Το Δόγμα του ΣΟΚ – της Naomi Klein (Κεφάλαιο 7)

Κεφάλαιο

ΒΟΛΙΒΙΑ

Ο NΕOΣ ΔΟΚΤΟΡΑΣ ΤΟΥ ΣΟΚ

Ο ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΑΝΤΙΚΑΘΙΣΤΑ ΤΗ ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ

`

«Η οικονοµική κατάσταση της Βολιβίας

µπορεί άνετα να συγκριθεί µε την περίπτωση

ενός καρκινοπαθούς: Γνωρίζει ότι βρίσκεται

αντιµέτωπος µε την πιο επικίνδυνη και

επώδυνη  εγχείρηση, όπως αναµφίβολα

θα είναι η νοµισµατική σταθεροποίηση και

ένας αριθµός άλλων µέτρων, ωστόσο δεν

έχει άλλη εναλλακτική λύση.»

Κορνίλιους Ζόνταγκ, οικονοµικός σύµβουλος

των ΗΠΑ στη Βολιβία, 19561

`

«Η χρησιµοποίηση του καρκίνου στον

πολιτικό λόγο ενθαρρύνει τη µοιρολατρία

και αιτιολογεί τη λήψη» αυστηρών» µέτρων,

ενώ, επιπλέον, ενισχύει σηµαντικά τη

διάδοση της ιδέας ότι η ασθένεια είναι

αναγκαστικά µοιραία. Η έννοια της

ασθένειας δεν είναι ποτέ αθώα.

Ωστόσο θα µπορούσε κανείς να υποστηρίξει

ότι οι µεταφορές για τον καρκίνο είναι εγγενώς

γενοκτονικές»,

Σούζαν Σόνταγκ, Illness as Metaphor, 1977

[Η Νόσος ως Μεταφορά, Ύψιλον, 2006

«

ο 1985 το δηµοκρατικό κύµα που σάρωνε τον αναπτυσσόµενο κόσµο έφτασε στη Βολιβία. Δεκαοχτώ από τα είκοσι προηγούµενα χρόνια οι Βολιβια είχαν ζήσει κάτω από κάποια µορφή δικτατορίας. Τώρα πια είχαν την ευκαρία να επιλέξουν σε εθνικές εκλογές τον Πρόεδρό τους.

Ωστόσο η ανάκτηση του ελέγχου της οικονοµίας της Βολιβίας σε εκείνη τη συγκεκριμένη συγκυρία δεν έμοιαζε τόσο με έπαθλο όσο με τιμωρία: Το χρέος της χώρας ήταν τόσο μεγάλο, ώστε το ποσό που έπρεπε να καταβάλει για τοκοχρεολύσια ξεπερνούσε το σύνολο του κρατικού προϋπολογιόμού. Το προηγούμενο έτος η κυβέρνηση του Ρόναλντ Ρέιγκαν είχε εξωθήσει τη χώρα στο χείλος του γκρεμού, χρηματοδοτώντας μια πρωτοφανή επίθεση εναντίον των καλλιεργητών της κόκας, του φυτού που από την επεξεργασία των πράσινων φύλλων του προέρχεται η κοκαίνη. Η κατάσταση πολιορκίας, που μετέτρεψε ένα μεγάλο μέρος της Βολιβίας σε εμπόλεμη ζώνη, δε στραγγάλισε μόνο το εμπόριο της κόκας, αλλά μείωσε σχεδόν κατά το ήμισυ τα έσοδα της χώρας από τις εξαγωγές, προκαλώντας κατάρρευση της οικονομίας. Όπως έγραψαν οι New York Times, «όταν ο στρατός έφτασε τον Αύγουστο στην περιοχή Τσαπάρε, κλείνοντας εν μέρει τον αγωγό των ναρκωδολαρίων, το κύμα του σοκ έπληξε αμέσως την ευημερούσα μαύρη αγορά δολαρίων. [ … ] Σε λιγότερο από μία βδομάδα μετά την εισβολή στο Τσαπάρε η κυβέρνηση υποχρεώθηκε να μειώσει κατά το ήμισυ την επίσημη ισοτιμία του πεσο». Μερικούς μήνες μετά ο πληθωρισμός είχε δεκαπλασιαστεί και χιλιάδες κάτοικοι εγκατέλειπαν τη χώρα για να αναζητήσουν δουλειά στην Αργεντινή, στη Βραζιλία, στην Ισπανία και σικ Ηνωμένες Πολιτειες.

Σε αυτές τις συνθήκες αστάθειας, με τον πληθωρισμό στο 14.000%, διεξήχθησαν στη Βολιβία οι ιστορικές εθνικές εκλογές του 1985. Η αναμέτρηση ήταν ανάμεσα σε δύο οικεία στους Βολιβιανούς πρόσωπα: τον πρώην δικτάτορα Ούγο Μπάνσερ και τον πρώην εκλεγμένο Πρόεδρο Βίκτορ Πας Εστενσόρο. Το αποτέλεσμα των εκλογών ήταν αμφίρροπο και την τελική απόφαση θα λάμβανε το Κογκρέσο της Βολιβίας, ωστόσο οι παράγοντες του κόμματος του Μπάνσερ ήταν βέβαιοιoι πως είχαν κερδίσει. Πριν ανακοινωθεί το οριστικό αποτέλεσμα, το κόμμα του Μπάνσερ ζήτησε από τον ελάχιστα γνωστό τριαντάχρονο οικονομολόγο Τζέφρι Σάκς να βοηθήσει στην προετοιμασία ενός αντιπληθωριστικού οικονομικού προγράμματος. Ο Σάκς ήταν ο ανερχόμενος αστέρας του Τμήματος Οικονομικών του Χάρβαρντ, έχοντας τιμηθεί με πολλές ακαδημαϊκές διακρίσεις και όντας ένας από τους νεότερους τακτικούς καθηγητές του πανεπιστημίου. Μερικούς μήνες νωρίτερα μια αντιπροσωπεία Βολιβιανών πολιτικών είχαν επισκεφθεί το Χάρβαρντ, είχαν δει τον Σάκς και είχαν εντυπωσιαστεί από την αυτοπεποίθησή του (τους είχε πει ότι θα μπορούσε να αντιμετωπίσει την πληθωριστική κρίση μέσα σε μία μέρα). Ο Σάκς δεν είχε καμία εμπειρία πάνω στην αναπτυξιακή οικονομική πολιτική, όμως, κατά δική του παραδοχή, «πίστευα ότι γνώριζα όλα όσα είναι αναγκαία να γνωρίζει κανείς» για τον πληθωρισμό.

Ο Σάκς είχε επηρεαστεί πάρα πολύ από τα γραπτά του Κέινς για τη σχέση ανάμεσα στον υπερπληθωρισμό και στη διάδοση του φασισμού στη Γερμανία μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η συμφωνία ειρήνης που επιβλήθηκε στη Γερμανία την είχε βυθίσει σε μια σοβαρή οικονομική κρίση (με τον πληθωρισμό να έχει φτάσει στο 3.250.000% το 1923), την οποία επιδείνωσε η Μεγάλη Ύφεση μερικά χρόνια μετά. Με την ανεργία να αγγίζει το 30% και μια γενικευμένη οργή για αυτό που φάνταζε ως μια παγκόσμια συνωμοσία εις βάρος της χώρας, η Γερμανία αποτέλεσε γόνιμο έδαφος για το ναζισμό.

Στον Σάκς άρεσε να μνημονεύει την προειδοποίηση του Κέινς ότι «δεν υπάρχει πιο πανούργος, πιο ασφαλής τρόπος να ανατραπεί η υπάρχουσα βάση μιας κοινωνίας από την υπονόμευση του νομίσματός της. Στη διαδικασία αυτή ενέχονται όλες οι κρυφές δυνάμεις του νόμου της οικονομίας που κλίνουν προς την καταστροφή». Ασπαζόταν την άποψη του Κέινς ότι ήταν ιερό καθήκον των οικονομολόγων να απωθήσουν αυτές τις δυνάμεις της καταστροφής πάση θυσία. «Αυτό που αποκόμισα από τον Κεινς, είχε δηλώσει ο Σάκς, «ήταν το συναίσθημα της βαθιάς λύπης και η αίσθηση του κινδύνου που υπάρχει τα πράγματα να πάνε εντελώς στραβά. Και το πόσο ανόητο ήταν από μέρους μας να αφήσουμε τη Γερμανία σε μια κατάσταση απελπισίας». Ο Σάκς είχε επίσης αναφέρει στους δημοσιογράφους ότι θεωρούσε πρότυπο για τη δική του σταδιοδρομία τον τρόπο ζωής του Κέινς ως πολιτικά ενεργού οικονομολόγου που διέτρεχε ολόκληρη την υφήλιο.

Παρόλο που ο Σάκς ασπαζόταν την πίστη του Κέινς στη δύναμη της οικονομικής επιστήμης να καταπολεμήσει τη φτώχεια, ήταν επίσης ένα προϊόν της Αμερικής του Ρέιγκαν, η οποία το 1985 βρισκόταν εν μέσω της εμπνευσμένης από τον Φρίντμαν εκστρατείας απόρριψης όλων όσα αντιπροσώπευε ο Κέινς. Η θεμελιώδης αρχή της Σχολής του Σικάγου όσον αφορά την υπεροχή της ελεύθερης αγοράς είχε πολύ γρήγορα αναδειχθεί στο αδιαμφισβήτητο δόγμα της ορθοδοξίας στα οικονομικά τμήματα των μεγάλων πανεπιστημίων των ΗΠΑ -συμπεριλαμβανομένου του Χάρβαρντ-, και ο Σάκς δεν είχε μείνει ανεπηρέαστος. Θαύμαζε την πίστη του Φρίντμαν «στις αγορές, τη σταθερή επιμονή του στην ορθή νομισματική διαχείριση», υποστηρίζοντας ότι είναι «πολύ πιο ορθή από τα θολά στρουκτουραλιστικά ή ψευδο-κεϊνσιανικά επιχειρήματα πoυακούει κανείς πολύ συχνά στον αναπτυσσόμενο κόσμο».

Τζέφρυ Σάκς, ανερχόμενος τότε αστέρας του ΔΝΤ που εφήρμοσε τις συνταγές Φρίντμαν στη Βολιβία. -1

Αυτά τα «θολά» επιχειρήματα ήταν τα ίδια που μία δεκαετία πριν είχαν καταπνιγεί διά της βίας στη Λατινική Αμερική, η πεποίθηση ότι για να ξεφύγει η ήπειρος από τη φτώχεια έπρεπε να σπάσει τις αποικιοκρατικές ιδιοκτησιακέςδομές με παρεμβατικές πολιτικές όπως η αγροτική μεταρρύθμιση, ο προστατευτισμός, οι επιδοτήσεις, η εθνικοποίηση των φυσικών πόρων και η συνεταιρισιική διεύθυνση των επιχειρήσεων. Ο Σάκς δεν είχε χρόνο για τέτοιες διαρθρωτικές αλλαγές. Και, παρόλο που δε γνώριζε σχεδόν τίποτα για τη Βολιβία και τη μακραίωνη ιστορία της αποικιοκρατικής εκμετάλλευσής της, για την καταπίεση των ιθαγενών κατοίκων της και για τα όσα κερδήθηκαν με σκληρoύς αγώνες στην επανάσταση του 1952, ήταν πεπεισμένος ότι, εκτός από τον υπερπληθωρισμό, η χώρα έπασχε από «σοσιαλιστικό ρομαντισμό» την ίδια αυταπάτη της οικονομικής της ανάπτυξης που μια προγενέστερη γενιά εκπαιδευμένων στις ΗΠΑ οικονομολόγων είχε προσπαθήσει να απαλείψει στις χώρεςτου Νότιου Κώνου.

Το σημείο στο οποίο ο Σάκς διαχώριζε τη θέση του από την ορθοδοξία της Σχολής του Σικάγου ήταν η πεποίθησή του ότι οι πολιτικές της ελεύθερης αγοράς έπρεπε να συνοδεύονται από μέτρα ανακούφισης του χρέους και από τη χορήγηση γενναιόδωρης οικονομικής βοήθειας για το νεαρό οικονομολόγο του Χάρβαρντ, το αόρατο χέρι δεν ήταν αρκετό. Αυτή η διαφοροποίηση θα οδηγούσε τελικά τον Σάκς στο να διαχωρίσει τη θέση του από τους πιο νεοφιλελεύθερους συναδέλφους του και να στρέψει τις προσπάθειές του αποκλειστικά στη χορήγηση οικονομικής βοήθειας. Όμως αυτό θα γινόταν αρκετά χρόνια αργότερα. Στη Βολιβία του 1985 η υβριδική ιδεολογία του Σάκς είχε ως αποτέλεσμα μερικές παράξενες αντιφάσεις. Για παράδειγμα, όταν βγήκε από το αεροπλάνο στη Λα Πας και ανέπνευσε για πρώτη φορά τον αραιό αέρα των Άνδεων, φανταζόταν τον εαυτό του ως έναν σύγχρονο Κέινς που κατέφτανε για να σώσει το λαό της Βολιβίας από «το χάος και την αταξία» του υπερπληθωρισμού.* Παρότι το βασικό αξίωμα του κεϊνσιανισμού είναι ότι οι χώρες που αντιμετωπίζουν μια σοβαρή κάμψη της οικονομικής δραστηριότητας πρέπει να δαπανούν κεφάλαια για να δώσουν ώθηση στην οικονομία, ο Σάκς υιοθέτησετην αντίθετη προσέγγιση και υποστήριξε την επιβολή λιτότητας και την αύξηση των τιμών εν μέσω της κρίσης την ίδια συνταγή συρρίκνωσης της οικονομικής δραστηριότητας που το Business Week, αναφερόμενο στη Χιλή, είχε περιγράψει ως «τον κόσμο ενός τρελού επιστήμονα που προκαλεί εσκεμμένα μια ύφεση».

Η συμβουλή του Σάκς στον Μπάνσερ ήταν απολύτως σαφής: Μόνο μια απότοµη θεραπεία-σοκ θα θεράπευε την κρίση υπερπληθωρισµού της Βολιβίας. Πρότεινε δεκαπλασιασµό της τιµής του πετρελαίου και µια σειρά από απελευθερώσεις των τιµών και δηµοσιονοµικές περικοπές. Σε µια οµιλία του στο Αµερικανοβολιβιανό Εµπορικό Επιµελητήριο βεβαίωσε για µία ακόµα φορά ότι θα µπορούσε να δοθεί τέλος στον υπερπληθωρισµό µέσα σε µία µέρα, καταγράφοντας το γεγονός ότι «το ακροατήριο ξαφνιάστηκε, αλλά και ενθουσιάστηκε µε αυτή την προοπτική». Όπως και ο Φρίντµαν, ο Σάκς πίστευε ότι µε ένα αιφνίδιο οικονοµικό σοκ «µια οικονοµία µπορεί να αναπροσανατολιστεί από ένα αδιέξοδο -ένα σοσιαλιστικό αδιέξοδο ή ένα αδιέξοδο µαζικής διαφθοράς ή ένα αδιέξοδο κεντρικού σχεδιασµούπρος µια φυσιολογική οικονομία της αγοράς

_______________________________________________________

* Η καταπολέμηση του υπερπληθωρισμού δεν έσωσε τη Γερμανία από την ύφεση και, στη συνέχεια, από το φασισμό, μια αντίφαση στην οποία ο Σάκς δεν αναφέρθηκε ποτέ στις τόσες φορές που χρησιμοποίησε αυτή τη σύγκριση. (Σ.τ.Σ.)

_________________________________________________________

Όταν ο Σάκς έδινε αυτές τις τολµηρές υποσχέσεις, τα αποτελέσµατα των εκλογών της Βολιβίας εξακολουθούσαν να είναι στον αέρα. Ο πρώην δικτάτορας Ούγο Μπάνσερ φερόταν σαν να είχε κερδίσει, αλλά ο αντίπαλός του Βίκτορ Πας Εστενσόρο δεν είχε ακόµα καταθέσει τα όπλα. Κατά τη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας ο Πας Εστενσόρο δεν είχε µιλήσει µε συγκεκριµένες λεmοµέρειες για το πώς σχεδίαζε να αντιµετωπίσει τον πληθωρισµό. Ωστόσο, προτού ανατραπεί από ένα πραξικόπηµα, είχε εκλεγεί τρεις φορές Πρόεδρος της Βολιβίας, µε πιο πρόσφατη το 1964. Ο Πας είχε υπάρξει ο εκφραστής της µεταµόρφωσης της Βολιβίας βάσει της οικονοµικής της ανάπτυξης, εθνικοποιώντας τα µεγάλα ορυχεία κασσίτερου, εγκαινιάζοντας µια αναδιανομή της γης υπέρ των ιθαγενών χωρικών και υπερασπιζόµενος το δικαίωµα ψήφου για όλους τους Βολιβιανούς. Όπως και ο Χουάν Περόν στην Αργεντινή, ο Πας ήταν πανταχού παρών στο πολιτικό τοπίο, αλλάζοντας συχνά και απότομα ιδεολογικοπολιτικό προσανατολισµό προκειµένου να διατηρηθεί ή να επανέλθει στην εξουσία. Κατά τη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας του 1985 ο ηλικιωµένος Πας διακήρυξε την αφοσίωσή του στην «εθνικιστική επανάσταση του παρελθόντος και έκανε αόριστες δηλώσεις για την ανάγκη να υπάρχει φορολογική υπευθυνότητα. Δεν ήταν σοσιαλιστής, αλλά ούτε και νεοφιλελεύθερος της Σχολής του Σικάγου ή τουλάχιστον αυτό πίστευαν οι Βολιβιανοί.

Καθώς την οριστική απόφαση για το ποιος θα αναδεικνυόταν Πρόεδρος θα τη λάµβανε το Κογκρέσο, επακολούθησε µια περίοδος έντονων παρασκηνιακών διαπραγµατεύσεων και συναλλαγών ανάµεσα στα κόµµατα, στο Κοκρέσο και στη Γερουσία. Τελικά, ένας νεοεκλεγείς γερουσιαστής διεδραµάτισε τον καταλυτικό ρόλο: ο Γκονσάλο Σάντσες δε Λοσάδα (γνωστός στη Βολιβία ως «Γκόνι»). Είχε ζήσει στις Ηνωμένες Πολιτείες τόσα χρόνια, ώστε μιλούσε τα ισπανικά με έντονη αμερικανική προφορά, και είχε επιστρέψει στη Βολιβία για να γίνει ένας από τους πιο πλούσιους επιχειρηματίες της χώρας. Ήταν ιδιοκτήτης της Comsur, της δεύτερης σε μέγεθος ιδιωτικής μεταλλευτικής εταιρείαςτης χώρας, η οποία σύντομα θα γινόταν η μεγαλύτερη. Όταν ήταν νέος, ο Γκόνι είχε σπουδάσει στο Πανεπιστήμιο του Σικάγου. Παρόλο που δεν ήταν οικονομολόγος, είχε επηρεαστεί πάρα πολύ από τις ιδέες του Φρίντμαν και θεωρούσε ότι θα μπορούσαν να αποδειχτούν εξαιρετικά κερδοφόρες στο μεταλλευτικό τομέα, ο οποίος εξακολουθούσε να ελέγχεται σε μεγάλο βαθμό από το κράτος στη Βολιβία. Όταν ο Σάκς παρουσίασε στην ομάδα του Μπάνσερ τα σχέδιά του για τη θεραπεία-σοκ, ο Γκόνι εντυπωσιάστηκε.

Οι λεπτομέρειες των παρασκηνιακών διαπραγματεύσεων δεν αποκαλύφθηκαν ποτέ, όμως οι συνέπειές τους ήταν σαφείς. Στις 6 Αυγούστου 1985 ο Πας ορκίστηκε Πρόεδρος της Βολιβίας. Τέσσερις μέρες μετά ο Πας διόρισε τον Γκόνι επικεφαλής μιας μυστικής δικομματικής ομάδας έκτακτης ανάγκης που επιφορτίστηκε με το καθήκον της ριζικής αναδιάρθρωσης της οικονομίας. Η θεραπεία-σοκ του Σάκς αποτέλεσε το σημείο αφετηρίας για την ομάδα, η οποία όμως προχώρησε πολύ παραπέρα από οτιδήποτε είχε προτείνει εκείνος. Στην πραγματικότητα, η ομάδα πρότεινε την αποδιάρθρωση του κρατοκεντρικού οικονομικού μοντέλου το οποίο είχε οικοδομήσει ο ίδιος ο Πας πριν από δεκαετίες, Ο Σάκς είχε επιστρέψει στο Χάρβαρντ, όμως έγραψε ότι «χάρηκα όταν έμαθα ότι τo ADN [το κόμμα του Μπάνσερ] μοιράστηκε το πρόγραμμα σταθεροποίησης που είχαμε εκπονήσει με το νέο Πρόεδρο και την ομάδα του».

Τα μέλη του κόμματος του Πας αγνοούσαν ότι ο ηγέτης τους είχε κλείσει μια παρασκηνιακή συμφωνία. Με εξαίρεση τον υπουργό Οικονομικών και τον υrιoυργό Σχεδιασμού, που ανήκαν στη μυστική ομάδα, ο Πας δεν είχε καν αναφέρει στο νεοεκλεγμένο υπουργικό του συμβούλιο την ύπαρξη της ομάδας έκτακτης ανάγκης για την οικονομία.

Για δεκαεφτά συνεχόμενες μέρες η ομάδα έκτακτης ανάγκης συνεδρίαζε στο σαλόνι της έπαυλης του Γκόνι. «Παίρναμε πάρα πολλά μέτρα προφύλαξης Για να τρυπώνουμε στην έπαυλη, θυμάται ο υπουργός Σχεδιασμού Γκιγέρμο ~Μπεδρεγάλ σε μια συνέντευξη που παραχώρησε το 2005, αποκαλύπτοντας για πρώτη φορά αυτές τις λεπτομέρειες. *Αυτό που σχεδίαζαν ήταν μια τόσο σαρωτική αλλαγή της εθνικής οικονοµίας, που παρόµοιά της δεν είχε επιχειρηθεί ποτέ σε µια δηµοκρατία. Ο Πρόεδρος Πας ήταν πεπεισµένος ότι η µοναδική του ελπίδα ήταν να ενεργήσει όσο πιο γρήγορα και αιφνιδιαστικά γινόταν. Με αυτό τον τρόπο τα συνδικάτα και οι ενώσεις χωρικών της Βολιβίας, που φηµίζονταν για την αγωνιστικότητά τους, θα αιφνιδιάζονταν και δε θα είχαν την ευκαιρία να αντιδράσουν ή τουλάχιστον αυτό έλπιζε ο Πας. Όπως θυµάται ο Γκόνι, ο Πας «δε σταµατούσε να λέει: «Αν πρόκειται να το κάνετε, κάντε το τώρα. Δεν µπορώ να επηρεάσω τους ψηφοφόρους για δεύτερη φορά»». Ο λόγος για τον οποίο ο Πας έκανε στροφή εκατόν ογδόντα µοιρών µε· τά τις εκλογές παραµένει ένα µυστήριο. Πέθανε το 2001 και ποτέ δεν εξήγησε αν είχε δεχτεί να υιοθετήσει το πρόγραµµα του Μπάνσερ για τη θερααεία σοκ µε αντάλλαγµα τον προεδρικό θώκο ή επειδή είχε υποστεί µια ειλικρινή ιδεολογική µεταστροφή. Μια ένδειξη µου πρόσφερε ο Έντουιν Κορ, τότε πρέσβης των ΗΠΑ στη Βολιβία, ο οποίος θυµάται ότι είχε συναντήσει τους ηγέτες όλων των πολιτικών κοµµάτων και τους είχε καταστήσει σαφές ότι οι ΗΠΑ θα πρόσφεραν οικονοµική βοήθεια αν η χώρα ακολουθούσε το δρόµο της θεραπείας-σοκ.

_____________________________________________________

*Για δύο δεκαετίες οι Βολιβιανοί δε γνώριζαν πώς είχε εκπονηθεί το πρόγραμμα της θεραπείας-σοκ. Τον Αύγουσιο του 2005, είκοσι χρόνια μετά τη σϋνταξη του προσχεδίου του διατάγματος, η Βολιβιανή δημοσιογράφος Σούζαν Βελάσκο Πορτίγιο πήρε συνεvτεύξεις από μέλη της οµάδας έκτακτης ανάγκης για την οικονοµία και αρκετοί από αυτούς αποκάλυψαν πληροφορίες για το µυστικό εγχείρηµα. Η αφήγηση των γεγονότων βασίζεται κυρίως σε αυτές τις αναµνήσεις. (Σ.τ.Σ.)

_____________________________________________________________________

Δεκαεφτά µέρες µετά ο Μπεδρεγάλ είχε έτοιµο ένα προσχέδιο του προγράµµατος της θεραπείας-σοκ, το οποίο επέβαλλε την κατάργηση των επιδοτήσεων για τα τρόφιµα, την ακύρωση της διατίµησης σε όλα σχεδόν τα είδη και την αύξηση της τιµής του πετρελαίου κατά 300%.Παρά το γεγονός ότι το κόστος ζωής θα αυξανόταν πάρα πολύ σε µια ήδη απελπιστικά φτωχή χώρα, το προσχέδιο πάγωνε για ένα έτος τους ήδη χαµηλούς µισθούς στο δηµόσιο τοµέα. Επιπλέον, προέβλεπε µεγάλες περικοπές στις δηµόσιες δαπάνες, άνοιγµα των συνόρων της Βολιβίας σε απεριόριστες εισαγωγές και περιορισµό των θέσεων εργασίας στις κρατικές εταιρείες, προαναγγέλλοντας την ιδιωτικοποίησή τους. Η Βολιβία δεν είχε γνωρίσει τη νεοφιλελεύθερη επανάσταση που είχε σαρώσει τη δεκαετία του 1970 τις χώρες του Νότιου Κώνου. Τώρα είχε έρθει η ώρα να αναπληρωθεί ο χαµένος χρόνος.

ο οικονοµικό σοκ λειτουργεί µε βάση µια παρόµοια θεωρία: την εικασία ότι οι άνθρωποι µπορούν να προβάλλουν αντίσταση σε τµηµατικές αλλαγές (την περικοπή ενός προγράµµατος υγείας ή µια εµπορική συµφωνία), αλλα αν συµβούν ταυτόχρονα δεκάδες αλλαγές προς κάθε κατεύθυνση, τότε εδραιώνεται ένα αίσθηµα µαταιότητας και ο πληθυσµός περιέρχεται σε κατάσταση αδράνειας.

Όταν τα µέλη της οµάδας έκτακτης ανάγκης ολοκλήρωσαν το προσχέδιο της νέας νοµοθεσίας, δεν ήταν ακόµα έτοιµοι να το κοινοποιήσουν στους εκλεγµένους αντιπροσώπους της Βολιβίας, πόσο µάλλον στο εκλογικό σώµα, δεν είχε ψηφίσει ποτέ ένα τέτοιο σχέδιο. Υπήρχε κάτι ακόµα που έπρεπε να κάνουν: Πήγαν οµαδικά στο γραφείο του εκπροσώπου του Διεθνούς Νοµισµατικού Ταµείου (ΔΝΤ) και του είπαν τι σχεδίαζαν να κάνουν. Η απάντησή του ήταν ταυτόχρονα ενθαρρυντική και αποκαρδιωτική: «Είναι ό,τι ακριβώς οραματίζεται κάθε αξιωµατούχος του ΔΝΤ. Αν όµως τα πράγµατα δεν εξελιχτούν καλά, έχω, ευτυχώς, διπλωµατική ασυλία και µπορώ να µπω σε ένα αεροπλάνο και να φύγω».

Οι Βολιβιανοί που είχαν ετοιµάσει το πρόγραµµα δε διέθεταν τέτοια διεξοδο διαφυγής και αρκετοί φοβούνταν τις αντιδράσεις του πληθυσµού. «Θα µας σκοτώσουν», πρόβλεψε ο Φερνάντο Πράδο, το πιο νεαρό µέλος της οµάδας. Ο Μπεδρεγάλ, βασικός συντάκτης του σχεδίου, προσπάθησε να τους τονώσει το ηθικό παροµοιάζοντας τα µέλη της οµάδας µε πιλότους πολεµικών αεροπλάνων. «Πρέπει να είµαστε σαν τον πιλότο της Χιροσίµα. Όταν έριξε την ατοµική βόµβα, δεν ήξερε τι έκανε. Όταν όµως είδε το ατοµικό µανιτάρι, αναφώνησε: «Ω, συγνώµη!». Αυτό ακριβώς πρέπει να κάνουµε: να εξαπολύσουµετα µέτρα και µετά να πούµε: «Ω, συγνώμη!».

Η ιδέα ότι µια αλλαγή πολιτικής πρέπει να εξαπολύεται σαν µια αιφνιδιαστική στρατιωτική επίθεση είναι ένα µοτίβο στο οποίο επανέρχονται πολύ συχνά οι οικονοµικοί θεραπευτές διά του σοκ. Στο Shock and Awe: Achieving Rapid Dominαnce, το στρατιωτικό δόγµα των ΗΠΑ που δηµοσιοποιήθηκε το 1996 και αποτέλεσε τη βάση για την εισβολή στο Ιράκ το 2003, οι συντάκτες δηλώνουν ότι η δύναµη εισβολής «πρέπει «να αποκτά τον έλεγχο του περιβάλλοντος και να παραλύει ή να επιβαρύνει τον τρόπο µε τον οποίο ο αντίπαλος αντιλαµβάνετα αι κατανοεί τα γεγονότα, έτσι ώστε ο εχθρός να είναι ανίκανος να αντισταθεί». Το οικονοµικό σοκ λειτουργεί µε βάση µια παρόµοια θεωρία: την εικασία ότι οι άνθρωποι µπορούν να προβάλλουν αντίσταση σε τµηµατικές αλλαγές (την περικοπή ενός προγράµµατος υγείας ή µια εµπορική συµφωνία), αλλα αν συµβούν ταυτόχρονα δεκάδες αλλαγές προς κάθε κατεύθυνση, τότε εδραιώνεται ένα αίσθηµα µαταιότητας και ο πληθυσµός περιέρχεται σε κατάσταση αδράνειας.

Ελπίζοντας να προκαλέσουν αυτό το αίσθηµα µαταιότητας, οι Βολιβιανοί που σχεδίασαν τη θεραπεία-σοκ απαίτησαν να εφαρµoστoύν ταυτόχρονα όλα τα µέτρα µέσα στις πρώτες εκατό µέρες της νέας κυβέρνησης. Αντί να θέσει σε εφαρµογή κάθε µέτρο του σχεδίου µε µεµονωµένους νόµους (ο νέος φορολογικός κώδικας, ο νέος νόµος για τις τιµές κτλ.), η οµάδα του Πας επέµεινε να συντελεστεί ολόκληρη η επανάσταση µε ένα µόνο εκτελεστικό διάταγµα, το D.S. 21060. Το διάταγµα περιλάµβανε 220 ξεxωριστoύς νόµους και κάλυπτε κάθε πτυχή της οικονομικής ζωής της χώρας, γεγονός που το καθιστούσε, όσον αφορά το εύρος και τους φιλόδοξους στόχους του, κάτι αντίστοιχο προς το «Τούβλο», το προσχέδιο που είχαν συντάξει τα Παιδιά του Σικάγου όταν πρετοιμαζόταν το πραξικόπημα του Πινοτσετ. Σύμφωνα με τους συντάκτες του βολιβιανού σχεδίου για τη θεραπεία-σοκ, το πρόγραμμα έπρεπε να γίνει αποδεκτό ή να απορριφθεί συνολικά δεν επιδεχόταν τροηοαοιήοειο. Ήταν το οικονομικό αντίστοιχο της επιχείρησης «Σοκ και Δεος.

Όταν το κείμενο ολοκληρώθηκε, η ομάδα ετοίμασε πέντε αντίτυπα: ένα για τον Πας, ένα για τον Γκόνι και ένα για τον υπουργό Οικονομικών. Η ταυτότητα των παραληπτών των άλλων δύο αντιτύπων αποκαλύπτει πόσο βέβαιοι ήταν ο Πας και η ομάδα του ότι πολλοί Βολιβιανοί θα αντιμετώπιζαν το σχέδιο ως κήρυξη πολέμου: Το ένα αντίτυπο δόθηκε στον αρχηγό του στρατού και το δεύτερο στον αρχηγό της αστυνομίας. Ωστόσο οι υπουργοί του Πας παρέμειναν στο σκοτάδι. Συνέχισαν να έχουν τη λανθασμένη εντύπωση ότι εργάζονταν για τον ίδιο άνθρωπο που είχε εθνικοποιήσει τα ορυχεία και είχε αναδιανείμει τη γη πριν από χρόνια.

Τρεις βδομάδες μετά την ορκωμοσία του ο Πας συγκάλεσε τελικά το υπουργικό του συμβούλιο για να ενημερώσει τους υπουργούς του για την έκπληξη που τους επιφύλασσε. Πρόσταξε να κλείσουν οι πόρτες της αίθουσας συνεδριάσεων και «διέταξε τις γραμματείς να θέσουν σε αναμονή όλα τα τηλεφωνήματα προς τους υπουργούς». Ο Μπεδρεγάλ διάβασε τις εξήντα σελίδες του σχεδίου στο εμβρόντητο ακροατήριο. Η νευρική του υπερένταση ήταν τόσο μεγάλη, ώστε, όπως εξομολογήθηκε αργότερα, «έπαθα ρινορραγία μερικά λεπτά μετά». Ο Πας πληροφόρησε τους υπουργούς του ότι το διάταγμα δεν ετίθετο προς συζήτηση: Χάρη σε μία ακόμα παρασκηνιακή συμφωνία, είχε ήδη εξασφαλίσει την υποστήριξη του δεξιού κόμματος του Μπάνσερ, που αποτελούσε την αξιωματική αντιπολίτευση. Και πρόσθεσε ότι, αν οι υπουργοί διαφωνούσαν, μπορούσαν να παραιτηθούν.

«Δε συμφωνώ», είπε ο υπουργός Βιομηχανίας.

«Τότε, σας παρακαλώ να φύγετε», του απάντησε ο Πας. Ο υπουργός έμεινε. Με τον πληθωρισμό να βρίσκεται ακόμα σε δυσθεώρητα ύψη και έχοντας ισχυρές ενδείξεις ότι η θεραπεία-σοκ θα ανταμειβόταν με σημαντική οικονομική βοήθεια από την Ουάσινγκτον, κανείς δεν τόλμησε να φύγει. Δύο μέρες μετά σε ένα τηλεοπτικό διάγγελμά του με τίτλο «Η Βολιβία Πεθαίνει», ο Πας πέταξε το βολιβιανό «Τούβλο» στον εντελώς ανυποψίαστο πληθυσμό.

Ο Σάκς είχε προβλέψει σωστά ότι η αύξηση των τιμών θα έθετε τέλος στο υπερπληθωρισµό. Μέσα σε δύο χρόνια ο πληθωρισµός έπεσε στο 10% μια εvτυπωσιακή εξέλιξη υπό οποιοδήποτε πρίσµα. Ωστόσο η ευρύτερη κληρονοµιά της νεοφιλελεύθερης επανάστασης στη Βολιβία είναι ιδιαίτερα αµφιλεγόµενη. Όλοι οι οικονοµολόγοι συµφωνούν ότι η γρήγορη αύξηση του πληθωρισµού είναι εξαιρετικά επιζήµια, δυσβάσταχτη και πρέπει να τίθεται υπό έλεγχο, µια διαδικασία εξαιρετικά οδυνηρή κατά τη διάρκεια της προσαρµογής. Οι διαφορετικές απόψεις αφορούν το πώς µπορεί να επιτευχθεί ένα αξιόπιστο πρόγραµµα, αλλά και το ποιος θα υποχρεωθεί να επωµιστεί το οδυνηρό βάρος σε µια οποιαδήποτε κοινωνία. Ο Ρικάρντο Γκρίνσπαν, καθηγητής οικονομικών στο Πανεπιστήµιο Γιορκ του Καναδά και ειδικός σε θέµατα Λατινικής Αµερικής, εξηγεί ότι µια προσέγγιση που βασίζεται στην παράδοση του κεϊνσιανισµού ή της οικονοµικής της ανάπτυξης επιδιώκει την υποστήριξη και τον καταµερισµό των βαρών µέσω «µιας διαπραγµατευτικής διαδικασίας στην οποία συµµετέχουν όλοι οι κοινωνικοί εταίροι: η κυβέρνηση, οι εργοδότες, οι αγρότες, τα συνδικάτα κτλ. Έτσι, τα ενεχόµενα µέρη καταλήγουν σε µια συµφωνία για την εισοδηµατική πολιτική (τις τιµές και τους µισθούς) και για τα µέτρα σταθεροποίησης που πρέπει να εφαρµοστούν». Σύµφωνα µε τον Γκρίνσπαν, στον αντίποδα βρίσκεται «η ορθόδοξη προσέγγιση, που συνίσταται στη µετακύλιση ολόκληρου του κοινωνικού κόστους στους φτωχούς µέσω µιας θεραπείας-σοκ». Αυτό ακριβώς συνέβη στη Βολιβία».

Όπως είχε υποσχεθεί ο Φρίντµαν στην περίπτωση της Χιλής, υποτίθεται ότι το ελεύθερο εµπόριο θα δηµιουργούσε θέσεις εργασίας για όσους είχαν µείνει άνεργοι όταν εφαρµόστηκε η θεραπεία-σοκ. Αυτό όµως δε συνέβη και το ποσοστό της ανεργίας αυξήθηκε από 20% την περίοδο των εκλογών σε 25-30% δύο χρόνια µετά. Μόνο στην κρατική µεταλλευτική εταιρεία (αυτή που είχε εθνικοποιήσει τη δεκαετία του 1950 ο Πας) οι θέσεις εργασίας µειώθηκαν από 28.000 σε 6.000.

Ο βασικός µισθός δεν έφτασε ποτέ ξανά στο ίδιο επίπεδο αγοραστικής αξίας και δύο χρόνια µετά την έναρξη της εφαρµογής του προγράµµατος οι πραγματικοί µισθοί είχαν µειωθεί κατά 40%, ενώ σε κάποιο σηµείο κατρακύλησαν και κατά 70%. Το 1985, το έτος που ξεκίνησε η θεραπεία-σοκ, το κατά κεφαλήν εισόδηµα ήταν 845 δολάρια: δύο χρόνια µετά είχε πέσει στα 789 δολάρια. Ο Σάκς και η κυβέρνηση της Βολιβίας χρησιµοποιούσαν το κατά κεφαλήν εισόδηµα ως µέτρο σύγκρισης για να αξιολογήσουν τα αποτελέσµατα του προγράµµατος, όµως, πέρα από την έλλειψη προόδου που αποκαλύπτει, δεν µπορεί να αποτυπώσει ούτε στο ελάχιστο την υποβάθµιση της καθηµερινής ζωής πολλών Βολιβιανών. Το κατά κεφαλήν εισόδημα απορρέει από το άθροισμα των συνολικών εισοδημάτων σε μια χώρα και τη διαίρεσή του με τον αριθμό των κατοίκων της. Η χρησιμοποίησή του ως μέτρου σύγκρισης συγκαλύπτει το γεγονός ότι η θεραπεία-σοκ είχε στη Βολιβία τις ίδιες επιπτώσεις που είχε και στις υπόλοιπες χώρες της περιοχής: Μια μικρή ελίτ έγινε πλουσιότερη, ενώ μεγάλα τμήματα της τάξης των εργαζομένων βρέθηκαν εκτός οικονομικού κύκλου και περιθωριοποιήθηκαν. Το 1987 το μέσο ετήσιο εισόδημα των Βολιβιανών χωρικών, που είναι γνωστοί ως cαmpesinos, ήταν 140 δολάρια, λιγότερο από το ένα πέμπτο του «κατά κεφαλήν εισοδήματος.Εδώ ακριβώς έγκειται το πρόβλημα όταν στις μετρήσεις χρησιμοποιούνται μόνο οι «μέσοι όροι»: Απαλείφονται οι έντονες ανισότητες.

Ένας ηγέτης των ενώσεων των χωρικών εξήγησε ότι «οι στατιστικές της κυβέρνησης δεν αντικατοπτρίζουν τον αυξανόμενο αριθμό των οικογενειών που ζουν σε σκηνές τις χιλιάδες των υποσιτιζόμενων παιδιών που συντηρούνται καθημερινά με μια φέτα ψωμί και ένα φλιτζάνι τσάι,τους εκατοντάδες cαmpesinos που κατέφυγαν στην πρωτεύουσα αναζητώντας δουλειά και κατέληξαν να ζητιανεύουν στους δρόμους». Αυτή είναι η άγνωστη ιστορία της θεραπείας-σοκ στη Βολιβία: Καταργήθηκαν εκατοντάδες χιλιάδες θέσεις πλήρους απασχόλησης με πλήρη συνταξιοδοτικά δικαιώματα και αντικαταστάθηκαν με θέσεις μερικής απασχόλησης χωρίς ασφάλιση. Μεταξύ 1983 και 1988 ο αριθμός των Βολιβιανών που απολάμβαναν πλήρη ασφαλιστικά δικαιώματα μειώθηκε κατά 61%.

Ο Σάκς, ο οποίος επέστρεψε στη Βολιβία ως σύμβουλος εν μέσω της μετάβασης, αντιτάχθηκε στην αύξηση των μισθών ώστε να εναρμονιστούν με τις αυξήσεις στις τιμές των τροφίμων και της βενζίνης. Αντί για αυτό, υποστήριξε τη δημιουργία ενός ταμείου έκτακτης ανάγκης για να ανακουφιστούν οικονομικά όσοι είχαν πληγεί περισσότερο-λευκοπλάστης πάνω σε μια χαίνουσα πληγή. Ο Σάκς επέστρεψε στη Βολιβία επειδή του το είχε ζητήσει ο Πας Εστενσόρο και ήταν υπόλογος κατευθείαν στον Πρόεδρο. Τον θυμούνται ως έναν άκαμπτο άνθρωπο. Σύμφωνα με τον Γκόνι (που αργότερα θα γινόταν Πρόεδρος της Βολιβίας), ο Σάκς χαλύβδωσε την αποφασιστικότητα των διαμορφωτών της πολιτικής όταν αυξήθηκαν οι λαϊκές αντιδράσεις για το ανθρώπινο κόστος της θεραπείας-σοκ. «Στις επισκέψεις του [ο Σάκς] έλεγε: «Κοιτάξτε, η σταδιακή εφαρμογή δε λειτουργεί. Όταν τα πράγματα ξεφεύγουν από τον έλεγχο, πρέπει να τα σταματάς όπως συμβαίνει όταν δίνεις ένα φάρμακο. Πρέπει να παίρνεις δραστικά μέτρα, διαφορετικά ο ασθενής θα πεθάνει».

Μια άµεση συνέπεια αυτής της αποφασιστικότητας ήταν ότι πολλοί από τους απελπισµένους φτωχούς της Βολιβίας αναγκάστηκαν να στραφούν στην καλλιέργεια της κόκας, επειδή απέφερε τα δεκαπλάσια από ό,τι οι άλλες καλλιέργειες (κάτι που αποτελεί ιστορική ειρωνεία, καθώς η αρχική οικονοµική κρίση είχε προκληθεί από τη χρηµατοδοτηµένη από τις ΗΠΑ επίθεση εναντίον των καλλιεργητών της κόκας).Υπολογίζεται ότι το 1989 ένας στους δέκα εργαζόμενους δούλευε σε κάποιον από τους επιµέρους τοµείς της βισμηχανίας της κόκας/κοκαϊνης. Ανάµεσά τους ήταν και η οικογένεια του Έβο Μοράλες, µελλοντικού Προέδρου της Βολιβίας και πρώην ηγέτη της µαχητικής ένωοης των καλλιεργητών κόκας.

Εβο Μοράλες Πρόεδρος Βολιβίας

Η βιομηχανία της κόκας διαδραµάτισε σηµαντικό ρόλο στην αναζωογόνηση της οικονοµίας της Βολιβίας και στην καταπολέµηση του πληθωρισµού (γεγονός που σήµερα αποδέχονται οι ιστορικοί, αλλά δεν το ανέφερε ποτέ ο Σάκς στις εξηγήσεις του για το πώς οι µεταρρυθµίσεις του θριάµβευσαν εις βάρος του πληθωρισµού).Μόλις δύο χρόνια µετά την «ατοµική βόµβα», οι παράνομες εξαγωγές ναρκωτικών απέφεραν στη Βολιβία περισσότερα έσοδα από όλες µαζί τις νόµιµες εξαγωγές, ενώ, σύµφωνα µε τους υπολογισµούς, 350.000 άνθρωποι κέρδιζαν τα προς το ζην από κάποια πτυχή του εµπορίου ναρκωτικών. -Προς το παρόν», σχολίασε ένας ξένος τραπεζίτης, «η οικονοµία της Βολιβίας είναι εξαρτηµένη από την κοκαϊνη».

Το πρώτο διάστηµα µετά την εφαρµογή της θεραπείας-σοκ ελάχιστοι εκτός των συνόρων της Βολιβίας µιλούσαν για αυτές τις πολύπλοκες επιπτώσεις. Προτιµούσαν να παρουσιάζουν µια πολύ πιο απλή εκδοχή: Πώς ένας τολµηρός νεαρός καθηγητής του Χάρβαρντ είχε, κυριολεκτικά µόνος του, «σώσει την κατεστραµµένη από τον πληθωρισµό οικονοµία της Βολιβίας», σύµφωνα µε το Boston Magαzine.Η νίκη εις βάρος του πληθωρισµού στην επίτευξη της οποίας είχε συµβάλει ο Σάκς αρκούσε για να θεωρείται η Βολιβία ένα εκπληκτικό παράδειγµα της επιτυχίας της ελεύθερης αγοράς, «το πιο αξιοσηµείωτο στη σύγχρονη εποχή», όπως το χαρακτήριζε ο Economist. Το «θαύµα της Βολιβίας. έκανε διάσηµο τον Σάκς στους ισχυρούς χρηµατοοικονοµικούς κύκλους, απογείωσε τη σταδιοδροµία του και του χάρισε τη φήµη του κορυφαίου ειδικού στις οικονοµίες που πλήπονται από κρίσεις, µε συνέπεια µέσα στα επόμενα χρόνια να πάει ως σύµβουλος στην Αργεντινή, στο Περού, στη Βραζιλία, στον Ισηµερινό και στη Βενεζουέλα.

Οι ύµνοι για τον Σάκς δεν περιορίζονταν µόνο στο γεγονός ότι είχε τιθασεύσει τον πληθωρισµό σε µια φτωχή χώρα, αλλά επεκτείνονταν και στο ότι είχε πετύχει αυτό που πολλοί θεωρούσαν αδύνατον: Είχε συµβάλει στην επιβολή ενός ριζικού νεοφιλελεύθερου µετασχηµατισµού εντός των ορίων µιας δηµοκρατίας και χωρίς τη βοήθεια ενός πολέµου, µια αλλαγή που ήταν πολύ περισσότερο σαρωτική από εκείνες που είχαν επιχειρήσει η Θάτσερ και ο Ρέιγκαν. Ο Σάκς είχε πλήρη επίγνωση της ιστορικής σηµασίας του επιτεύγµατός του. «Πιστεύω πως η Βολιβία υπήρξε η πρώτη χώρα όπου η δηµοκρατική µεταρρύθµιση συνδυάστηκε µε µια οικονοµική θεσµική αλλαγή», θα υποστήριζε έπειτα από χρόνια. «Η Βολιβία, πολύ περισσότερο από τη Χιλή, κατέδειξε ότι η πολιτική φιλελευθεροποίηση και η δηµοκρατία µπορούν να συνδυαστούν µε την οικονοµική φιλελευθεροποίηση. Πρόκειται για ένα εξαιρετικά σηµαντικό µάθηµα: Μπορούν να λειτουργήσουν παράλληλα και το ένα να ενισχύει το άλλο».

Η σύγκριση µε τη Χιλή δεν ήταν τυχαία. Χάρη στον Σάκς «τον ευαγγελιστή του δηµοκρατικού καπιταλισµού», όπως τον χαρακτήρισαν οι New York Times), η θεραπεία-σοκ είχε επιτέλους απαλλαγεί από τη δυσωδία των δικτατοριών και των στρατοπέδων θανάτου την οποία ανέδιδε από τη µοιραία εκείνη µέρα που ο Φρίντµαν είχε ταξιδέψει στο Σαντιάγο, µία δεκαετία πριν. Ο Σάκς είχε αποδείξει, σε αντίθεση µε τα όσα ισχυρίζονταν οι επικριτές του νεοφιλελευθερισµού, ότι η σταυροφορία για την ελεύθερη αγορά µπορούσε όχι µόνο να επιβιώσει από αλλά και να αξιοποιήσει το δηµοκρατικό κύµα που σάρωνε ολόκληρο τον πλανήτη. Και ο Σάκς, που εξυµνούσε τον Κέινς και διατράνωνε ανερυθρίαστα την ιδεαλιστική του αφοσίωση στη βελτίωση της µοίρας του αναπτυσσόµενου κόσµου, ήταν ο ιδανικός άνθρωπος για να ηγηθεί της σταυροφορίας σε µια πιο ήπια, περισσότερο ειρηνική χρονική περίοδο.

Η Αριστερά της Βολιβίας συνήθιζε να αποκαλεί το διάταγµα του Πας pinochetismo econόmίco-οικονοµικό πινοσετισµό. Όµως για τον επιχειρηµατικό κόσµο τόσο εντός όσο και εκτός των συνόρων της Βολιβίας αυτό ακριβώς ήταν το ζητούµενο: Στη Βολιβία είχε εφαρµοστεί η θεραπεία-σοκ του Πινοτσέτ χωρίς έναν Πινοτσέτ και µάλιστα από µια κεντροαριστερή κυβέρνηση. Όπως δήλωσε µε θαυµασµό ένας Βολιβιανός τραπεζίτης, «όσα έκανε ο Πινοτσέτ µε τις ξιφολόγχες, ο Πας τα κατάφερε στο πλαίσιο ενός δηµοκρατικού συστήµατος διακυβερνησης.

τη Βολιβία είχε εφαρµοστεί η θεραπεία-σοκ του Πινοτσέτ χωρίς έναν Πινοτσέτ και µάλιστα από µια κεντροαριστερή κυβέρνηση. Όπως δήλωσε µε θαυµασµό ένας Βολιβιανός τραπεζίτης, «όσα έκανε ο Πινοτσέτ µε τις ξιφολόγχες, ο Πας τα κατάφερε στο πλαίσιο ενός δηµοκρατικού συστήµατος διακυβερνησης.

Η ιστορία του «θαύµατος της Βολιβίας» έχει ειπωθεί και ξαναειπωθεί οε εφηµερίδες και περιοδικά, σε παρουσιάσεις του έργου του Σάκς, στο µπεστ σέλερ βιβλίο του ίδιου του Σάκς, σε ντοκιµαντέρ όπως το Commanding Ηeights: The Battle for the World Economy του PBS, που ολοκληρώθηκε σε τρία επεισόδια. Ωστόσο υπάρχει ένα µείζον πρόβληµα: Δεν είναι η αλήθεια. Στη Βολιβία αποδείχτηκε ότι η θεραπεία-σοκ µπορεί να επιβληθεί σε µια χώρα όπου έχουν µόλις γίνει εκλογές, όµως δεν αποδείχτηκε ότι η θεραπεία-σοκ µπορεί να επιβληθεί µε δηµοκρατικό τρόπο ή χωρίς καταστολή. Στην πραγµατικότητα, αποδείχτηκε για µία ακόµα φορά ότι ισχύει το ακριβώς αντίθετο.

Πρώτα απ’ όλα, υπάρχει το προφανές πρόβληµα ότι ο Πρόεδρος Πας δεν είχε την εντολή των Βολιβιανών ψηφοφόρων να αναδιαµορφώσει ολόκληρη την οικονοµική αρχιτεκτονική της χώρας. Είχε κατέλθει στις εκλογές µε ένα εθvοκεντρικό πρόγραµµα, το οποίο εγκατέλειψε αιφνίδια έπειτα από µια παρασκηνιακή συµφωνία. Μερικά χρόνια µετά ο σηµαντικος νεοφιλελεύθερος οικονοµολόγος Τζον Γουίλιαµσον θα επινοούσε έναν όρο για αυτό που είχε κάνει ο Πας: Θα το ονόµαζε «πολιτική βουντού» οι περισσότεροι άνθρωποι το χαρακτηρίζουν απλώς «ψευδολογία». Όµως αυτό δεν είναι σε καµία περίπτωση το µοναδικό πρόβληµα στη ρητορική περί συνύπαρξης της δηµοκρατίας και της θεραπείας-σοκ.

Όπως ήταν αναµενόµενο, πολλοί από τους ψηφοφόρους που είχαν εκλέξει τον Πας εξοργίστηκαν µε την προδοσία του. Μόλις δηµοσιοποιήθηκε το διάταγµα, δεκάδες χιλιάδες βγήκαν στους δρόµους για να εµποδίσουν την εφαρμογή ενός σχεδίου που θα είχε ως αποτέλεσµα µαζικές απολύσεις και αύξηση της πείνας. Οι κύριες αντιδράσεις προήλθαν από τη µεγαλύτερη εργατική συνοµοσπονδία της χώρας, η οποία κήρυξε γενική απεργία, µε συνέπεια να παραλύσουν οι βιομηχανίες. Η αντίδραση του Πας έκανε τη στάση της Θάτσερ απέναντι στους ανθρακωρύχους να φαντάζει ήπια: Κήρυξε αµέσως τη χώρα σε «κατάσταση πολιορκίας», άρµατα µάχης κατέκλυσαν τους δρόµους της πρωτεύουσας και επιβλήθηκε απαγόρευση της κυκλοφορίας. Για να ταξιδέψουν µέσα στη χώρα τους οι Βολιβιανοί πολίτες χρειάζονταν ειδικές άδειες. Αστυνοµικές δυνάµεις αποκατάστασης της τάξης επέδραµαν σε γραφεία συνδικάτων, σε ένα πανεπιστήµιο, σε ένα ραδιοφωνικό σταθµό, καθώς και σε αρκετά εργοστάσια. Οι πολιτικές ουγκεντρωσεις και οι διαδηλώσεις απαγορεύτηκαν και ήταν απαραίτητη η άδεια από το κράτος για να γίνονται συναθροίσεις . Η αντιπολίτευση τέθηκε εκτός νόµου όπως ακριβώς είχε συµβεί κατά τη διάρκεια της δικτατορίας του Μπάνσερ.

τη Βολιβία αποδείχτηκε ότι η θεραπεία-σοκ µπορεί να επιβληθεί σε µια χώρα όπου έχουν µόλις γίνει εκλογές, όµως δεν αποδείχτηκε ότι η θεραπεία-σοκ µπορεί να επιβληθεί µε δηµοκρατικό τρόπο ή χωρίς καταστολή. Στην πραγµατικότητα, αποδείχτηκε για µία ακόµα φορά ότι ισχύει το ακριβώς αντίθετο.

Για να αδειάσουν οι δρόµοι, η αστυνοµία συνέλαβε 1.500 διαδηλωτές, διέλυσε τα συγκεντρωµένα πλήθη µε δακρυγόνα και άνοιξε πυρ εναντίον απεργών µε την αιτιολογία ότι είχαν επιτεθεί εναντίον αστυνοµικών. Ο Πας υιοθέτησε έκτακτα µέτρα για να διασφαλίσει ότι οι διαµαρτυρίες θα σταµατούσαν µια και καλή. Όταν οι ηγέτες της εργατικής συνοµοσπονδίας κατέβηκαν σε απεργία πείνας, ο Πας διέταξε την αστυνοµία και το στρατό να συλλάβουν τους διακόσιους σηµαντικότερους συνδικαλιστές της χώρας, να τους φορτώσουν σε αεροπλάνα και να τους µεταφέρουν σε φυλακές στην αποµακρυσµένη περιοχή του Αµαζονίου. Σύµφωνα µε το ειδησεογραφικό πρακτορείο Reuters, στους κρατούµενους συµπεριλαµβάνονταν «οι ηγέτες της Εργατικής Συνοµοσπονδίας της Βολιβίας και άλλοι υψηλόβαθµοι συνδικαλιστές», που οδηγήθηκαν «σε αποµονωµένα χωριά στη λεκάνη του Αµαζονίου στη βόρεια Βολιβία, όπου τους απαγορεύτηκε να µετακινούνται». Επρόκειτο για µια µαζική απαγωγή, που τη συµπλήρωνε ένα αίτηµα για καταβολή λύτρων: Οι κρατούµενοι θα απελευθερώνονταν µόνο αν τα συνδικάτα σταµατούσαν τις εκδηλώσεις διαµαρτυρίας, κάτι που τελικά συµφώνησαν να κάνουν. Ο Φιλέµον Εσκοµπάρ ήταν µεταλλωρύχος και ακτιβιστής συνδικαλιστής εκείνα τα χρόνια. Σε µια πρόσφατη τηλεφωνική µας συνέντευξη µου είπε ότι «άρπαξαν τους συνδικαλιστές ηγέτες από τους δρόµους και τους πήγαν στη ζούγκλα για να τους φάνε ζωντανούς τα έντοµα. Όταν τους απελευθέρωσαν, είχε ήδη αρχίσει η εφαρµογή του νέου οικονοµικού σχεδίου». Σύµφωνα µε τον Εσκοµπάρ, «η κυβέρνηση δεν τους πήγε στη ζούγκλα για να τους βασανίσει ή να τους σκοτώσει, αλλά για να µπορέσει να υλοποιήσει το οικονοµικό της σχέδιο».

Αυτή η ασυνήθιστη κατάσταση πολιορκίας συνεχίστηκε για τρεις µήνες, και, καθώς όλα τα µέτρα του σχεδίου έπρεπε να τεθούν σε εφαρµογή µέσα σε εκατό µέρες, αυτό σήµαινε ότι η χώρα ήταν δέσµια κατά τη διάρκεια της καθοριστικής περιόδου υλοποίησης της θεραπείας-σοκ. Το επόµενο έτος, όταν η κυβέρνηση του Πας προχώρησε σε µαζικές απολύσεις στα ορυχεία κασσίτερου, τα συνδικάτα ξαναβγήκαν στους δρόµους και εκτυλίχθηκαν τα ίδια δραματικά γεγονότα: Η χώρα κηρύχθηκε και πάλι σε κατάσταση πολιορκίας και δύο αεροπλάνα της πολεµικής αεροπορίας της Βολιβίας µετέφεραν εκατό κορυφαίους συνδικαλιστές σε στρατόπεδα συγκέντρωσης στην τροπική περιοχή της Βολιβίας. Αυτή τη φορά ανάµεσα στους απαχθέντες ηγέτες συµπεριλαµβάνονταν δύο πρώην υπουργοί Εργασίας και ένας πρώην γερουσιαστής μια κατάσταση που θύµιζε τη φυλακή για «εξέχοντα πρόσωπα» του Πινοτσέτ στην οποία είχε οδηγηθεί ο Ορλάντο Λετελιέ. Οι ηγέτες κρατήθηκαν στα στρατόπεδα για δυόµισι βδοµάδες, µέχρι να δεχτούν, για άλλη µια φορά, τα συνδικάτα να σταµατήσουν τις εκδηλώσεις διαµαρτυρίας και τις απεργίες πείνας.

Επρόκειτο για ένα είδος «ήπιας» χούντας. Για να µπορέσει το καθεστώς να επιβάλει την οικονοµική θεραπεία-σοκ, έπρεπε να εξαφανιστούν µερικοί άνθρωποι, έστω και προσωρινά. Αν και ασφαλώς λιγότερο βάναυσες, αυτές οι εξαφανίσεις εξυπηρέτησαν τον ίδιο σκοπό που είχαν εξυπηρετήσει και στη δεκαετία του 1970. Η αποµόνωση των ηγετών του συνδικαλιστικού κινήµατος της Βολιβίας ώστε να µην µπορέσουν να αντιδράσουν στις µεταρρυθµίσεις άνοιξε το δρόµο για την οικονοµική εξόντωση ολόκληρων κατηγοριών εργαζοµένων: Πολύ σύντοµα θα έχαναν τις δουλειές τους και θα στοιβάζονταν στις παραγκουπόλεις στα περίχωρα της Λα Πας.

Ο Σάκς είχε πάει στη Βολιβία επικαλούµενος την προειδοποίηση του Κέινς ότι η οικονοµική κατάρρευση γεννά το φασισµό, όµως τα µέτρα που συνταγογράφησε ήταν τόσο οδυνηρά, ώστε για να εφαρµοστούν απαιτούνταν οιονεί φασιστικές µέθοδοι.

Οι κατασταλτικές ενέργειες της κυβέρνησης Πας καλύφθηκαν από το διεθνή Τύπο της εποχής, αλλά µόνο για µία ή δύο µέρες και σε ρεπορτάζ που αναφέρονταν γενικά και αόριστα σε ταραχές στη Λατινική Αµερική, χωρίς περισσότερες λεπτοµέρειες. Ωστόσο, όταν ήρθε η ώρα της αφήγησης του θριάµβου των μεταρρυθµίσεων της ελεύθερης αγοράς στη Βολιβία, τα γεγονότα αυτά αποσιωπήθηκαν (όπως ακριβώς αποσιωπείται συχνά η συµβιωτική σχέση της βίας του Πινοτσέτ µε το «οικονοµικό θαύµα» της Χιλής). Ασφαλώς, δεν ήταν ο ίδιος ο Τζέφρι Σάκς που κήρυξε την κατάσταση πολιορκίας ή έστειλε τις αστυνοµικές δυνάµεις καταστολής εναντίον των διαδηλωτών, ωστόσο στο βιβλίο του The End οfPoverty αφιερώνει ένα ολόκληρο κεφάλαιο στην καταπολέµηση του πληθωρισµού στη Βολιβία, όπου, παρότι δεν κρύβει την ικανοποίησή του για το µερίδιο που του αναλογεί σε αυτή την επιτυχία, δεν αναφέρεται στην καταστολή που απαιτήθηκε για να εφαρµοστεί το σχέδιο. Η µοναδική σχετική µνεία που κάνει είναι µια αόριστη αναφορά σε «στιγµές έντασης τους πρώτους µήνες του σταθεροποτητικού προγράµµατος.

Σε άλλες αφηγήσεις ακόµα και αυτή η αόριστη παραδοχή παραλείπεται. Μάλιστα, ο Γκόνι έφτασε στο σηµείο να ισχυρίζεται ότι «η σταθεροποίηση επιτεύχθηκε σε µια δηµοκρατία χωρίς να παραβιαστούν οι ανθρώπινες ελευθερίες, επιτρέποντας στο λαό να εκφραοτεί». Σε µια λιγότερο εξιδανικευµένη αποτίµηση προέβη ένας πρώην υπουργός της κυβέρνησης Πας, ο οποίος ανέφερε ότι «συµπεριφέρθηκαν  σαν αυταρχικά γουρούνια». Conaghan & Malloy, Unsettling Statecraft, σ. 149

Αυτή η παραφωνία είναι ίσως η πιο ανθεκτική στο χρόνο κληρονοµιά που µας έχει αφήσει το πείραµα της θεραπείας-σοκ στη Βολιβία. Η περίπτωση της Βολιβίας απέδειξε ότι µια θεραπεία-σοκ χρειάζεται πάντα να συνοδεύεται από σοκαριστικές επιθέσεις εναντίον ενοχλητικών κοινωνικών οµάδων και δηµοκρατικών θεσµών. Απέδειξε επίσης ότι η κορπορατική σταυροφορία µπορεί να προωθείται µε ωµά αυταρχικά µέσα και, παρ’ όλα αυτά, να εξυµνείται ως δηµοκρατική επειδή έχουν προηγηθεί εκλογές, ανεξαρτήτως του πόσο παραβιάζονται στη συνέχεια οι πολιτικές ελευθερίες ή αγνοείται η εκφρασµένη δημοκρατικά βούληση του λαού (ένα µάθηµα που µέσα στα επόµενα χρόνια θα αποδεικνυόταν ιδιαίτερα χρήσιµο για τον Μπορίς Γέλτσιν της Ρωσίας και για άλλους ηγέτες). Υπό αυτό το πρίσµα, η περίπτωση της Βολιβίας αποτέλεσε το πρότυπο για ένα νέο, περισσότερο εξωραϊσµένο είδος αυταρχισµού, για ένα πολιτικό πραξικόπηµα που το πραγµατοποιούν πολιτικοί και οικονοµολόγοι µε κοστούµια και όχι αξιωµατικοί µε στρατιωτικές στολές κι όλα αυτά στη φανταχτερή συσκευασία ενός δηµοκρατικού καθεστώτος.

Advertisements
Σχολιάστε

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

  • NAOMI KLEIN Η ΑΝΟΔΟΣ ΤΟΥ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗΣ-ΒΙΒΛΙΟ-ΚΛΙΚ.

    Ολόκληρο το Βιβλίο Μπέστ-σέλλερ, προσφορά του συνεργάτη μας ftanei_pia στο προσωπικό της ΕΥΔΑΠ. Για να μαθαίνουν νέοι και παληοί.

    Το βιβλίο της Νάομι Κλάιν συγκλονίζει με τις ομοιότητες που βιώνει το πειραματόζωο Ελλάς. Αφού πριν χρόνια η νεοφιλελεύθερη σχολή Φρίντμαν τα εφάρμοσε στη Λατ, Αμερική, Πολωνία, Μεγ. Βρεττανία, Ινδονησία, Ρωσία, Σρι Λάνκα, Ιράκ. κ.α

  • «Καλώς ήρθες» CIA #Twitter & # Facebook!

    Η CIA εισέρχεται στα κοινωνικά δίκτυα για να παρακολουθεί, κατασκόπευει και να προβλέπει τις παγκόσμιες τάσεις.

  • Πακέτο!

    θα τους ταραξουμε στη νομιμότητα (κι'όσοι προκάνουμε..)

  • Μπορεί ο αστυνομικός να είναι χρυσαυγίτης;

    Δεν υποστηρίζω ότι οι άντρες και οι γυναίκες της ΕΛΑΣ που ψηφίζουν τα αυγά είναι ναζιστές ή συνειδητοί αντι-δημοκράτες – αν και αυτή η επιλογή δεν έχει το παραμικρό ελαφρυντικό. Ωστόσο, τα μεγάλα ποσοστά που παίρνει η ΧΑ ξανά και ξανά εκεί που ψηφίζουν οι αστυνομικοί δεν είναι καθόλου καλό σημάδι.  Το μήνυμα που προκύπτει είναι σαφέστατο και κανένας δε μπορεί να το αγνοεί.

    ΚΑΙ ΠΑΛΙ ΧΡΥΣΗ ΑΥΓΗ ΨΗΦΙΣΑΝ ΜΑΖΙΚΑ ΟΙ ΑΣΤΥΝΟΜΙΚΟΙ- http://wp.me/pVnfp-g9p

  • Σαν να μην πέρασε μιά μέρα…

    2400 Χρόνια Πίσω ;

  • Δημοφιλή άρθρα & σελίδες

  • Πρόσφατα άρθρα

  • ΙΔΡΥΤΙΚΗ ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑΣ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ-ΣΥΝΤΑΞΙΟΥΧΩΝ Ε.ΥΔ.Α.Π

  • ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΑΚΟΜΗ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΙ ΠΟΥ ΤΟΥΣ ΠΙΣΤΕΥΟΥΝ; ΑΠΙΣΤΕΥΤΟ!

    Μας "πυροβολούν" εν ψυχρώ, μας γυρίζουν στην Γιούλεν των αμερικάνων και αυτοί αντί να ξεσηκώνονται και να τα κάνουν όλα λαμπόγιαλο, παρακολουθούν και μελετούν τις εξελίξεις, ψύχραιμοι και ωραίοι. Και οι "πέτρες δεν έχουν ακόμη αρχίσει να ίπτανται"..

    Εκείνα τα χρήματα του "κουμπαρά" Μπάρδη-Ομοσπονδίας που μας λέγατε πως πήγαιναν οι περικοπές των αποδοχών, εννοείτε πως θα είναι το ισοδύναμο από τις απώλειες στο εφάπαξ;

  • Μεταπληροφορίιες

  • Αγωνιστικο και Λυτρωτικό το 2014

  • Χάουαρντ Ζιν (1923-2010)

    ΔΙΑΚΗΡΥΞΕΙΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ ΕΝΑ ΘΑΥΜΑΣΙΟ ΒΙΒΛΙΟ (1,2,3,4 Κεφάλαια)

  • ΑΝ ΑΥΤΟ ΥΠΟΔΗΛΩΝΕΙ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟ ΚΑΙ ΑΚΟΜΜΑΤΙΣΤΟ ΣΥΝΔΙΚΑΛΙΣΜΟ ΑΣ ΑΠΑΝΤΗΘΕΙ

    Οταν στην πρώτη σελίδα του blog υπάρχει η (μοναδική) παραπομπή σε παράταξη κόμματος; Και που έχει ζητηθεί η απομάκρυνση της πολλές φορές; Μετά απορούμε για την αναξιοπιστία-ανυποληψία του κομματικού συνδικαλισμού;

  • ΚΑΤΩΤΕΡΟΙ ΤΩΝ ΠΕΡΙΣΤΑΣΕΩΝ…

  •  Αυτό όμως που δημιουργεί ανησυχίες στο προσωπικό τη ΕΥΔΑΠ, είναι η σιγή της ΟΜΕ σχετικά με τις πρωτοβουλίες που προτίθεται να αναλάβει για να δημιουργήσει το "αντίπαλο δέος" στην απόφαση της κυβέρνησης να ιδιωτικοποιήσει την ΕΥΔΑΠ. Στην ίδια ανάρτηση στο fb, σε ερώτηση στο πρόεδρο της ΟΜΕ: "Στη Θεσσαλονίκη έφτιαξαν συντονιστικό φορέων, ξεκίνησαν καμπάνια "SOSτε το νερό" και κατάφεραν ομόφωνη απόφαση του ΔΣ Θεσσαλονίκης και των γύρων δήμων για διενέργεια δημοψηφίσματος. Η ΟΜΕ πότε θα αναλάβει ανάλογες πρωτοβουλίες συντονισμού και στην Αττική;" η απάντησή του ήταν: "η διαδικασία για το ξεπούλημα της ΕΥΔΑΠ δεν έχει αρχίσει επίσημα. Οι συνάδελφοί μας στην Θεσσαλονίκη ακολουθούν την δική τους τακτική, και καλά κάνουν, και τους ευχόμαστε κάθε επιτυχία και είμαστε αλληλέγγυοι στην προσπάθειά τους και εμείς ακολουθούμε την δική μας τακτική. Θα κάνουμε ότι "περνά από το χέρι" μας, πάντα στο πλαίσιο της τακτικής μας".  Δηλαδή; Ποιά "άλλη" τακτική πρέπει να ακολουθήσουμε εμείς. Διαφορετική από αυτή του συντονισμό, συνεργασία και κοινή δράση με όσους συμφωνούν στην μη ιδιωτικοποίηση της ΕΥΔΑΠ; Διαφορετική από το να βάλουμε στη μάχη τους δήμους και την περιφέρεια της Αττικής; Τι περιμένει η ΟΜΕ; Να  ανακοινωθεί η πρόσκληση ενδιαφέροντος για την πώληση της ΕΥΔΑΠ για να αναλάβει πρωτοβουλίες;  Ήδη έχουμε αργήσει.  Δεν υπάρχει άλλος δρόμος από την ενημέρωση, συσπείρωση, κοινή αγωνιστική στάση όλου του προσωπικού και των συλλόγων.  Δεν υπάρχει άλλος δρόμος από την πρόσκληση σε δήμους, φορείς και πολίτες της Αθήνας και του Πειραιά για την δημιουργία συντονιστικού φορέα που θα οργανώσει την προσπάθεια θα ξεσηκώσει τους πολίτες ενάντια στο έγκλημα του ξεπουλήματος της ΕΥΔΑΠ. Τώρα πριν είναι πολύ αργά.(Από blog ΣΕΚΕΣ)

    ...και μετά μου λες "γιατί δε σου γράφω"; Πρόεδρος ΟΜΕ-ΕΥΔΑΠ: «η διαδικασία για το ξεπούλημα της ΕΥΔΑΠ δεν έχει αρχίσει επίσημα»... ,, Θα κάνουμε ότι "περνά από το χέρι" μας.!!! Περισσότερα ΚΛΙΚ ΦΩΤΟ > και αν δεν ανοίγει ΚΛΙΚ ΕΔΩ---> : http://wp.me/pVnjk-eqb

  • ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΚΑΙ ΣΥΝΤΑΞΙΟΥΧΩΝ ΕΥΔΑΠ

  • ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ

    Σεπτεμβρίου 2013
    Δ Τ Τ Π Π Σ Κ
    « Αυγ.   Οκτ. »
     1
    2345678
    9101112131415
    16171819202122
    23242526272829
    30  
  • ΕΝΟΤΗΤΑ -ΑΥΤΟΟΡΓΑΝΩΣΗ-ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΚΙ’ ΑΓΩΝΑΣ ΘΑ ΜΑΣ ΣΩΣΟΥΝ ΑΠ΄ΤΗ ΠΕΙΝΑ

    Αυτοοργάνωση, επιτροπές εργαζομένων παντού, αποφάσεις με δημοκρατικές διαδικασίες

  • ΕΥΔΑΠ ΦΤΑΝΕΙ ΠΙΑ!

  • ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΜΕ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ

    protovoulia1.eydap@gmail.com
    ---------
    ΤΑ ΕΠΩΝΥΜΑ ΑΡΘΡΑ ΕΚΦΡΑΖΟΥΝ ΜΟΝΟ ΤΟΝ ΥΠΟΓΡΑΦΟΝΤΑ.
    ---------
    -Μπορείτε να δημοσιεύσετε άρθρο σας -επώνυμα ή με τα αρχικά*.
    Παράκληση: Χωρίς ύβρεις και συκοφαντίες
    *Τα πλήρη στοιχεία στη διάθεση μας.

  • Αρχείο

  • Kατηγορίες

  • «Έπεσε» στο μάτι μας

    και γελάσαμε ..πικρά

  •  Αυτό όμως που δημιουργεί ανησυχίες στο προσωπικό τη ΕΥΔΑΠ, είναι η σιγή της ΟΜΕ σχετικά με τις πρωτοβουλίες που προτίθεται να αναλάβει για να δημιουργήσει το "αντίπαλο δέος" στην απόφαση της κυβέρνησης να ιδιωτικοποιήσει την ΕΥΔΑΠ. Στην ίδια ανάρτηση στο fb, σε ερώτηση στο πρόεδρο της ΟΜΕ: "Στη Θεσσαλονίκη έφτιαξαν συντονιστικό φορέων, ξεκίνησαν καμπάνια "SOSτε το νερό" και κατάφεραν ομόφωνη απόφαση του ΔΣ Θεσσαλονίκης και των γύρων δήμων για διενέργεια δημοψηφίσματος. Η ΟΜΕ πότε θα αναλάβει ανάλογες πρωτοβουλίες συντονισμού και στην Αττική;" η απάντησή του ήταν: "η διαδικασία για το ξεπούλημα της ΕΥΔΑΠ δεν έχει αρχίσει επίσημα. Οι συνάδελφοί μας στην Θεσσαλονίκη ακολουθούν την δική τους τακτική, και καλά κάνουν, και τους ευχόμαστε κάθε επιτυχία και είμαστε αλληλέγγυοι στην προσπάθειά τους και εμείς ακολουθούμε την δική μας τακτική. Θα κάνουμε ότι "περνά από το χέρι" μας, πάντα στο πλαίσιο της τακτικής μας".  Δηλαδή; Ποιά "άλλη" τακτική πρέπει να ακολουθήσουμε εμείς. Διαφορετική από αυτή του συντονισμό, συνεργασία και κοινή δράση με όσους συμφωνούν στην μη ιδιωτικοποίηση της ΕΥΔΑΠ; Διαφορετική από το να βάλουμε στη μάχη τους δήμους και την περιφέρεια της Αττικής; Τι περιμένει η ΟΜΕ; Να  ανακοινωθεί η πρόσκληση ενδιαφέροντος για την πώληση της ΕΥΔΑΠ για να αναλάβει πρωτοβουλίες;  Ήδη έχουμε αργήσει.  Δεν υπάρχει άλλος δρόμος από την ενημέρωση, συσπείρωση, κοινή αγωνιστική στάση όλου του προσωπικού και των συλλόγων.  Δεν υπάρχει άλλος δρόμος από την πρόσκληση σε δήμους, φορείς και πολίτες της Αθήνας και του Πειραιά για την δημιουργία συντονιστικού φορέα που θα οργανώσει την προσπάθεια θα ξεσηκώσει τους πολίτες ενάντια στο έγκλημα του ξεπουλήματος της ΕΥΔΑΠ. Τώρα πριν είναι πολύ αργά.(Από blog ΣΕΚΕΣ)

    ...και μετά μου λες "γιατί δε σου γράφω"; Πρόεδρος ΟΜΕ-ΕΥΔΑΠ: «η διαδικασία για το ξεπούλημα της ΕΥΔΑΠ δεν έχει αρχίσει επίσημα»... ,, Θα κάνουμε ότι "περνά από το χέρι" μας.!!! Περισσότερα ΚΛΙΚ ΦΩΤΟ -ΛΙΝΚ //σε περίπτωση που δεν ανοίγει το προηγούμενοι ΚΛΙΚ ΕΔΩ---> : http://wp.me/pVnjk-eqb

  • Τα πάντα διαλύονται, ξεπουλιούνται..Η Α.Ε. εκποίησης δημόσιας περιουσίας δουλεύει! Εμείς? (ΚΛΙΚ ΦΩΤΟ)

    ...Εμείς οι χιλιάδες, οι εκατοντάδες χιλιάδες, τα εκατομμύρια... τι κάνουμε, τι περιμένουμε για να πάρουμε τη ζωή μας στα χέρια μας;  Τιιιιιιιιιιιιι;

    ..και τα συνδικάτα, οι παρατάξεις, οι δεκάδες "συνδικαλιστές| (βάλτε όποια και όποιους φαντάζεστε) στη ..νιρβάνα τους?

  • ΕΚΛΟΓΕΣ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

    Πότε θα γυρίσουμε σελίδα; Δεν αρκούν 40 σχεδόν, χρόνια συναλλαγής, διαφθοράς, ιδιοτέλειας, πελατειακών σχέσεων; Θα πρέπει μήπως να τα ..κατοστήσουμε;

  • αν

Αρέσει σε %d bloggers: