηγητής του Πανεπιστηµίου του Σικάγου είχε οικοδοµήσει το κίνηµά του πάνω στην εξίσωση του καπιταλισµού µε την ελευθερία, ωστόσο οι ελεύθεροι άνθρωποι δεν ψήφιζαν τους πολιτικούς που ακολουθούσαν τις συµβουλές του. Ακόµα χειρότερα, οι δικτατορίες, όπου απουσιάζει καταφανώς η ελευθερία, ήταν τα µοναδικά καθεστώτα που εφάρµοζαν στην πράξη το δόγµα της ελεύθερης αγοράς. Μεμψιμοιρώντας, λοιπόν, για το γεγονός ότι είχαν προδοθεί στην πατρίδα τους, οι πεφωτισμένοι της Σχολής του Σικάγου είχαν εναποθέσει τις ελπίδες τους στις χούντες κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1970. Οπουδήποτε είχαν την εξουσία ακροδεξιές στρατιωτικές δικτατορίες, η παρουσία του Πανεπιστηµίου του Σικάγου ήταν αισθητή. Ο Χάρµπεργκερ εργάστηκε το 1976 ως σύµβουλος του στρατιωτικού καθεστώτος της Βολιβίας και έγινε επίτιµος καθηγητής του Πανεπιστηµίου του Τουκουµάν στην Αργεντινή το 1979, όταν τα πανεπιστήµια βρίσκονταν κάτω από τον έλεγχο της χούντας.” Επιπλέον· συμβούλευε τον Σουχάρτο και τη Μαφία του Μπέρκλεϊ στην Ινδονησία. Όσο για τον Φρίντµαν, κατέστρωσε ένα οικονοµικό πρόγραµµα φιλελευθεροποίησης για το καταπιεστικό Κομουνιστικό Κόµµα της Κίνας όταν αυτό αποφάσισε να κάνει στροφή προς την οικονοµία της αγοράς.

Ο Στέφαν Χάγκαρντ, ένας σθεναρός νεοφιλελεύθερος πολιτικός επιστήµονας του Πανεπιστηµίου της Καλιφόρνια, έχει παραδεχτεί το «θλιβερό γεγονός» ότι «µερικές από τις πιο ευρείες µεταρρυθµιστικές προσπάθειες στον αναπτυσσόμενο κόσµο πραγµατοποιήθηκαν έπειτα από στρατιωτικά πραξικοπήµατα», αναφέροντας ως παραδείγµατα, εκτός από τις χώρες του Νότιου Κώνου και την Ινδονησία, την Τουρκία, τη Νότια Κορέα και την Γκάνα. Άλλες επιτυχείς προσπάθειες εφαρµογής του νεοφιλελευθερισµού έγιναν όχι έπειτα από στρατιωτικά πραξικοπήµατα, αλλά σε µονοκοµµατικά κράτη, όπως το Μεξικό, η Σιγκαπούρη, το Χονγκ Κονγκ και η Ταϊβάν. Σε πλήρη αντίθεση µε το βασικό ισχυρισµό του Φρίντµαν, ο Χάγκαρντ καταλήγει στο συµπέρασµα ότι «τα καλά πράγµατα, όπως η δηµοκρατία και η προσανατολισµένη στην αγορά οικονοµική πολιτική, δε συµβαδίζουν πάντα». Πράγµατι, στις αρχές της δεκαετίας του 1980 δεν υπήρχε ούτε µία πολυκοµµατική δηµοκρατία η οποία να έχει στραφεί ολοκληρωτικά προς την ελεύθερη αγορά.

Οι αριστεροί στον αναπτυσσόµενο κόσµο, από την πλευρά τους, υποστηρίζουν ότι µια γνήσια δηµοκρατική διαδικασία, στο πλαίσιο της οποίας θα ίσχυαν δίκαιοι κανόνες που θα εµπόδιζαν τις εταιρείες να εξαγοράζουν τα αποτελέσµατα των εκλογών, θα οδηγούσε αναγκαστικά στην εκλογή κυβερνήσεων οι οποίες θα αναλάµβαναν να αναδιανείµουν τον πλούτο. Ο λόγος είναι πολύ απλός: Σε αυτές τις χώρες υπάρχουν πολύ περισσότεροι φτωχοί από πλούσιους. Οι πολιτικές που αναδιανέµουν τη γη και αυξάνουν τους µισθούς, και όχι η λογική της «διάχυσης των οικονοµικών οφελών από πάνω προς τα κάτω» trickle-down), είναι αυτές που εξυπηρετούν τα συµφέροντα της φτωχής πλειοψηφίας. Εποµένως, αν όλοι οι πολίτες ψήφιζαν και η εκλογική διαδικασία ήταν στοιχειωδώς δίκαιη, θα εκλέγονταν οι πολιτικοί που θα αύξαναν τις θέσεις εργασίας και θα µοίραζαν τη γη, όχι εκείνοι που θα υπόσχονταν ότι η ελεύθερη αγορά θα οδηγούσε σε ένα καλύτερο µέλλον.

ια όλους αυτούς τους λόγους, ο Φρίντµαν βρισκόταν για αρκετό καιρό αντιµέτωπος µε ένα διανοητικό παράδοξο: Καθώς θεωρούσε τον εαυτό του συνεχιστή της παράδοσης του Άνταµ Σµιθ, πίστευε µε πάθος ότι οι άνθρωποι καθοδηγούνται από το ατοµικό συµφέρον και ότι οι κοινωνίες λειτουργούν καλύτερα αν το ατοµικό συµφέρον καθορίζει όλες σχεδόν τις δραστηριότητες µε εξαίρεση µια «ασήµαντη» δραστηριότητα που ονοµάζεται «ψηφοφορία». Εφόσον οι περισσότεροι άνθρωποι στον κόσµο είτε είναι φτωχοί είτε ζουν µε εισόδηµα κατώτερο από το µέσο κατά κεφαλήν εισόδηµα στις χώρες τους (συµπεριλαµβανοµένων των ΗΠΑ), εξυπηρετούν το βραχυπρόθεσµο ατοµικό συµφέρον τους όταν ψηφίζουν πολιτικούς που υπόσχονται να αναδιανείµουν τον πλούτο από την κορυφή προς τη βάση της οικονοµικής πυραµίδας. Ο µονεταριστής οικονοµολόγος Άλαν Μέλτζερ, για πολλά χρόνια φίλος του Φρίντµαν, έθετε το πρόβληµα ως εξής: «Οι ψήφοι κατανέµονται περισσότερο εξισωτικά από τα εισοδήµατα. […] Οι ψηφοφόροι µε µεσαία ή χαµηλά εισοδήµατα κερδίζουν από την αύξηση των εισοδηµάτων τους». Ο Μέλτζερ αντιµετώπιζε αυτή την αντίδραση ως «µέρος του κόστους της δηµοκρατικής διακυβέρνησης και της πολιτικής ελευθερίας», προσθέτοντας ότι «οι Φρίντµαν [ο Μίλτον και η σύζυγός του Ρόουζ] κολυµπούσαν κόντρα σε αυτό το ισχυρό ρεύµα. Δεν µπορούσαν να το σταµατήσουν ή να το αντιστρέψουν, αλλά επηρέασαν πολύ περισσότερο από ό,τι οι περισσότεροι τον τρόπο µε τον οποίο σκέπτονται και δρουν οι άνθρωποι και οι πολιτικοί.

Στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, η Θάτσερ προσπαθούσε να επιβάλει µια αγγλική εκδοχή του φριντµανισµού, υπεραµυνόµενη αυτού που έγινε γνωστό ως «κοινωνία των ιδιοκτητών». Η προσπάθειά της επικεντρώθηκε στον τοµέα της κοινωνικής στέγης, δηλαδή στις εργατικές κατοικίες, προς τις οποίες η Θάτσερ ήταν φιλοσοφικά αντίθετη, καθώς πίστευε ότι το κράτος δεν πρέπει να έχει καµία σχέση µε τη στεγαστική αγορά. Οι περισσότερες εργατικές κατοικίες ήταν γεµάτες από ανθρώπους που δεν ψήφιζαν το Συντηρητικό Κόµµα, επειδή κάτι τέτοιο ήταν αντίθετο προς τα ατοµικά οικονοµικά τους συµφέροντα. Η Θάτσερ ήταν πεπεισµένη ότι, αν κατάφερνε να τους εντάξει στην αγορά, τα συµφέροντά τους θα ταυτίζονταν µε εκείνα των πλουσιότερων που αντιτίθεντο στην αναδιανοµή του πλούτου. Έχοντας αυτό κατά νου, πρόσφερε ισχυρά κίνητρα στους ενοίκους των ακινήτων που ανήκαν στο δηµόσιο προκειµένου να αγοράσουν τις κατοικίες τους σε µειωµένες τιµές. Όσοι µπορούσαν να το κάνουν, έγιναν ιδιοκτήτες, ενώ όσοι δεν µπορούσαν, έπρεπε πλέον να καταβάλλουν ενοίκια σχεδόν διπλάσια σε σχέση µε παλαιότερα. Επρόκειτο για µια στρατηγική «διαίρει και βασίλευε» και αποδείχτηκε αποτελεσµατική: Οι ενοικιαστές συνέχισαν να αντιτίθενται στη Θάτσερ, οι άστεγοι στους δρόµους των µεγάλων πόλεων της Βρετανίας αυξήθηκαν σηµαντικά, όµως οι δηµοσκοπήσεις έδειχναν ότι περισσότεροι από τους µισούς νέους ιδιοκτήτες είχαν αλλάξει κοµµατική προτίµηση υπέρ του Συντηρητικού Κόµµατος.

Παρόλο που οι πωλήσεις των ακινήτων που ανήκαν στο δηµόσιο άνοιξαν ένα παράθυρο ελπίδας για τη δυνατότητα να εφαρµοστεί µια σκληροπυρηνική δεξιά οικονομική πολιτική σε μια δημοκρατία, όλα έδειχναν ότι η Θάτσερ ήταν καταδικασμένη να κυβερνήσει μόνο για μία θητεία. Το 1979 το προεκλογικό της σύνθημα ήταν «Οι Εργατικοί δεν αποδίδουν», όμως το 1982 ο αριθμός των ανέργων είχε διπλασιαστεί, όπως και το ποσοστό του πληθωρισμού. Η Θάτσερ είχε προσπαθήσει να τα βάλει με ένα από τα ισχυρότερα συνδικάτα της χώρας, αυτό των ανθρακωρύχων, και είχε αποτύχει. Έπειτα από τρία χρόνια στον πρωθυπουργικό θώκο, η δημοτικότητα της Θάτσερ στις δημοσκοπήσεις είχε πέσει στο 25% ποσοστό μικρότερο από εκείνο του Τζορτζ Μπους στo πιο χαμηλό σημείο του, το πλέον χαμηλό οποιουδήποτε Βρετανού πρωθυπουργού στη μέχρι τότε ιστορία των δημοσκοπήσεων. Η επιδοκιμασία του συνολικού κυβερνητικού έργου είχε καταποντιστεί στο 18%.Με τις γενικές εκλογές να πλησιάζουν επικίνδυνα, ο θατσερισμός κινδύνευε να έχει ένα πρόωρο και άδοξο τέλος, προτού το Συντηρητικό Κόμμα καταφέρει να υλοποιήσει τους περισσότερους από τους φιλόδοξους στόχους του για μαζικές ιδιωτικοποιήσεις και συντριβή των εργατικών συνδικάτων. Ήταν σε αυτή τη δύσκολη συγκυρία που η Θάτσερ έγραψε στον Χάγεκ, πληροφορώντας τον ευγενικά ότι τα μεταρρθμιστικά μέτρα που υιοθετήθηκαν στη Χιλή θα ήταν «εντελώς απαράδεκτα» στo Ηνωμένο Βασίλειο.

Η καταστροφική πρώτη θητεία της Θάτσερ έμοιαζε να επιβεβαιώνει τα μαθήματα της Προεδρίας του Νίξον: Οι ακραίες και εξαιρετικά κερδοφόρες πολιτικές της Σχολής του Σικάγου δεν μπορούσαν να επιβιώσουν σε ένα δημοκρατικό πολιτικό σύστημα. Ήταν σαφές ότι η επιτυχής επιβολή της οικονομικής θεραπείας-σοκ απαιτούσε και κάποιο άλλο είδος σοκ: είτε ένα πραξικόπημα είτε τους θαλάμους βασανιστηρίων ενός καταπιεστικού καθεστώτος.

Η προοπτική αυτή φάνταζε ιδιαίτερα δυσάρεστη για τη Γουόλ Στριτ, επειδή αρκετά αυταρχικά καθεστώτα είχαν αρχίσει να καταρρέουν σε ολόκληρο τον κόσμο στις αρχές της δεκαετίας του 1980 (Ιράν, Νικαράγουα, Ισημερινός, Περού, Βολιβία), ενώ θα ακολουθούσαν ακόμα περισσότερα κατά τη διάρκεια αυτού που ο συντηρητικός πολιτικός επιστήμονας Σάμιουελ Χάντινγκτον έχει ονομάσει «το τρίτο κύμα της δημοκρατίας». Οι εξελίξεις αυτές ήταν ανησυχητικές: Τι θα εμπόδιζε την εμφάνιση ενός νέου Αλιέντε, που θα κέρδιζε ψήφους και υποστήριξη χάρη στις φιλολαϊκές πολιτικές του;

Το 1979 η Ουάσινγκτον είχε παρακολουθήσει το σενάριο αυτό να ξετυλίγεται τόσο στο Ιράν όσο και στη Νικαράγουα. Στο Ιράν ο υποστηριζόμενος από τις ΗΠΑ σάχης ανατράπηκε από ένα συνασπισμό αριστερών και ισλαμιστών. Ενώ στα μέσα ενημέρωσης κυριαρχούσαν οι ειδήσεις για τους αγιατολάχ και τους ομήρους στην πρεσβεία των ΗΠΑ, το οικονομικό πρόγραμμα που εφαρμοζόταν στο Ιράν είχε επίσης σημάνει το συναγερμό στην Ουάσινγκτον. Το ισλαμικό καθεστώς, που δεν είχε ακόμα μετατραπεί σε απολυταρχικό, εθνικοποίησε τον τραπεζικό τομέα και εγκαινίασε ένα πρόγραμμα αναδιανομή της γης. Επιπλέον, επέβαλε περιορισμούς στις εισαγωγές και στις εξαγωγές μια πλήρης αναστροφή της πολιτικής ελεύθερου εμπορίου του σάχη. Πέντε μήνες αργότερα στη Νικαράγουα η υποστηριζόμενη από τις ΗΠΑ δικτατορία του Αναστάσιο Σομόσα Ντεβάιλε ανατράπηκε από μια λαϊκή εξέγερση που έφερε στην εξουσία τους αριστερούς Σαντινίστας. Και αυτοί, όπως οι Ιρανοί, επέβαλαν περιορισμούς στις εισαγωγές και εθνικοποίησαν τον τραπεζικό τομέα.

Οι προβλέψεις για την υλοποίηση του οράματος μιας παγκόσμιας αγοράς ήταν δυσοίωνες. Στα τέλη της δεκαετίας του 1980 ο Φρίντμαν και οι οπαδοί του βρίσκονταν αντιμέτωποι με την προοπτική η επανάστασή τους, ηλικίας μικρότερης των δέκα ετών, να μην επιβιώσει του νέου κύματος φιλολαϊκής οικονομικής πολιτικής.

Ο πόλεμοs τηs σωτηρίας

ξι βδομάδες αφότου η Θάτσερ έγραψε την επιστολή στον Χάγεκ, συνέβη κάτι που την έκανε να αναθεωρήσει και άλλαξε το πεπρωμένο της κορπορατικής σταυροφορίας: Στις 2 Απριλίου 1982 η Αργεντινή εισέβαλε στα νησιά Φόκλαντ. απομεινάρι της βρετανικής αποικιοκρατίας. Ο πόλεμος των Φόκλαντ -ή πόλεμος των Μαλβίνων, όπως τον αποκαλούν οι Αργεντινοί έμεινε στην ιστορία ως μια σκληρή αλλά ήσσονος σημασίας σύρραξη. Τα Φόκλαντ, που βρίσκονται στα ανοιχτά των ακτών της Αργεντινής, δεν είχαν πλέον στρατηγική αξία. Το σύμπλεγμα των νήσων απείχε χιλιάδες χιλιόμετρα από τη Βρετανία, ενώ το κόστος της πρoστασίας και της διατήρησής τους ως αποικίας ήταν μεγάλο. Αλλά και για την Αργεντινή είχαν ελάχιστη χρησιμότητα, παρόλο που η ύπαρζη ενός βρετανικού προκεχωρημένου φυλακίου στα ύδατά της συνιστούσε προσβολή για την εθνική υπερηφάνεια. Ο διάσημος Αργεντινός συγγραφέας Xόρχε Λουίς Μπόρχες έχει περιγράψει δηκτικά τη διαμάχη για τα νησιά ως «καβγά ανάμεσα σε δύο φαλακρούς για μια χτένα».

Από στρατιωτική άποψη, η διάρκειας έντεκα βδομάδων σύρραξη δεν έχει σχεδόν καμία ιστορική σημασία. Ωστόσο δεν πρέπει να παραβλέπουμε τον αντίκτυπο του πολέµου στο σχέδιο για την επιβολή της ελεύθερης αγοράς, ο οποίος ήταν τεράστιος: Ο πόλεµος των Φόκλαντ έδωσε στη Θάτσερ την πολιτική κάλυψη που χρειαζόταν για να εφαρµόσει για πρώτη φορά ένα πρόγραµµα ριζικού καπιταλιστικού µετασχηµατισµού σε µια Δυτική φιλελεύθερη δηµοκρατία.

Και τα δύο µέρη είχαν καλούς λόγους να θέλουν τον πόλεµο. Το 1982 η οικονοµία της Αργεντινής κατέρρεε υπό το βάρος του χρέους και της διαφθοράς, ενώ η εκστρατεία για την υπεράσπιση των ανθρώπινων δικαιωµάτων είχε αρχίσει να αποκτά ορµή. Η νέα χουντική κυβέρνηση, µε επικεφαλής το στρατηγό Λεοπόλδο Γκαλτιέρι, θεώρησε ότι µόνο τα αντι-ιµπεριαλιστικά αισθήµατα θα µπορούσαν να αντισταθµίσουν την οργή για τη συνεχιζόµενη κατάπνιξη της δηµοκρατίας, κι έτσι τα υποδαύλισε εντέχνως εναντίον της Βρετανίας µε πρόσχηµα την άρνηση εκ µέρους της να παραχωρήσει τα νησιά. Πολύ σύντοµα η κυανή και λευκή σηµαία της Αργεντινής κυµάτιζε πάνω στο βραχώδες προκεχωρηµένο φυλάκιο και η χώρα πανηγύριζε υποβολιµαία.

Πόλεμος στα Φόκλαντ

Μόλις η Θάτσερ πληροφορήθηκε ότι η Αργεντινή είχε καταλάβει τα Φόκλαντ, κατάλαβε ότι ήταν η τελευταία της ευκαιρία να αλλάξει το πολιτικό της πεπρωµένο και υιοθέτησε αµέσως το αρειµάνιο ύφος του Τσώρτσιλ. Μέχρι τότε η Θάτσερ αντιµετώπιζε µε αποστροφή το θέµα των Φόκλαντ εξαιτίας της οικονοµικής επιβάρυνσης που αυτά συνεπάγονταν για τα κρατικά ταµεία. Είχε µειώσει τα κονδύλια για τα νησιά και είχε ανακοινώσει σηµαντικές περικοπές για το πολεµικό ναυτικό ανάµεσα στα πλοία που θα παροπλίζονταν ήταν και εκείνα που προστάτευαν τα Φόκλαντ. Οι Αργεντινοί στρατηγοί ερµήνευσαν αυτές τις ενέργειες ως σαφείς ενδείξεις πως η Βρετανία ήταν έτοιµη να παραχωρήσει τα νησιά. (Ένας από τους βιογράφους της Θάτσερ έχει αναφερθεί στην πολιτική της για τα Φόκλαντ ως «µια πρόσκληση, επί της ουσίας, προς την Αργεντινή να εισβάλει».) Πριν ξεκινήσουν οι πολεµικές επιχειρήσεις, η Θάτσερ δέχτηκε επικρίσεις από όλο το πολιτικό φάσµα ότι χρησιµοποιούσε το στρατό για τις προσωπικές πολιτικές της επιδιώξεις. Ο βουλευτής των Εργατικών Τόνι Μπεν δήλωσε: «Γίνεται ολοένα και περισσότερο σαφές πως το διακύβευµα είναι η αίγλη της κυρίας Θάτσερ και όχι τα νησιά Φόκλαντ», ενώ οι συντηρητικοί Finαncial Times επεσήµαναν: «Είναι λυπηρό το γεγονός ότι στο ζήτηµα έχουν αρχίσει να εµφιλοχωρούν οι πολιτικές διαφορές στο εσωτερικό της Βρετανίας, οι οποίες δεν έχουν καµία σχέση µε το εν λόγω θέµα. Δε διακυβεύεται µόνο η τιµή της κυβέρνησης της Αργεντινής. Το ίδιο ισχύει και για το κύρος, ενδεχοµένως και για την επιβίωση, της κυβέρνησης των Συντηρητικών’ στη Βρετανία».

Ωστόσο, παρά τον υγιή αυτό κυνισµό στην αντιµετώπιση του όλου ζητήµατος πριν από την έναρξη των πολεµικών επιχειρήσεων, αµέσως µόλις άρχισε η ανάπτυξη των στρατευµάτων επικράτησε στην Βρετανία αυτό που το προσχέδιο µιας απόφασης του Εργατικού Κόµµατος περιέγραφε ως «σοβινιστική, µιλιταριστική νοοτροπία», η οποία παρουσίαζε τον πόλεµο στα νησιά Φόκλαντ ως την τελευταία ένδοξη σελίδα της παρηκµασµένης βρετανικής αυτοκρατορίας. Η Θάτσερ εκθείαζε το «πνεύµα των Φόκλαντ» που κυριαρχούσε στο έθνος, καθώς στην πράξη αυτό σήµαινε ότι σιγούσαν οι φωνές «Διώξτε τη σκύλα!» όσο σηµείωναν ρεκόρ πωλήσεων τα µπλουζάκια που έγραφαν «Άντε Γαµήσου, Χούντα!». Ούτε το Λονδίνο ούτε το Μπουένος Άιρες κατέβαλαν κάποια σοβαρή προσπάθεια να αποφευχθεί η σύρραξη, Η Θάτσερ παραµέρισε τα Ηνωµένα Έθνη (όπως ακριβώς θα έκαναν ο Μπους και ο Μπλερ πριν από τον πόλεµο στο Ιράκ), αδιαφορώντας πλήρως για τη διεξαγωγή διαπραγµατεύσεων ή την επιβολή κυρώσεων στην Αργεντινή. Μια ένδοξη νίκη ήταν η µοναδική έκβαση που ενδιέφερε και τα δύο µέρη.

Η Θάτσερ αγωνιζόταν για το πολιτικό της µέλλον, και πέτυχε το στόχο της µε εντυπωσιακό τρόπο. Μετά τη νίκη στον πόλεµο των Φόκλαντ, στον οποίο σκοτώθηκαν 255 Βρετανοί στρατιώτες και 655 Αργεντινοί, η πρωθυπουργός εξυµνήθηκε ως πολεµική ηρωίδα και το προσωνύµιό της «Σιδηρά Κυρία» µετατράπηκε από προσβολή σε εγκώµιο. Η δηµοτικότητά της στις δηµοσκοπήσεις διπλασιάστηκε κατά τη διάρκεια του πολέµου και από 25% στην έναρξη της σύρραξης έφτασε στο 59% στο τέλος της, ανοίγοντάς της το δρόµο για την αποφασιστική νίκη που σηµείωσε στις εκλογές του επόµενου έτους.

Η ανακατάληψη των Φόκλαντ από το βρετανικό στρατό έφερε την κωδική ονοµασία «Επιχείρηση Εταιρεία» (Operation Corporate), και, παρότι πρόκειται για ένα αλλόκοτο όνοµα για µια πολεµική εκστρατεία, αποδείχτηκε προφητικό. Η Θάτσερ χρησιµοποίησε την τεράστια δηµοτικότητα που απέκτησε χάρη στη νίκη για να πραγµατοποιήσει την κορπορατική επανάσταση την οποία θεωρούσε ανέφικτη πριν από τον πόλεµο, όπως είχε γράψει στον Χάγεκ. Όταν το 1984 απήργησαν οι ανθρακωρύχοι, η Θάτσερ παρουσίασε την αντιπαράθεση ως µια συνέχεια του πολέµου µε την Αργεντινή, απαιτώντας µια εξίσου βίαιη επίλυση. Είναι πλέον διάσηµη η δήλωσή της: «Επρεπε να πολεµήσουµε τον εξωτερικό εχθρό στα Φόκλαντ και τώρα πρέπει να πολεµήσουµε τον εσωτερικό εχθρό, ο οποίος είναι ένας πολύ πιο δύσκολος αντίπαλος, αλλά εξίσου επικίνδυνος για την ελευθερία». Έχοντας καταγράψει τους Βρετανούς εργάτες ως «εσωτερικό εχθρό», η Θάτσερ εξαπέλυσε όλη την ισχύ του κράτους εναvτίoν των απεργών. Σε μια περίπτωση, μάλιστα, 8.000 αστυνομικοί οπλισμένοι με κλομπ, πολλοί από αυτούς έφιπποι, επιτέθηκαν σε εργάτες που διαδήλωναν έξω από ένα εργοστάσιο, με συνέπεια να υπάρξουν σχεδόν 700 τραυματίες. Όπως ο δημοσιογράφος του Gardiαn Σέουμας Μίλνε τεκμηριώνει στο The Enemy Within: Thatcher’s Secret War αgainst the Miners, στο οποίο υπάρχει η πιο ολοκληρωμένη περιγραφή των γεγονότων, η πρωθυπουργός πίεζε τις μυστικές υπηρεσίες να εντατικοποιήσουν την παρακολούθηση των μελών του συνδικάτου, και κυρίως του μαχητικού ηγέτη του Άρθουρ Σκάργκιλ. Επακολούθησε η πιο φιλόδοξη επιχείρηση παρακολουθήσεων που διεξήχθη ποτέ στη Βρετανία». Στο συνδικάτο διείσδυσαν πολλοί πράκτορες και πληροφοριοδότες, Ενώ παρακολουθούνταν τα τηλέφωνα και οι κατοικίες όλων των συνδικαλιστών, ακόμα και το λαϊκό εστιατόριο όπου σύχναζαν οι ηγέτες του συνδικάτου. Στην αίθουσα συνεδριάσεων της Βουλής των Κοινοτήτων κυκλοφορούσε η φήμη ότι το ανώτερο διοικητικό στέλεχος του συνδικάτου ήταν πράκτορας της ΜΙ5 και είχε ως αποστολή του «να αποσταθεροποιήσει και να υπονομεύσει το συνδικάτο», κάτι που ο ίδιος διέψευσε.

Ο Νάιτζελ Λόσον, υπουργός Οικονομικών του Ηνωμένου Βασιλείου κατά τη διάρκεια της απεργίας, έχει εξηγήσει ότι η κυβέρνηση Θάτσερ θεωρούσε εχθρό της το συνδικάτο των ανθρακωρύχων.«Ηταν όπως όταν εξοπλιζόμασταν για να αντιμετωπίσουμε την απειλή του Χίτλερ στα τέλη της δεκαετίας του 1930», δήλωσε ο Λόσον μία δεκαετία μετά. «Επρεπε να είμαστε προετοιμασμένοι». Όπως συνέβη και με τον πόλεμο των Φόκλαντ, δεν υπήρχε το παραμικρό ενδιαφέρον για διαπραγματεύσεις, αλλά μια στοχευμένη αποφασιστικότητα να συντριβεί το συνδικάτο, ανεξαρτήτως του κόστους (και, με 3.000 έκτακτους αστυνομικούς, το κόστος ήταν τεράστιο). Ο Κόλιν Νέιλορ, αρχιφύλακας που βρέθηκε στην πρώτη γραμμή της σύγκρουσης, την έχει περιγράψει ως «εμφύλιο πόλεμο».

Μέχρι το τέλος του 1985 η Θάτσερ είχε κερδίσει και αυτό τον πόλεμο: Οι εργάτες πεινούσαν και δεν μπορούσαν να αντέξουν. Τελικά, απολύθηκαν 996 άνθρωπoι. Ήταν μια συντριπτική ήττα για το πιο ισχυρό συνδικάτο της Βρετανίας, που έστειλε ένα ξεκάθαρο μήνυμα στις υπόλοιπες συνδικαλιστικές ενώσεις: Αν η Θάτσερ ήταν διατεθειμένη να φτάσει στα άκρα για να λυγίσει τους ανθρακωρύχους, από τους οποίους ολόκληρη η χώρα εξαρτιόταν για το φωτισμό και τη θέρμανσή της, θα ήταν σκέτη αυτοκτονία για τα ασθενέστερα συνδικάτα που τα μέλη τους εργάζονταν σε λιγότερο κρίσιμους τομείς της οικονοµίας να αµφισβητήσουν τη νέα οικονοµική τάξη πραγµάτων. Ήταν προτιµότερο να δεχτούν ό,τι τους πρόσφεραν. Επρόκειτο για ένα µήνυµα παρόµοιο µε αυτό που ο Ρόναλντ Ρέιγκαν έστειλε µε την αντίδρασή του στην απεργία των ελεγκτών εναέριας κυκλοφορίας λίγους µήνες µόνο µετά την εκλογή του στο προεδρικό αξίωµα. Επειδή δεν είχαν πάει να δουλέψουν, «έχουν απολέσει τις θέσεις εργασίας τους και θα εκδιωχθούν αµέσως», είχε δηλώσει ο Ρέιγκαν. Για να απολύσει στη συνέχεια 11.400 από τους πιο σηµαντικούς για τη λειτουργία της χώρας εργαζόµενους ένα σοκ από το οποίο δεν έχει ακόµα συνέλθει πλήρως το εργατικό κίνηµα στις ΗΠΑ.

Στη Βρετανία η Θάτσερ χρησιµοποίησε τις νίκες της στον πόλεµο των Φόκλαντ και σε βάρος των ανθρακωρύχων για να προωθήσει την αντιδραστική οικονοµική της ατζέντα. Μεταξύ 1984 και 1985 η κυβέρνησή της ιδιωτικοποίησε, µεταξύ άλλων, τις British Telecom, British Gas, British Airways, British Airport Authority και British Steel, ενώ πούλησε τις µετοχές της British Petroleum που διέθετε το κράτος.

Όπως η τροµοκρατική επίθεση της 11ης Σεπτεµβρίου έδωσε σε έναν Πρόεδρο µε χαµηλή δηµοτικότητα τη δυνατότητα να εξαπολύσει ένα µαζικό κύµα ιδιωτικοποιήσεων (ο Μπους ιδιωτικοποίησε τους τοµείς της ασφάλειας, της διεξαγωγής πολεµικών επιχειρήσεων και της ανοικοδόµησης [του Ιράκ και της Νέας Ορλεάνης]), η Θάτσερ χρησιµοποίησε τον πόλεµο των Φόκλαντ για να πραγµατοποιήσει τις πρώτες µαζικές ιδιωτικοποιήσεις, εκποιήσεις σε µια Δυτική δηµοκρατία. Αυτή ήταν η πραγµατική «Επιχείρηση Εταιρεία», και είχε ιστορικές συνέπειες. Ο επιτυχής τρόπος µε τον οποίο η Θάτσερ εκµεταλλεύτηκε τον πόλεµο των Φόκλαντ αποτελούσε την πρώτη απόδειξη ότι το οικονοµικό πρόγραµµα της Σχολής του Σικάγου δε χρειαζόταν στρατιωτικές δικτατορίες και θαλάµους βασανιστηρίων για να προωθηθεί. Η Θάτσερ απέδειξε ότι, όταν σοβεί µια αρκετά σηµαντική κρίση, είναι εφικτό να επιβληθεί µια περιορισµένη εκδοχή της θεραπείας-σοκ σε µια δηµοκρατία.

`

Παρ’ όλα αυτά, η Θάτσερ χρειάστηκε έναν εχθρό για να ενώσει τη χώρα, ένα σύνολο ειδικών συνθηκών που να αιτιολογούν τη λήψη µέτρων έκτακτης ανάγκης και την καταστολή, µια κρίση που την έκανε να φαντάζει σκληρή και αποφασιστική αντί για απάνθρωπη και οπισθοδροµική. Ο πόλεµος εξυπηρέτησε τέλεια τις επιδιώξεις της, όµως τα Φόκλαντ ήταν µια «ανωµαλία» στις αρχές της δεκαετίας του 1980, µια επιστροφή στις παλαιότερες αποικιοκρατικές συρράξεις. Αν η δεκαετία του 1980 σηµατοδοτούσε όντως την αυγή µιας νέας εποχής ειρήνης και δημοκρατίας, όπως ισχυρίζονταν πολλοί, τότε πόλεμοι όπως αυτός των Φόκλαντ θα ήταν υπερβολικά σπάνιοι για να αποτελέσουν τη βάση ενός παγκόσμιου πολιτικού σχεδίου.

Το 1982 ο Μίλτον Φρίντμαν έγραψε το ακόλουθο απόσπασμα που άσκησε μεγάλη επιρροή και συνοψίζει με τον καλύτερο δυνατό τρόπο το δόγμα του σοκ: Μόνo μια κρίση -είτε είναι είτε απλώς εκλαμβάνεται ως πραγματική οδηγεί σε πραγματικές αλλαγές. Όταν ξεσπάει μια κρίση, οι δράσεις που αναπτύσσονται εξαρτώνται από τις περιρρέουσες ιδέες. Πιστεύω ότι αυτή πρέπει να είναι η βασική λειτουργία μας: να αναπτύσσουμε εναλλακτικές πολιτικές που θα αντικαταστήσουν τις υπάρχουσες, να τις διατηρούμε ζωντανές και διαθέσιμες, έως ότου το πολιτικά αδύνατον καταστεί πολιτικά αναπόφευκτο». Το απόσπασμα αυτό θα γινόταν ένα είδος τελετουργικά επαναλαμβανόμενης προσευχής για το νεοφιλελεύθερο κίνημα στη νέα δημοκρατική εποχή. Ο Άλαν Μέλτζερ επεξεργάστηκε περαιτέρω αυτή τη συλλογιστική: «Οι ιδέες είναι εναλλακτικές λύσεις που περιμένουν μια κρίση για να χρησιμεύσουν ως καταλύτες αλλαγών. Το μοντέλο επιρροής του Φρίντμαν συνίστατο στη νομιμοποίηση των ιδεών προκειμένου αυτές να καταστούν ανεκτές και να θεωρηθεί ότι αξίζει τον κόπο να εφαρμοστούν όταν εμφανιστεί η ευκαιρία».

Το είδος της κρίσης που είχε κατά νου ο Φρίντμαν δεν ήταν στρατιωτική, αλλά οικονομική. Αυτό που εννοούσε ήταν πως, υπό φυσιολογικές συνθήκες, οι οικονομικές αποφάσεις λαμβάνονται στη βάση μιας διελκυστίνδας ανάμεσα σε αντικρουόμενα συμφέροντα: Οι εργαζόμενοι επιθυμούν θέσεις εργασίας και αυξήσεις, οι ιδιοκτήτες επιδιώκουν χαμηλούς φόρους και χαλαρές ρυθμίσεις, και οι πολιτικοί προσπαθούν να επιτύχουν μια ισορροπία ανάμεσα σε αυτές τις αντικρουόμενες δυνάμεις. Ωστόσο, αν ξεσπάσει μια οικονομική κρίση και είναι αρκετά σοβαρή (η κατάρρευση ενός νομίσματος, ένα κραχ στην αγορά, μια μείζων ύφεση), επισκιάζει όλα τα άλλα και οι ηγέτες είναι ελεύθεροι να κάνουν ό,τι είναι αναγκαίο -ή ισχυρίζονται πως είναι αναγκαίο εν ονόματι της αντιμετώπισης μιας κατάστασης έκτακτης ανάγκης. Κατά μία έννοια, οι κρίσεις είναι περίοδοι αναστολής της δημοκρατίας κενά στο συνηθισμένο πολιτικό βίο, κατά τη διάρκεια των οποίων δε φαίνεται να υφίσταται η ανάγκη μα συγκατάθεση και συναίνεση.

Η ιδέα ότι τα κραχ των αγορών μπορούν να επενεργήσουν ως καταλύτες επαναστατικών αλλαγών έχει μια μακρόχρονη παράδοση στην άκρα Αριστερά, µε πιο χαρακτηριστικό παράδειγµα την µπολσεβίκικη θεωρία ότι ο υπερ· πληθωρισµός, εξαιτίας της υποβάθµισης της αξίας του χρήµατος, οδηγεί τις µάζες ένα βήµα πιο κοντά στο να καταστρέψουν τον ίδιο τον καπιταλισµό. Η θεωρία αυτή εξηγεί για ποιο λόγο µια συγκεκριµένη κατηγορία αριστερών σεχταριστών αναλώνεται πάντα στον ακριβή υπολογισµό των συνθηκών κάτω από τις οποίες ο καπιταλισµός θα φτάσει «στην κρίση», µε τον ίδιο ακριβώς τρόπο που οι ευαγγελιστές καταγράφουν ένα προς ένα τα σηµάδια της επερχόµενης Αποκάλυψης. Στα µέσα της δεκαετίας του 1980 αυτή η κοµουνιστική ιδέα επανήλθε δυναµικά στο προσκήνιο, καθώς την υιοθέτησαν οι οικονοµολόγοι της Σχολής του Σικάγου για να υποστηρίξουν ότι, όπως τα κραχ στις αγορές µπορούν να επισπεύσουν µια αριστερή επανάσταση, µπορούν επίσης να χρησιµοποιηθούν ως έναυσµα για δεξιές αντεπαναστάσεις µια θεωρία που έγινε γνωστή ως «η υπόθεση της κρίσης».

ο ενδιαφέρον του Φρίντµαν για τις κρίσεις αποτελούσε επίσης µια σαφή προσπάθεια να διδαχτεί από τις νίκες της Αριστεράς µετά τη Μεγάλη Υφεση: Όταν κατέρρευσε η αγορά, ο Κέινς και οι µαθητές του, που µέχρι τότε αποτελούσαν «φωνή βοώντος εν τη ερήµω», ήταν έτοιµοι να προωθήσουν τις ιδέες τους: τις λύσεις του Νιου Ντιλ. Τη δεκαετία του 1970 και στις αρχές της δεκαετίας του 1980 ο Φρίντµαν και οι «εγγυήτριες εταιρείες» προσπάθησαν να µιµηθούν αυτή τη διαδικασία, βάζοντας τη δική τους ιδεολογική σφραγίδα σχετικά µε τον τρόπο αντίδρασης σε µια καταστροφή. Οικοδόµησαν επιµελώς ένα δίκτυο δεξιών «δεξαµενών σκέψης», συµπεριλαµβανοµένων Των Heritage και Cato, και δηµιούργησαν το πιο σηµαντικό όχηµα για τη διάδοση των απόψεων του Φρίντµαν, τη σειρά δέκα επεισοδίων Free to Choose, που προβλήθηκε από το PBS, καθ’ υπαγόρευση µερικών από τις µεγαλύτερες εταιρείες στον κόσµο, συµπεριλαµβανοµένων των Getty Οil, Firestone Tire & Rubber Co., PepsiCo, General Motors, Bechtel και General Mills. Ο Φρίντµαν ήταν αποφασισµένος ότι, όταν θα ξεσπούσε η επόµενη κρίση, οι µόνοι έτοιµοι να προτείνουν ιδέες και λύσεις θα ήταν τα δικά του Παιδιά του Σικάγου.

Όταν στις αρχές της δεκαετίας του 1980 ο Φρίντµαν διατύπωσε για πρώτη φορά τη θεωρία των κρίσεων, οι ΗΠΑ ήταν βυθισµένες σε ύφεση, αντιµέτωπες µε το διπλό φάσµα του πληθωρισµού και της ανεργίας. Οι πολιτικές της Σχολής του Σικάγου, που σήµερα είναι γνωστές ως Reagαnomics, «ρεϊγκανοµικά», παραπέµποντας στην οικονοµική πολιτική του Ρέιγκαν, κυριαρχούσαν στην Ουάσινγκτον, ωστόσο ακόµα και ο Ρέιγκαν δεν τολµούσε να επιβάλει τη σαρωτική θεραπεία-σοκ που οραµατιζόταν ο Φρίντµαν, το είδος της θεραπείας που είχε συνταγογραφήσει για τη Χιλή.

Για µία ακόµα φορά µια λατινοαµερικανική χώρα θα γινόταν πεδίο δοκιµών για τη θεωρία των κρίσεων του Φρίντµαν και αυτή τη φορά δε θα ηγούνταν τα Παιδιά του Σικάγου, αλλά ένα νέο είδος «δόκτορα του σοκ», περισσότερο προσαρµοσµένο στη νέα δηµοκρατική εποχή.

W133-B195

Advertisements
Σχολιάστε

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

  • NAOMI KLEIN Η ΑΝΟΔΟΣ ΤΟΥ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗΣ-ΒΙΒΛΙΟ-ΚΛΙΚ.

    Ολόκληρο το Βιβλίο Μπέστ-σέλλερ, προσφορά του συνεργάτη μας ftanei_pia στο προσωπικό της ΕΥΔΑΠ. Για να μαθαίνουν νέοι και παληοί.

    Το βιβλίο της Νάομι Κλάιν συγκλονίζει με τις ομοιότητες που βιώνει το πειραματόζωο Ελλάς. Αφού πριν χρόνια η νεοφιλελεύθερη σχολή Φρίντμαν τα εφάρμοσε στη Λατ, Αμερική, Πολωνία, Μεγ. Βρεττανία, Ινδονησία, Ρωσία, Σρι Λάνκα, Ιράκ. κ.α

  • «Καλώς ήρθες» CIA #Twitter & # Facebook!

    Η CIA εισέρχεται στα κοινωνικά δίκτυα για να παρακολουθεί, κατασκόπευει και να προβλέπει τις παγκόσμιες τάσεις.

  • Πακέτο!

    θα τους ταραξουμε στη νομιμότητα (κι'όσοι προκάνουμε..)

  • Μπορεί ο αστυνομικός να είναι χρυσαυγίτης;

    Δεν υποστηρίζω ότι οι άντρες και οι γυναίκες της ΕΛΑΣ που ψηφίζουν τα αυγά είναι ναζιστές ή συνειδητοί αντι-δημοκράτες – αν και αυτή η επιλογή δεν έχει το παραμικρό ελαφρυντικό. Ωστόσο, τα μεγάλα ποσοστά που παίρνει η ΧΑ ξανά και ξανά εκεί που ψηφίζουν οι αστυνομικοί δεν είναι καθόλου καλό σημάδι.  Το μήνυμα που προκύπτει είναι σαφέστατο και κανένας δε μπορεί να το αγνοεί.

    ΚΑΙ ΠΑΛΙ ΧΡΥΣΗ ΑΥΓΗ ΨΗΦΙΣΑΝ ΜΑΖΙΚΑ ΟΙ ΑΣΤΥΝΟΜΙΚΟΙ- http://wp.me/pVnfp-g9p

  • Σαν να μην πέρασε μιά μέρα…

    2400 Χρόνια Πίσω ;

  • Δημοφιλή άρθρα & σελίδες

  • Πρόσφατα άρθρα

  • ΙΔΡΥΤΙΚΗ ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑΣ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ-ΣΥΝΤΑΞΙΟΥΧΩΝ Ε.ΥΔ.Α.Π

  • ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΑΚΟΜΗ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΙ ΠΟΥ ΤΟΥΣ ΠΙΣΤΕΥΟΥΝ; ΑΠΙΣΤΕΥΤΟ!

    Μας "πυροβολούν" εν ψυχρώ, μας γυρίζουν στην Γιούλεν των αμερικάνων και αυτοί αντί να ξεσηκώνονται και να τα κάνουν όλα λαμπόγιαλο, παρακολουθούν και μελετούν τις εξελίξεις, ψύχραιμοι και ωραίοι. Και οι "πέτρες δεν έχουν ακόμη αρχίσει να ίπτανται"..

    Εκείνα τα χρήματα του "κουμπαρά" Μπάρδη-Ομοσπονδίας που μας λέγατε πως πήγαιναν οι περικοπές των αποδοχών, εννοείτε πως θα είναι το ισοδύναμο από τις απώλειες στο εφάπαξ;

  • Μεταπληροφορίιες

  • Αγωνιστικο και Λυτρωτικό το 2014

  • Χάουαρντ Ζιν (1923-2010)

    ΔΙΑΚΗΡΥΞΕΙΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ ΕΝΑ ΘΑΥΜΑΣΙΟ ΒΙΒΛΙΟ (1,2,3,4 Κεφάλαια)

  • ΑΝ ΑΥΤΟ ΥΠΟΔΗΛΩΝΕΙ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟ ΚΑΙ ΑΚΟΜΜΑΤΙΣΤΟ ΣΥΝΔΙΚΑΛΙΣΜΟ ΑΣ ΑΠΑΝΤΗΘΕΙ

    Οταν στην πρώτη σελίδα του blog υπάρχει η (μοναδική) παραπομπή σε παράταξη κόμματος; Και που έχει ζητηθεί η απομάκρυνση της πολλές φορές; Μετά απορούμε για την αναξιοπιστία-ανυποληψία του κομματικού συνδικαλισμού;

  • ΚΑΤΩΤΕΡΟΙ ΤΩΝ ΠΕΡΙΣΤΑΣΕΩΝ…

  •  Αυτό όμως που δημιουργεί ανησυχίες στο προσωπικό τη ΕΥΔΑΠ, είναι η σιγή της ΟΜΕ σχετικά με τις πρωτοβουλίες που προτίθεται να αναλάβει για να δημιουργήσει το "αντίπαλο δέος" στην απόφαση της κυβέρνησης να ιδιωτικοποιήσει την ΕΥΔΑΠ. Στην ίδια ανάρτηση στο fb, σε ερώτηση στο πρόεδρο της ΟΜΕ: "Στη Θεσσαλονίκη έφτιαξαν συντονιστικό φορέων, ξεκίνησαν καμπάνια "SOSτε το νερό" και κατάφεραν ομόφωνη απόφαση του ΔΣ Θεσσαλονίκης και των γύρων δήμων για διενέργεια δημοψηφίσματος. Η ΟΜΕ πότε θα αναλάβει ανάλογες πρωτοβουλίες συντονισμού και στην Αττική;" η απάντησή του ήταν: "η διαδικασία για το ξεπούλημα της ΕΥΔΑΠ δεν έχει αρχίσει επίσημα. Οι συνάδελφοί μας στην Θεσσαλονίκη ακολουθούν την δική τους τακτική, και καλά κάνουν, και τους ευχόμαστε κάθε επιτυχία και είμαστε αλληλέγγυοι στην προσπάθειά τους και εμείς ακολουθούμε την δική μας τακτική. Θα κάνουμε ότι "περνά από το χέρι" μας, πάντα στο πλαίσιο της τακτικής μας".  Δηλαδή; Ποιά "άλλη" τακτική πρέπει να ακολουθήσουμε εμείς. Διαφορετική από αυτή του συντονισμό, συνεργασία και κοινή δράση με όσους συμφωνούν στην μη ιδιωτικοποίηση της ΕΥΔΑΠ; Διαφορετική από το να βάλουμε στη μάχη τους δήμους και την περιφέρεια της Αττικής; Τι περιμένει η ΟΜΕ; Να  ανακοινωθεί η πρόσκληση ενδιαφέροντος για την πώληση της ΕΥΔΑΠ για να αναλάβει πρωτοβουλίες;  Ήδη έχουμε αργήσει.  Δεν υπάρχει άλλος δρόμος από την ενημέρωση, συσπείρωση, κοινή αγωνιστική στάση όλου του προσωπικού και των συλλόγων.  Δεν υπάρχει άλλος δρόμος από την πρόσκληση σε δήμους, φορείς και πολίτες της Αθήνας και του Πειραιά για την δημιουργία συντονιστικού φορέα που θα οργανώσει την προσπάθεια θα ξεσηκώσει τους πολίτες ενάντια στο έγκλημα του ξεπουλήματος της ΕΥΔΑΠ. Τώρα πριν είναι πολύ αργά.(Από blog ΣΕΚΕΣ)

    ...και μετά μου λες "γιατί δε σου γράφω"; Πρόεδρος ΟΜΕ-ΕΥΔΑΠ: «η διαδικασία για το ξεπούλημα της ΕΥΔΑΠ δεν έχει αρχίσει επίσημα»... ,, Θα κάνουμε ότι "περνά από το χέρι" μας.!!! Περισσότερα ΚΛΙΚ ΦΩΤΟ > και αν δεν ανοίγει ΚΛΙΚ ΕΔΩ---> : http://wp.me/pVnjk-eqb

  • ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΚΑΙ ΣΥΝΤΑΞΙΟΥΧΩΝ ΕΥΔΑΠ

  • ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ

    Σεπτεμβρίου 2013
    Δ Τ Τ Π Π Σ Κ
    « Αυγ.   Οκτ. »
     1
    2345678
    9101112131415
    16171819202122
    23242526272829
    30  
  • ΕΝΟΤΗΤΑ -ΑΥΤΟΟΡΓΑΝΩΣΗ-ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΚΙ’ ΑΓΩΝΑΣ ΘΑ ΜΑΣ ΣΩΣΟΥΝ ΑΠ΄ΤΗ ΠΕΙΝΑ

    Αυτοοργάνωση, επιτροπές εργαζομένων παντού, αποφάσεις με δημοκρατικές διαδικασίες

  • ΕΥΔΑΠ ΦΤΑΝΕΙ ΠΙΑ!

  • ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΜΕ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ

    protovoulia1.eydap@gmail.com
    ---------
    ΤΑ ΕΠΩΝΥΜΑ ΑΡΘΡΑ ΕΚΦΡΑΖΟΥΝ ΜΟΝΟ ΤΟΝ ΥΠΟΓΡΑΦΟΝΤΑ.
    ---------
    -Μπορείτε να δημοσιεύσετε άρθρο σας -επώνυμα ή με τα αρχικά*.
    Παράκληση: Χωρίς ύβρεις και συκοφαντίες
    *Τα πλήρη στοιχεία στη διάθεση μας.

  • Αρχείο

  • Kατηγορίες

  • «Έπεσε» στο μάτι μας

    και γελάσαμε ..πικρά

  •  Αυτό όμως που δημιουργεί ανησυχίες στο προσωπικό τη ΕΥΔΑΠ, είναι η σιγή της ΟΜΕ σχετικά με τις πρωτοβουλίες που προτίθεται να αναλάβει για να δημιουργήσει το "αντίπαλο δέος" στην απόφαση της κυβέρνησης να ιδιωτικοποιήσει την ΕΥΔΑΠ. Στην ίδια ανάρτηση στο fb, σε ερώτηση στο πρόεδρο της ΟΜΕ: "Στη Θεσσαλονίκη έφτιαξαν συντονιστικό φορέων, ξεκίνησαν καμπάνια "SOSτε το νερό" και κατάφεραν ομόφωνη απόφαση του ΔΣ Θεσσαλονίκης και των γύρων δήμων για διενέργεια δημοψηφίσματος. Η ΟΜΕ πότε θα αναλάβει ανάλογες πρωτοβουλίες συντονισμού και στην Αττική;" η απάντησή του ήταν: "η διαδικασία για το ξεπούλημα της ΕΥΔΑΠ δεν έχει αρχίσει επίσημα. Οι συνάδελφοί μας στην Θεσσαλονίκη ακολουθούν την δική τους τακτική, και καλά κάνουν, και τους ευχόμαστε κάθε επιτυχία και είμαστε αλληλέγγυοι στην προσπάθειά τους και εμείς ακολουθούμε την δική μας τακτική. Θα κάνουμε ότι "περνά από το χέρι" μας, πάντα στο πλαίσιο της τακτικής μας".  Δηλαδή; Ποιά "άλλη" τακτική πρέπει να ακολουθήσουμε εμείς. Διαφορετική από αυτή του συντονισμό, συνεργασία και κοινή δράση με όσους συμφωνούν στην μη ιδιωτικοποίηση της ΕΥΔΑΠ; Διαφορετική από το να βάλουμε στη μάχη τους δήμους και την περιφέρεια της Αττικής; Τι περιμένει η ΟΜΕ; Να  ανακοινωθεί η πρόσκληση ενδιαφέροντος για την πώληση της ΕΥΔΑΠ για να αναλάβει πρωτοβουλίες;  Ήδη έχουμε αργήσει.  Δεν υπάρχει άλλος δρόμος από την ενημέρωση, συσπείρωση, κοινή αγωνιστική στάση όλου του προσωπικού και των συλλόγων.  Δεν υπάρχει άλλος δρόμος από την πρόσκληση σε δήμους, φορείς και πολίτες της Αθήνας και του Πειραιά για την δημιουργία συντονιστικού φορέα που θα οργανώσει την προσπάθεια θα ξεσηκώσει τους πολίτες ενάντια στο έγκλημα του ξεπουλήματος της ΕΥΔΑΠ. Τώρα πριν είναι πολύ αργά.(Από blog ΣΕΚΕΣ)

    ...και μετά μου λες "γιατί δε σου γράφω"; Πρόεδρος ΟΜΕ-ΕΥΔΑΠ: «η διαδικασία για το ξεπούλημα της ΕΥΔΑΠ δεν έχει αρχίσει επίσημα»... ,, Θα κάνουμε ότι "περνά από το χέρι" μας.!!! Περισσότερα ΚΛΙΚ ΦΩΤΟ -ΛΙΝΚ //σε περίπτωση που δεν ανοίγει το προηγούμενοι ΚΛΙΚ ΕΔΩ---> : http://wp.me/pVnjk-eqb

  • Τα πάντα διαλύονται, ξεπουλιούνται..Η Α.Ε. εκποίησης δημόσιας περιουσίας δουλεύει! Εμείς? (ΚΛΙΚ ΦΩΤΟ)

    ...Εμείς οι χιλιάδες, οι εκατοντάδες χιλιάδες, τα εκατομμύρια... τι κάνουμε, τι περιμένουμε για να πάρουμε τη ζωή μας στα χέρια μας;  Τιιιιιιιιιιιιι;

    ..και τα συνδικάτα, οι παρατάξεις, οι δεκάδες "συνδικαλιστές| (βάλτε όποια και όποιους φαντάζεστε) στη ..νιρβάνα τους?

  • ΕΚΛΟΓΕΣ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

    Πότε θα γυρίσουμε σελίδα; Δεν αρκούν 40 σχεδόν, χρόνια συναλλαγής, διαφθοράς, ιδιοτέλειας, πελατειακών σχέσεων; Θα πρέπει μήπως να τα ..κατοστήσουμε;

  • αν

Αρέσει σε %d bloggers: