ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ: ΑΚΟΥΕΙ ΚΑΝΕΙΣ;

Eρωτήσεις ζητούν απάντηση

`

`

Ερωτώ τη σεβαστή δικαιοσύνη:

`

ετά τις εξελίξεις που πυροδότησε η σύλληψη του πρώην προστατευόμενου μαρτυρά για την υπόθεση Νοβάρτις, καθηγητή Νίκου Μανιαδάκη, στον οποίο απαγγέλθηκε κατηγορία και απαγορεύθηκε η έξοδος από τη χωρά και η οποία εξέλιξη έχει φέρει πανικό σε όλο το σύστημα αυτών που χρεωκοπήσαν τη χωρά, σαν απλός φορολογούμενος πολίτης αξιώνω απαντήσεις στα εξής εύλογα ερωτήματα:

1) Μπορεί κάποιος από τους αρμοδίους εισαγγελείς ή την ηγεσία της δικαιοσύνης που ΕΠΟΠΤΕΥΕΙ το έργο των κατά τόπους ανακριτικών αρχών να απαντήσει γιατί η κυριά ΜΑΡΙΝΑ ΜΠΟΖΝΟΥ, ανακρίτρια κατά της διαφθοράς, δεν έχει καλέσει ακόμα για ανάκριση (και πιθανή προφυλάκιση) τον πρώην αντιπρόεδρο της Νοβάρτις Ελλάς κύριο Κωνσταντίνο Φρουζή, στον οποίο έχει ασκηθεί ΠΟΙΝΙΚΗ ΔΙΩΞΗ ΓΙΑ ΔΩΡΟΔΟΚΙΑ ΑΠΟ ΚΟΙΝΟΥ ΚΑΙ ΚΑΤ΄ ΕΞΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΣΕ ΒΑΘΜΟ ΚΑΚΟΥΡΓΗΜΑΤΟΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟ ΤΟΥ 2018!… .

Πόσος καιρός επιτέλους χρειάζεται για να προχωρήσει η δικογραφία?. .

2) Μπορεί κάποιος να απαντήσει, από τους υπευθύνους πάλι, γιατί η κυριά ΜΑΡΙΑ ΛΟΥΙΖΑ ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ, ανακρίτρια κατά της διαφθοράς ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΚΑΛΕΣΕΙ ΑΚΟΜΑ για ανάκριση (και πιθανή προφυλάκιση) τα μέλη της συμμορίας του ΚΕΕΛΠΝΟ (ΠΟΥΛΗΣ, ΘΕΟΦΙΛΑΤΟ, ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ και Σία) στα οποία έχει ασκηθεί ποινική δίωξη για δυο ΚΑΚΟΥΡΓΗΜΑΤΑ από τον ΙΟΥΝΙΟ ΤΟΥ 2018 ?. .

3) Μπορεί κάποιος από τους υπευθύνους να απαντήσει, γιατί έχει καθυστερήσει η έκδοση αρκετών άλλων πορισμάτων για πολλές κακουργηματικές υποθέσεις με τεράστιο όγκο στοιχείων (υπόθεση συνέδριου Ε-Health με την απευθείας ανάθεση στην κυρία Στουρνάρα, υπόθεση διαφημιστικής εκστρατείας για την πρόληψη του καρκίνου πάλι με την κυριά Στουρνάρα ,υπόθεση διαφημιστικής δαπάνης σε ανύπαρκτα σαΐτ του ΚΕΕΛΠΝΟ επι υπουργίας Γεωργιάδη και Βορίδη, υπόθεση αγοράς κτιρίου ΚΕΕΛΠΝΟ σε ΠΕΝΤΑΠΛΑΣΙΑ τιμή επι Αβραμοπούλου, υπόθεση αγοράς θερμικών καμερών σε ΔΕΚΑΠΛΑΣΙΑ τιμή επι Αβραμοπούλου, υπόθεση χορηγιών στη Μητρόπολη Καισαριανής, υπόθεση διαχειριστικού ελέγχου με το ΕΛΕΙΜΜΑ ΤΩΝ 90 ΕΚΑΤΟΜ ΕΥΡΩ από 2007-14, υπόθεση εμβολίων γρίπης που ανασύρθηκε ξανά κλπ.!..) .

4) Μπορεί κάποιος να απαντήσει γιατί η κυριά ΑΝΝΑ ΖΑΙΡΗ αντεισαγγελεας του Αρείου Πάγου και επικεφαλης της Αρχής για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσοδών από παράνομη δραστηριότητα ΔΕΝ έχει ολοκληρώσει ΑΚΟΜΑ τον έλεγχο για το πόθεν έσχες πολλών μελών της συμμορίας του ΚΕΕΛΠΝΟ και τη ΔΕΣΜΕΥΣΗ των περιουσιακών τους στοιχείων, όταν της έχουν διαβιβαστεί στοιχεία παραπάνω από ένα χρόνο από σήμερα?… .

5) Μπορεί κάποιος να απαντήσει γιατί οι εισαγγελείς διαφθοράς ΝΙΚΟΣ ΠΟΛΥΚΡΕΤΗΣ και ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΟΥΝΤΡΙΑΣ δεν έχουν ολοκληρώσει την προανάκριση εις βάρος του κυρίου ΣΤΟΥΡΝΑΡΑ για τις διαρροές που έκανε και από τις οποίες καταποντίστηκε η μετοχή και έπαθε ζημίες εκατοντάδων εκατομμυρίων η ΤΡΑΠΕΖΑ ΠΕΙΡΑΙΩΣ και μάλιστα δεν έχουν καλέσει να καταθέσει ο πρόεδρος της τράπεζας κύριος ΧΑΤΖΗΝΙΚΟΛΑΟΥ, ως καθ ύλην παθώς?…

Μετά τιμής

Ζαγορίτης Δημήτρης

Σημείωση: Το ότι δεν ταυτίζομαι, ούτε έχω καμμιά δουλειά με τον κ. Πολάκη, το κόμμα του, και με όποιους “κύκλους” ή “τετράγωνα” συνδέεται, επ’ουδενί σημαίνει πως θα στερηθώ και το δικαίωμα να παρακολουθώ την επικαιρότητα, να έχω άποψη και όποτε κρίνω να τη δημοσιοποιώ επωνύμως, αναλαμβάνοντας και την όποια σχετική ευθύνη.

Σχετικά θέματα: ΕΔΩ και ΕΔΩ

Πηγή

 

`

`

Advertisements

ΑΝΙΚΗΤΟΙ ΗΤΤΗΜΕΝΟΙ – Του Γιάνη Βαρουφάκη (7o μέρος/11)

Ταυτόχρονα άρχισε να µου στέλνει µηνύματα κι ο Αλέξης:

«Τα μέσα αναφέρουν ότι τα πράγµατα βαίνουν καλώς για εµάς. Μείνε ψύχραιµος, υπομονετικός και μην επιτρέψεις αλλαγές στο κείµενο που το δυσχεραίνουν για εμάς ».

«Μέχρι τώρα καλά», τον καθησύχασα. «ο Βόλφγκανγκ αποτυγχάνει κατά κράτος να ελέγξει τη διαδικασία», πρόσθεσα.

Στις 8.39 µ.µ. πληροφόρησα τον Ευκλείδη και τον Αλέξη για ένα αναπάντεχο συµβάν: Ο Σόϊµπλε εγκατέλειψε την αίθουσα έξαλλος. Ο Αλέξης δεν το πίστευε. «Μπορούµε να το διαρρεύσουμε;» µε ρώτησε…

`

Για να μην υπάρξουν τυχόν παρανοήσεις:

Τιμώ το Γιάνη Βαρουφάκη για πάρα πολλά, αλλά δεν συμφωνούμε πολιτικά.

«Θεμιτό να έχουμε όλοι τις απόψεις μας. Γιά τον συγγραφέα και το έργο του. Όμως προκαλεί μεγάλη απορία το γεγονός, ότι για τόσα καίριας σημασίας γεγονότα, συζητήσεις, περιγραφές, με υπουργούς, πρωθυπουργούς, προέδρους, αλλά και σε Ε.Ε., ΔΝΤ, τόσο καιρό-αρκετό νομίζω-δεν τόλμησε, (πλήν Γερούν Ντάισελμπλουμ τελευταία), αξιόπιστα κανείς, εδώ ή έξω, να διαψεύσει, κάτι, (όμως συγκεκριμένο και όχι γενικό και αόριστο), από τα τόσα αποκαλυπτικά, που αναφέρονται».

Γιατί τόσοι δημοσιογράφοι και δημοσιολογούντες, που κάνουν την (Συνέχεια το τέλος …)**

(Μέρος)

`

`

 

9 Κεφάλαιο

`

Μικρός, βάναυσα ανατραπείς, θρίαμβος.

`

ο επόμενο πρωί συναντηθήκαμε στη σουίτα του Αλέξη με τον Παππά και τον Δραγασάκη. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο θα ξεκινούσε εκείνο το βράδυ, και το μάτια όλων, πλην ημών, ήταν στην ουκρανική κρίση. Η καγκελάριος Μέρκελ και ο πρόεδρος Ολάντ είχαν απορροφηθεί από τις διαπραγματεύσεις στο Κίεβο και τη Μόσχα και θα κατέφθαναν στις Βρυξέλλες κατάκοποι, με   το μυαλό τους   να ξεχειλίζει από τα προβλήματα της Κριμαίας, τα   τερτίπια του Πούτιν, τις τοπικές συρράξεις -προβλήματα απομακρυσμένα από το «ελληνικό πρόβλημα». Αντιμετωπίζουμε τον κίνδυνο να αγνοηθούμε, κάτι που όμως ήταν και μια ευκαιρία. .

Από το 2011 έλεγα στον Αλέξη ότι το κλειδί στο «ελληνικό πρόβλημα» ήταν η Άνγκελα Μέρκελ. Αφότου μετακόμισα στο υπουργείο, όταν με ρωτούσαν δημοσιογράφοι ποιός ήταν ο καλύτερος σύμμαχος της Ελλάδας στην ΕΕ, απαντούσα: «Η κ. Μέρκελ!» «Όχι ο πρόεδρος Ολάντ ή ο Ματέο Ρέντσι» επέμεναν εκείνοι, όμηροι των αξιωμάτων τους. «Όχι», απαντούσα, «η καγκελάριος Μέρκελ είναι η μοναδική πολιτικός που μπορεί να επαναπροσδιορίσει τις οικονομικές παραμέτρους και πολιτικές για την Ελλάδα». Στο πλαίσιο αυτό συνέστησα στον Αλέξη να προσεγγίσει το βράδυ εκείνο την κ. Μέρκελ μ’ ένα άμεσο αίτημα: Να τερματίσει το αδιέξοδο στο Eurogroup, όπου ο Δρ. Σόιμπλε κυριαρχούσε πλήρως.

Η ένταση στις σχέσεις μεταξύ των δύο Γερµανών πολιτικών ήταν γνωστή τους πάσι. Ο Σόϊµπλε κυριαρχούσε στο Eurogroup, ελέγχοντας τον Ντάισελµπλουμ και το µπλοκ των μαζορετών -υπουργών οικονοµικών από την Ανατολική Ευρώπη, αλλά και των μνημονιακών χωρών, πλην της Ελλάδας. Μόνο η Μέρκελ είχε τη δυνατότητα να τον περιορίσει. Όπως θα µάθαινα σε σύντοµο χρονικό διάστηµα, το άτομο που χρησιµοποιούσε η Γερµανίδα καγκελάριος ήταν ο Τόµας Βίζερ πιθανώς το µοναδικό µέλος του βαθέος κατεστηµένου που κρατούσε ίσες αποστάσεις, και τα είχε το ίδιο καλά µε τη Μέρκελ και τον Σόιµπλε. Όµως για να τον χρησιμοποιήσει ώστε να σπάσει, έστω και προσωρινά, την απόλυτη κυριαρχία του υπουργού της επί των οικονοµικών, η Μέρκελ χρειαζόταν κάποιο ισχυρό κίνητρο. Το να φανεί γενναιόδωρη προς την Ελλάδα και τους Έλληνες δεν αποτελούσε ένα τέτοιο κίνητρο . Τι θα µπορούσε να είναι αυτό το κίνητρο όµως;

Η απάντηση που έδινα από το 2012 ήταν: ο Μάριο Ντράγκι! Ο µόνος τρόπος να παρέµβει η Μέρκελ ήταν να την πείσει ο Ντράγκι ότι, διαφορετικά, κινδύνευε ότι είχε µείνει από τη σταθερότητα της ευρωζώνης.

Ο Αλέξης καταλάβαινε. Δε θα αναφερόταν βέβαια σε κουρέματα κτλ, αλλά θα προσέγγιζε την κ. Μέρκελ στη διάρκεια της Συνόδου. Έτσι, για να τις έχει πρόχειρες, κατέγραψα σ’ ένα χαρτί, µε τη βούλα του ξενοδοχείου µας, τις ελάχιστες συνθήκες που απαιτούνταν για µια προσωρινή εκεχειρία: Πρώτον, τερματισμός της ασφυξίας ρευστότητας από την ΕΚΤ. Δεύτερον, αντικατάσταση της τροϊκανικής διαδικασίας µε έναν νέο διαπραγµατευτικό θεσµό µε βάση τις Βρυξέλλες, έτσι ώστε οι υπουργοί να µιλούν µε υπουργούς, η µε τον επίτροπο της ΕΕ, και οι υπάλληλοι µε υπαλλήλους. Τρίτον, τέλος ήταν εµµονή σε φράσεις του τύπου: «επέκταση» και «επιτυχημένη ολοκλήρωση του προγράµµατος». Τέταρτον, τερματισμός της λιτότητας και συµφωνία στη βάση ενός πρωτογενούς πλεονάσματος που δεν ξεπερνά το 1,5% του εθνικού εισοδήµατος.

Καθώς συζητούσαμε τους στόχους µας αυτούς, χτύπησε το τηλέφωνο του Αλέξη. «Είναι ο Ντάισελµπλουµ», µας σιγοψιθύρισε, ο οποίος του ανακοίνωνε ότι ήταν καθ’ οδόν προς τη σουίτα του «για να τα πούνε». Οι υπόλοιποι πήγαµε σε διπλανό δωµάτιο, αφήνοντας τον Αλέξη µόνο του να προϋπαντήσει τον Ολλανδό. Δεν πέρασαν δύο λεπτά, όταν ο Αλέξης ήρθε χαμογελώντας να µας βρει στο δωμάτιο όπου είχαµε καταφύγει. Ο Γερούν είχε έρθει, λέει, προσφέροντας κλάδο ελαίας, υπό τη µορφή νέου επιθετικού προσδιορισµού: αντί για «τροποποιημένο » ή «προσαρµοσµένο» πρόγραµµα, πρότεινε τον όρο «μετασχηματισμένο » η «επικαιροποιημένο» πρόγραµµα. Σύστησα στον Αλέξη, ως τακτικό ελιγµό, να πει ναι στην πρόταση του Γερούν για «μετασχηματισμένο πρόγραµµα» αλλά, παράλληλα, να επιµείνει ότι το τελικά ανακοινωθέν θα αναφερόταν στα σχέδιά µας για καταπολέμηση της ανθρωπιστικής κρίσης (κάτι που το προηγούμενο βράδυ είχε απορρίψει).

Στο μεταξύ ο Γερούν ήταν όρθιος στον διάδροµο μιλώντας στο κινητό του. Φαινόταν µάλιστα σαν μαθητούδι που τον ψέλνει, τηλεφωνικά, κάποιος τραχύς γυμνασιάρχης . «Να δεις που ο Βόλφγκανγκ µόλις τον πυροβόλησε πάλι», είπα στον Παππά δίπλα µου. Πριν προλάβει ο Αλέξης να του πει ότι συµφωνεί και να προσθέσει το αίτημα µας για αναφορά στην ανθρωπιστική κρίση, ένας εµφανώς καταβεβλημένος Ντάισελµπλουμ εξομολογήθηκε ότι «ούτε το «μετασχηματισμένο» μπορεί να γίνει αποδεκτό», προφανώς από τον Σόιµπλε. Υποσχόμενος να επιστρέψει αργότερα, µε νέα πρόταση, κίνησε για το ασανσέρ. Καθώς περνούσε από μπροστά µου, τον ρώτησα κάτι που ήθελα να του θέσω από την ώρα που εµφανίστηκε στο ξενοδοχείο. «Τι έγινε µε εκείνο το τρένο που χάσαµε, Γερούν; Τελικά δεν το χάσαμε; Mήπως έβαλε όπισθεν και επέστρεψε στον σταθμό. Δε φαντάζομαι να ξαναφύγει και να το ξαναχάσουµε». Προφανώς δεν απάντησε . Πώς θα µπορούσε να απαντήσει; Ο πρόεδρος του Eurοgrοup είχε συλληφθεί να ψεύδεται. Οι απειλές που είχε εκτοξεύσει χωρίς αιδώ το προηγούµενο βράδυ στο Eurοgrοup είχαν εξαϋλωθεί με το πρώτο, αχνό φως του βελγικού ηλίου

Εκείνο το απόγευµα ο Γερούν επέστρεψε. Αυτήν τη φορά πρότεινε στον Αλέξη να εκδώσουν κοινό ανακοινωθέν ότι το Eurοgrοup και η ελληνική κυβέρνηση συμφώνησαν να αρχίσουν «συζητήσεις σε τεχνικό επίπεδο µε θέµα τον τρόπο µε τον οποίο θα κινηθούμε σχετικά με το πρόγραµµα σύµφωνα μετά σχέδια της ελληνικής κυβέρνησης». Επρόκειτο για ραγδαία, αν όχι άτακτη, υποχώρηση του Γερούν. Αµέσως πήρα τηλέφωνο τον Τζεφ Σακς για να του πω τα μαντάτα.

Πετύχαµε µια µικρή νίκη απόψε η άρνηση µας να υποχωρήσουμε υπό ασφυκτική πίεση χτες τους οδήγησε στην πλήρη υποχώρηση από την απαίτηση να υποβάλουμε αίτηση παράτασης του προγράµµατος ως έχει.

Πώς συνέβη αυτό; Πήραµε µια ιδέα αργότερα από πηγές του Υπουργείου Εξωτερικών: Φτάνοντας στις Βρυξέλλες, η Άνγκελα Μέρκελ -κατάκοπη και άυπνη λόγω της ουκρανικής κρίσης τηλεφώνησε στον Ντάισελµπλουμ ελπίζοντας σε καλά νέα ως προς το ελληνικό ζήτημα. Όταν άκουσε για το αδιέξοδο, φαίνεται ότι θύµωσε και του έδωσε εντολή, ως πρόεδρος του Eurogroup, να βρει µια λύση αµέσως. Όπερ και εκείνος έκανε.

Μια µικρή νίκη, πράγματι. Όµως, το προηγούμενο που δημιούργησε θα

(περισσότερα…)

ΑΝΙΚΗΤΟΙ ΗΤΤΗΜΕΝΟΙ – Του Γιάνη Βαρουφάκη (6 μέρος/11)

Ελπιδοφόρος Φεβρουάριος

(Συνέχεια από 5ο ΜΕΡΟΣ)

Εχω επανειλημμένα επισημάνει τη σχεδόν συγκινητική πίστη στον Ευρωπαϊκό Βορρά ότι η ήπειρος κατοικείται από σκληρά εργαζόµενους νοµοταγείς µέρµηγκες αφενός και από τεμπέληδες φοροφυγάδες τζίτζικες  αφετέρου. Κατά παράδοξο τρόπο μάλιστα, όλα το µυρµύγκια ζουν στον Βορρά και όλα το τζιτζίκια στον Νότο. Η αλήθεια είναι βέβαια πιο περίπλοκη και πιο σκοτεινή..

`

Ούτε αυτοί ήταν κακοί άνθρωποι

`

πέστρεψα στο ξενοδοχείο µου γύρω στα μεσάνυχτα, ενεργοποίησα το τηλέφωνο µου και κάλεσα τον Αλέξη για να τον ενημερώσω ότι ο Ντράγκι είχε ανακαλέσει το waiver.

«Να είσαι αδιάλλακτος, αλλά κοίταζε μήπως ο Γκάµπριελ μπορεί να βοηθήσει», µου απάντησε ατάραχος.

«Κρίνοντας από τους δύο απεσταλμένους του χθες το βράδυ, Αλέξη, δεν είµαι και πολύ αισιόδοξος», είπα. «Θα πρέπει συνεχώς να τονίζουµε την αποφασιστικότητα µας να ενεργοποιήσουμε το αποτρεπτικό µας όπλο, τη στιγμή που θα αποσύρουν τον ELA από τις τράπεζες μας», πρόσθεσα.

«Πήγαινε να κοιμηθείς τώρα. Πρέπει να είσαι φρέσκος αύριο για τον Σόϊμπλε», απάντησε εύθυµα ο Αλέξης.

`

Πρώτα έπρεπε να γράψω δελτίο Τύπου με τα οποίο θα µετρίαζα, στον βαθµό του εφικτού, το χτύπημα από την ανάκληση του waiver. Το «ευτυχισµένο» καθήκον του υπουργού οικονοµικών, συλλογίστηκα: να παρουσιάσει ένα πλήγµα σαν κάτι που δε συνέβη ποτέ.

Στα μεταξύ, καθώς είχε µόλις ενημερωθεί για τις εξελίξεις, ο Γκλεν Κιµ, πάντα σε επαγρύπνηση και πρόθυµος να βοηθήσει, µου έστειλε μέιλ µε την ανάλυση του για τις άµεσες οικονοµικές επιπτώσεις της επιθετικής κίνησης της ΕΚΤ. Επιβεβαίωσε ότι, πριν ακόµα από το άνοιγµα της χρηματιστηριακής αγοράς, ή προτού να έχουν οι καταθέτες την ευκαιρία να προβούν σε νέες αναλήψεις, οι τράπεζες θα δέχονταν µεγάλο πλήγµα. Το καθήκον µου ήταν να προβώ σε µια δήλωση που, από τη µία, θα φανέρωνε την έντονη αποδοκιµασία µας για την επιθετική πράξη της ΕΚΤ, ενώ από την άλλη θα καθησύχαζε τις αγορές, περιορίζοντας την αναπόφευκτη επιδείνωση του κλίµατος και διατηρώντας µέρος όσων είχα κερδίσει στο Λονδίνο.

Προβλέποντας ότι, όταν θα επισκεπτόµουν τον Δρα Σόϊµπλε µερικές ώρες μετά, έξω από το Οµοσπονδιακό Υπουργείο Οικονοµικών, θα βρισκόµουν περικυκλωµένος από δηµοσιογράφους οι οποίοι θα απαιτούσαν ένα σχόλιο για την κίνηση της ΕΚΤ, ετοίµασα την ακόλουθη διπλωματική αλλά και ουσιαστική δήλωση:

Η ΕΚΤ προσπαθεί ουσιαστικά να συµµορφωθεί µε τους δικούς της κανόνες, παρακινώντας τόσο εμάς όσο και τους εταίρους µας να επιτύχουμε γρήγορα µια πολιτική και τεχνική συµφωνία, διατηρώντας ταυτόχρονα τη ρευστότητα των ελληνικών τραπεζών. Πιστεύω ότι οι Έλληνες καταθέτες καταλαβαίνουν ότι η καθηµερινή σταθερότητα είναι εγγυημένη και ότι διαπραγµατευόµαστε νέους όρους που θα φέρουν την ανάκαµψη και µια µόνιµη λύση. Σε ότι αφορά εµάς, η στιγμή της απόφασης της ΕΚΤ µας προκαλεί ιδιαίτερη έκπλnξn, καθώς δηµιουργεί ένα περιττό αίσθημα επείγουσας ανάγκης, δεδοµένου ότι το ισχύον ελληνικό πρόγραµµα λήγει στις 28 Φεβρουαρίου. Πιστεύω ότι η βασική απόφαση οφείλεται στο χρονοδιάγραμμα της χθεσινής τακτικής συνεδρίασης του Διοικητικού Συµβουλίου της ΕΚΤ µε θέµα τη «µη νοµισµατική πολιτική». Από τη δική τους πλευρά, ήταν ίσως η σωστή στιγµή.

Ήταν η διπλωματικότερη δήλωση που δεν πρόδιδε την πραγµατικότητα. Φυσικά, μετά από αυτό, το χρηματιστήριο κατέγραψε πτώση, οι µετοχές των τραπεζών υποχώρησαν και οι εκροές των καταθέσεων ξανάρχισαν. Κάποια από τα κέρδη της προηγούµενης ηµέρας είχαν διατηρηθεί, αλλά ήταν θέµα µιας-δυο ημερών προτού εξαφανιστούν κι αυτά. Το µόνο παρήγορο ήταν ότι τίποτα από αυτό δε θα είχε σημασία µεσοπρόθεσµα. Το πραγµατικό ζήτημα ήταν εάν θα µπορούσε να πειστεί το Βερολίνο για έναν συµβιβασµό ή αν θα προχωρούσαµε σε µια ολομέτωπη σύγκρουση, όπως φοβόµουν από το 2012.

Στο δρόµο προς το Οµοσπονδιακό Υπουργείο Οικονοµικών παρατήρησα ότι δύο µέιλ είχαν φτάσει στο κινητό µου. Το πρώτο ήταν από τον Τζέιµι Γκάλµπρεϊθ, που µε πληροφορούσε ότι ο Μπέρνι Σάντερς ήταν έτοιµος να γράψει στην πρόεδρο της Οµοσπονδιακής Τράπεζας της Αµερικήs Τζάνετ Γέλεν για να της ζητήσει να υποδείξει στην ΕΚΤ ότι η συµπεριφορά της ήταν άθλια και εν τέλει αποσταθεροποιητική για όλη την υφήλιο. Το δεύτερο ήταν από τον Γκλεν. Μου έγραφε µια σύντομη αναφορά για τον Βόλφγκανγκ Σόιµπλε, στο γραφείο του οποίου είχε εργαστεί ως σύµβουλος στην «προηγούµενη» ζωή του. Κατά το συνήθεια των στελεχών του χρηματοπιστωτικού τομέα, η αναφορά του Γκλεν ήταν επιγραμματική:

⦁ Είναι πέρα για πέρα δικηγόρος.

⦁ Η κατανόηση του των οικονοµικών θεμάτων είναι πλημμελής. Θυµάµαι πάνω από µία περιπτώσεις όπου µπέρδευε τις αποδόσεις µε τις τιμές και που αναφερόταν σε οικονοµικούς όρους χωρίς να αντιλαμβάνεται τη σημασία τους

⦁ Μισεί βαθιά τις αγορές. Πιστεύει ότι οι αγορές πρέπει να ελέγχονται από τεχνοκράτες.

⦁ Στην πραγµατικότητα, απολαµβάνει τον ρόλο του «κακού µπάτσου».

Όµως:

⦁ Είναι επίσης ένθερµος ευρωπαϊστής.

⦁ Πιστεύει στο πεπρωµένο µιας Ευρώπης που θα µοιάζει στη Γερµανία (αν και αδυνατεί να αντιληφθεί την αντίφαση αυτής της φιλοδοξίας).

⦁ Είναι κάποιος µε τον οποίο μπορείς να συζητήσεις.

Η εχθρότητα του Σόϊµπλε απέναντι µου ήταν προφανής ακόµη και προτού τον συναντήσω. Στο ισόγειο του Οµοσπονδιακού Υπουργείου Οικονοµικών µε υποδέχτηκε ένας υφυπουργός. Πριν φτάσω στο ασανσέρ, µε ρώτησε παιχνιδιάρικα, αλλά µε φανερό ίχνος επιθετικότητας: «Πότε θα πάρω τα χρήματα µου πίσω;» Mπήκα στο πειρασµό να απαντήσω: «Όταν πείσετε την Deutsche Baηk να σας τα επιστρέψει». Δεν είπα βέβαια τίποτε, απλώς χαµογέλασα πλατιά, έχοντας στο µυαλό µου το κυρίως πιάτο που θα µου σερβιριζόταν όταν φτάναµε στο γραφείο του υπουργού.

 

Η πόρτα του ασανσέρ άνοιξε και φάνηκε ένας µακρύς ψυχρός διάδροµος, στο τέλος του οποίου περίµενε ο Βόλφγκαvγκ Σόϊµπλε στην αναπηρική καρέκλα του. Αυτός ήταν ο άνθρωπος του οποίου τις οµιλίες και τα άρθρα διάβαζα και παρακολουθούσα εδώ και δυόµισι δεκαετίες. Aντιλαµβανόµουν πλήρως ότι γι’ αυτόν δεν ήµουν παρά µια ενόχληση, αλλά το χαµόγελο στο πρόσωπό µου και το χέρι που του έτεινα αντανακλούσαν τον γνήσιο σεβασµό µου και έκρυβαν τη μυστική µου ελπίδα ότι θα μπορούσαµε να δηµιουργήσουµε ένα αξιοπρεπές, πολιτισµένο moduς νiνendi.

Αρνούµενος τη χειραψία µου, ο οµοσπονδιακός υπουργός οικο-νοµικών της Γερµανίας έκανε µια γρήγορη στροφή στην αναπηρική καρέκλα του και κινήθηκε µε εντυπωσιακή ταχύτητα προς το γραφείο του, καλώντας µε να τον ακολουθήσω µε ένα νεύµα του χεριού του το οποίο βέβαια και έκανα, µε τον Ευκλείδη πίσω µου να ακολουθεί βιαστικά. Μόλις βρεθήκαμε στο γραφείο του, ο οικοδεσπότης µας χαλάρωσε κι η έκφραση του µαλάκωσε. Καθίσαµε στο τραπέζι των συνεδριάσεων, αυτός και δύο υφυπουργοί του στη µία πλευρά και απέναντι ο Ευκλείδης, ο πρέσβης µας στο Βερολίνο κι εγώ. Όπως πάντα, µου ζητήθηκε να κάνω µια εισαγωγική δήλωση. Προχώρησα σε µια παραλλαγή της ίδιας οµιλίας που είχα κάνει στις συναντήσεις µου µε τους Σαπέν, Όσµπορν, Παντοάν και Ντράγκι. Η διαφορά ήταν η έµφαση που έδωσα σε δύο σημεία, γνωρίζοντας την ιδιαίτερα θετική απήχηση που είχαν στο Βερολίνο. Πρώτον, δε ζητούσα διαγραφή χρέους και κατέστησα σαφές ότι οι προτάσεις µου για ανταλλαγή χρεών σε τελική ανάλυση θα ωφελούσαν τόσο τη Γερµανία όσο και την Ελλάδα. Δεύτερον, υπογράµµισα τη σημασία που έδινα στην πάταξη της φοροδιαφυγής και στην υλοποίηση μεταρρυθµίσεων που θα ενθάρρυναν την επιχειρηµατικότητα, τη δημιουργικότητα και την ακεραιότητα σε όλη την ελληνική κοινωνία.

Στην εισαγωγική οµιλία του ο Σόϊµπλε όταν αρκετό φιλικός, επιµένοντας να απευθυνόμαστε ο ένας στον άλλο με το µικρό µας όνοµα. Αλλά αµέσως μετά κατέστησε σαφές ότι τίποτα από όσα είχα µόλις πει δεν τον ενδιέφερε, Αντιθέτως, ανίκανος να αντισταθεί στην ευκαιρία που του δινόταν να διατρανώσει τη γερµανική ακεραιότητα και την ελληνική παραβατικότητα, προσφέρθηκε να στείλει πεντακόσιους Γερµανούς εφοριακούς στην Ελλάδα για να βοηθήσουν στη σύλληψη των φοροφυγάδων. Του είπα ότι εκτιµούσα πολύ τη γενναιοδωρία του, ότι δεχόµουν μετά χαράς την πρόταση του αλλά εξέφρασα τις αμφιβολίες µου, διότι αν δεν κατάφερναν να διαβάσουν τις ελληνικές φορολογικές δηλώσεις ή τα συναφή έγγραφα και συνεπώς δεν μπορούσαν να ελέγξουν τους φορολογούµενους, υπάρχει ενδεχόµενο οι αξιωµατούχοι να αποκαρδιωθούν. Αντίθετα, είχα µια καλύτερη ιδέα: γιατί δε διόριζε ο ιδίως τον επικεφαλής της Γενικής Γραµµατείας Δημοσίων Εσόδων (ΓΓΔΕ), αφού τη μετατρέπαμε σε πραγµατικά ανεξάρτητη φορολογική αρχή υπό τον πλήρη έλεγχο της Βουλής των Ελλήνων;

Η πρόταση µου προφανώς τον εξέπληξε. Δεν είπε τίποτα. Ούτε ναι, ούτε όχι, ούτε «θα δούµε». Έτσι, συνέχισα. Χάρη στην τρόϊκα, εξήγησα, είχα την ευθύνη της ΓΓΔΕ, αλλά δεν είχα κανέναν έλεγχο σε αυτήν. Ο επικεφαλής της ούτε διοριζόταν ούτε ήταν υπόλογος σε µένα η στο ελληνικό κοινοβούλιο, αν και εγώ ήµουν υπεύθυνος για τις πράξεις του, Η πρόταση µου ήταν η εξής: θα επέλεγε εκείνος έναν αδιάφθορο Γερµανό εφοριακό µε ανεπίληπτα διαπιστευτήρια και άψογη φήµη, που θα διοριζόταν αµέσως και θα ήταν πλήρως υπόλογος και στους δυο µας. Βλέποντας τον να διστάζει του είπα: «Ξέρω ότι δε σου αρέσει να συνεργάζεσαι µαζί µου ή µε την κυβέρνηση µου. Αλλά, ανεξάρτητα από αυτά, μπορείς να είσαι σίγουρος ότι στο πρόσωπό µου έχεις έναν πραγματικό σύµµαχο στην καταπολέμηση της φοροδιαφυγής». Τέλος, τον ενηµέρωσα για το σχέδιο που είχα θέσει σε εφαρµογή για τη δηµιουργία της αλγοριθμικής µεθόδου εντοπισµού των φοροφυγάδων μεταξύ του 2000 και του 2014 ..

Δεν ήταν αυτό που περίµενε ο Δρ. Σόιµπλε. Αλλά δύο πράγµατα έδειξαν την αποφασιστικότητα του να αποφύγει οποιαδήποτε σοβαρή δέσμευση και µε αυτή την πρόταση. Πρώτο απ’ όλα, άλλαξε θέµα, αποφεύγοντας µια δυνητικά εποικοδοµητική συζήτηση και προτού δηµιουργηθεί η ευκαιρία να επιτύχουμε µια εντυπωσιακή συµφωνία για την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής στην Ελλάδα. Δεν επέστρεψε ποτέ σε αυτό το θέµα. Δεύτερον, επέλεξε να εστιάσει αντ’ αυτού σ’ ένα άλλο θέµα: στη θεωρία του ότι το «υπερβολικά γενναιόδωρο» ευρωπαϊκό κοινωνικό μοντέλο δεν ήταν πλέον βιώσιµο και έπρεπε να αποκαθηλωθεί.

Συγκρίνοντας το κόστος συντήρησης του κράτους πρόνοιας στην Ευρώπη µε την κατάσταση σε χώρες όπως η lνδία και η Κίνα, όπου δεν υπάρχει σχεδόν ίχνος κοινωνικού δικτύου προστασίας, υποστήριξε ότι η Ευρώπη χάνει ανταγωνιστικότητα και ότι θα βαλτώσει αν δε μειωθούν δραστικά οι κοινωνικές παροχές . Ήταν σαν να µου έλεγε ότι από κάπου έπρεπε να γίνει η αρχή, και ότι αυτό το κάπου ήταν η Ελλάδα.

Η απάντηση µου ήταν ότι η προφανής λύση ήταν η παγκοσμιοποίη-ση των παροχών κοινωνικής πρόνοιας και αξιοπρεπών µισθών, αντί της παγκοσμιοποίησης της επισφάλειας και της φτώχειας των εργαζοµένων. Προφανώς δυσαρεστηµένος, προχώρησε σε µια κεκαλυµµένη προσβολή. Ξεκίνησε ενθυµούµενος τη µυστική αποστολή που είχε αναλάβει τις δεκαετίες του 1970 και του 1980 να έρθει σε επαφή µε τις αρχές της Ανατολικής Γερµανίας για λογαριασµό του Χριστιανοδημο-κρατικού Κόµµατος. «Οι άνθρωποι της DDR (ΓΛΔ) δεν ήταν κακοί», µου είπε. «Είχαν καλές προθέσεις για ένα σύστηµα κοινωνικής πρόνοιας που δεν ήταν οικονοµικά εφικτό». Ο υπαινιγμός ήταν απολύτως σαφής. «Με συγκρίνεις µε κάποιον «καλοπροαίρετο» υπουργό της DDR που προσπαθεί να διατηρήσει ένα μη βιώσιµο πολιτικό και οικονοµικό σύστημα;» ρώτησα. Πριν προλάβει να απαντήσει συνέχισα:.

«Επίτρεψέ µου να σε διαβεβαιώσω, Βόλφγκανγκ, ότι, παρά το όσα μπορεί να σου έχουν πει οι φίλοι σου στην Ελλάδα, είµαι φανατικός δηµοκράτης, υπέρμαχος του πλουραλισµού και αφοσιωµένος ευρωπαϊστής. Το ίδιο ισχύει για τους συναδέλφους µου στον Σύριζα. Έχουµε τόσα κοινά µε τις µεθόδους της DDR όσα και το δικό σας CDU με το καθεστώς του Πινοσέτ: κανένα απολύτως! Όσον αφορά τις προτάσεις µας για τις συντάξεις και τα κοινωνικά επιδόµατα, αποτελούν µέρος µιας ευρύτερης δημοσιονοµικής πολίτικης που θα επιτυγχάνει µικρά αλλά θετικά πρωτογενή πλεονάσματα. Η δημοσιονοµική και οικονοµική βιωσιμότητα είναι η πρώτη µας προτεραιότητα. Οι Έλληνες δε θέλουν πλέον να ζουν µε ελλείµµατα».350

 

Απαντώντας έκανε πίσω διαµαρτυρόµενος ότι δεν είχε διόλου την πρόθεση να προβεί σε µια τέτοια σύγκριση.

 

Πηγαίνετε στους θεσµούς!

`

φήνοντας πίσω την ατυχή εκείνη «παρεξήγηση», επανέφερα τη συζήτηση στην αναδιάρθρωση του χρέους και στις προτά-σεις µου για τις ανταλλαγές οµολόγων, τη διασύνδεση των αποπληρωμών µε τον ρυθµό ανάκαµψης των εισοδημάτων κτλ. Ο Σόϊµπλε δεν κοίταξε καν το non-paper που του έδωσα. Το παρέδωσε στον υφυπουργό του µε έναν αέρα περιφρόνησης, λέγοντας ότι ήταν θέµα των «θεσµών» Χρnσιµοποιώντας την ίδια λέξη που είχα χρησιµοποιήσει κι εγώ στην κοινή συνέντευξη Τύπου µε τον Γερούν Ντάισελµπλουµ στην Αθήνα, κάτι που έδειχνε ότι ακόµη και ο Γερµανός υπουργός οικονοµικών αισθανόταν πλέον άβολα µε τον όρο «τρόϊκα»..

Από δω και στο εξής αυτά θα ήταν η πάγια τακτική του Βερολίνου. Κάθε φορά που κάναµε κάποια πρόταση στην καγκελάριο Μέρκελ ή στον υπουργό Σόϊµπλε -για το χρέος, τις ιδιωτικοποιήσεις, τις συντάξεις, τη φοροδιαφυγή και ούτω καθεξής -, εκείνοι αρνούνταν να πάρουν θέση, είτε θετική είτε αρνητική, παραπέμποντας µας στους «θεσμούς». ‘Ήθελαν να κατανοήσουμε ότι δε θα υπάρχουν, και δεν μπορούσαν να υπάρξουν, διαπραγµατεύσεις μεταξύ Βερολίνου και Αθήνας. Απλώς δεν ήταν δουλειά τους..

Σε εκείνο το σημείο ο Ευκλείδης έκανε µια εξαιρετική, και αρκετά επιθετική, παρέµβαση. Με κοµψά δομημένες φράσεις επισήµανε πως ήταν ανεύθυνο να αφήσουµε ζητήματα µείζονος πολιτικής σηµασίας σε «τεχνοκράτες» µε αποδεδειγµένα αποτυχημένο παρελθόν στη διαχείριση της ελληνικής κρίσης, οι οποίοι στερούνταν της οποιασδήποτε πολιτικής εξουσιοδότησης να συζητήσουν αυτά που έπρεπε να συζητηθούν, π.χ. τις προτάσεις µας για την αναδιάρθρωση του χρέους, πολύ εύστοχα, µε µερικές φράσεις, αποκάλυψε τον παραλογισµό της προτροπής-απάντη-σης του Δρος Σόιµπλε..

Από τη γερµανική πλευρά δε μίλησε κανένας άλλος πέρα από τον Βόλφγκαvγκ. Σκέφτηκα ότι ήταν θαυµάσιο να έχω τον Ευκλείδη στο πλευρό µου, ο οποίος, ανεβάζοντας τους τόνους, µου επέτρεπε να προχωρήσω µε συμφιλιωτικό ύφος στις προτάσεις µας. Παίρνοντας τη σκυτάλη από τον Ευκλείδη είπα: Αν πρέπει να πάω τις προτάσεις µου στους «θεσµούς», για να έχω πιθανότητες να οικοδοµήσω µια βιώσιµη συµφωνία, θα ήταν προς το συµφέρον όλων να υπάρξει µια περίοδος ηρεµίας και χρηματοπιστωτικής σταθερότητας. Ο Βόλφγκανγκ έγνεψε σαν να συµφωνούσε.

Αυτό ερχόταν σε αντίθεση µε τη στάση του προέδρου του Eurogroup, του είπα. Περιέγραψα τον τρόπο µε τον οποίο ο Γερούν Ντάισελµπλουμ, µε είχε απειλήσει µε κλείσιµο των τραπεζών στο γραφείο µου, µόλις τρεις µέρες αφότου είχα αναλάβει το υπουργείο. «Όχι ακριβώς µια φιλική κίνηση», είπα ξερά ήταν Βόλφγκανγκ. Ο Βόλφγκανγκ αντέδρασε έντονα. «Δεν είχε κανέναν λόγο να έρθει στην Ελλάδα. Δεν είχε τέτοιο εντολή!» Καθώς ο Σόϊµπλε δεν είναι άνθρωπος που προσποιείται κρύβοντας τα συναισθήματα του, σκέφθηκα ότι ο Ντάισελµπλουμ, είχε ενεργήσει αυτοβούλως. Αν το είχε κάνει µε την ελπίδα µιας εύκολης νίκης για λογαριασµό του αφεντικού του, είχε αποτύχει: το αφεντικό του προφανώς δεν ήταν καθόλου ευχαριστημένο!.

`

Έκπληκτος από τη µοµφή, εµβρόντητος από τον έπαινο.

`

την καθιερωµένη συνέντευξη Τύπου ο Βόλφγκανγκ υιοθέτησε την αυστηρή δηµόσια περσόνα του, λέγοντας στους εκπροσώπους των ΜΜΕ που είχαν συγκεντρωθεί ότι είχαµε µια εγκάρδια συνάντηση, κατά την οποία εκείνος «εξήγησε» ότι η Ελλάδα είχε «υποχρεώσεις» τις οποίες όφειλε να σεβαστεί, ανεξάρτητα από το ποιο κόµµα ήταν στην κυβέρνηση. «Συµφωνήσαµε ότι διαφωνούµε», κατέληξε ο Σόιµπλε, διαλύοντας κάθε ελπίδα ότι στη συζήτηση µας είχε βρεθεί κάποιο κοινό έδαφος..

«Δε συµφωνήσαµε ούτε καν σε αυτό», ανταπάντησα. Με αυτή τη φράση ήθελα να καταστήσω σαφές ότι ο οικοδεσπότης µου είχε αρνηθεί να συζητήσει οτιδήποτε σοβαρά, επί της ουσίας, παραπέμποντας µε στους «θεσμούς». οπότε πώς ισχυριζόταν ότι συµφωνήσαµε πως διαφωνούµε; Επιπλέον, ήθελα να καταδείξω ότι το πράγµατα είχαν αλλάξει: η Ελλάδα πλέον είχε έναν υπουργό οικονοµικών ο οποίος δε θα υπέκυπτε σε εκφοβισµούς µόνο και µόνο επειδή το ελληνικό κράτος ήταν χρεοκοπημένο..

Έχοντας ξεκαθαρίσει αυτά τα δύο σηµεία προχώρησα σε µια δήλωση µε στόχο τη γεφύρωση του χάσματος που είχε αναπτυχθεί μεταξύ των απλών Γερµανών και των Ελλήνων. «Κάποιοι µπαίνουν στον πειρασµό να φαντάζονται ότι η λύση βρίσκεται στη διάσταση μεταξύ των λαών µας», είπα.

Ευτυχώς σήµερα δεν επισκέφτηκα απλώς τον υπουργό οικονοµικών της ισχυρότερης οικονομίας της Ευρώπης. Πάνω απ’ όλα, επισκέφτηκα έναν Ευρωπαίο πολιτικό άνδρα για τον οποίο η ευρωπαϊκή ενότητα αποτελεί έργο ζωής και του οποίου το έργο και τις προσπάθειες για την ενοποίηση της Ευρώπης παρακολουθώ µε µεγάλο ενδιαφέρον από τη δεκαετία του 1980. Σήµερα το µήνυµά µου στον υπουργό Σόϊµπλε όταν ότι στην κυβέρνησή µας έχει έναν δυνητικό εταίρο στην αναζήτηση ευρωπαϊκών λύσεων σε ένα πλήθος προβλημάτων που κατατρύχουν όχι µόνο την Ελλάδα αλλά και την Ένωση γενικότερα.

Στρεφόµενος προς τον οικοδεσπότη µου είπα:.

Από την κυβέρνηση µας μπορείτε να προσδοκάτε µια φρενίτιδα ορθολογισµού. Μπορείτε να περιµένετε προτάσεις που δε στοχεύουν στα συµφέροντα µόνο του µέσου Έλληνα, αλλά και του µέσου Ευρωπαίου του µέσου Γερµανού, Σλοβάκου, Φινλανδού, Ισπανού, Ιταλού . Μπορείτε να περιµένετε από εμάς µια αταλάντευτη διάθεση να πούµε το πράγματα με το όνοµά τους, χωρίς τακτικισµούς και υπεκφυγές. Αυτές είναι οι δεσµεύσεις µας. Αυτό που ζητάµε είναι πιθανόν το πιο ακριβό από όλα το αγαθά: κρόνο. Ένα σύντομο χρονικό διάστημα κατά τη διάρκεια του οποίου η κυβέρνηση µας θα µπορέσει να παρουσιάσει στους εταίρους της, στο ΔΝΤ, στην ΕΚΤ, στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ολοκληρωμένες προτάσεις κι έναν οδικό χάρτη για την πολύ βραχυπρόθεσμη, τη µεσοπρόθεσµη και τη µακροπρόθεσµη περίοδο..

Σχετικά µε τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η ΕΕ γενικότερο, πρότεινα να σεβαστούµε τις καθιερωµένες Συνθήκες της Ένωσης και τις διαδικασίες της χωρίς να ποδοπατήσουμε το ευαίσθητο άνθος της Δηµοκρατίας. Όταν επισκέφτηκα το Παρίσι, συνέχισα, είπα ήταν υπουργό οικονοµικών της Γαλλίας ότι αισθάνθηκα σαν να επιστρέφω στην πατρίδα µου, ότι επέστρεφα σε µία από τις πνευματικές πατρίδες της Ελλάδας. Εδώ, στο Βερολίνο, εξέφρασα το ίδιο συναίσθηµα και περιέγραψα πώς για δύο σχεδόν αιώνες η γενέθλια γη των Γκαίτε, Μπετόβεν, Χέγκελ και Καντ αποτέλεσε πηγή έπνευσες για τους Έλληνες ολόκληρου του πολιτικού φάσµατος. Αλλά υπήρχε κάτι περισσότερο που ενώνει την Ελλάδα και τη Γερµανία, συνέχισα:.

Ως υπουργός οικονοµικών σε µια κυβέρνηση που αντιμετωπίζει έκτακτες περιστάσεις οι οποίες προκλήθηκαν από µια άγρια κρίση αποπλnθωρισµού και χρέους, αισθάνοµαι ότι το γερµανικό έθνος μπορεί να µας καταλάβει καλύτερο από οποιονδήποτε άλλον. Κανείς δεν καταλαβαίνει καλύτερο από τους ανθρώπους αυτής της χώρας πώς µια οικονοµία σε βαθιά ύφεση, σε συνδυασµό µε την τελετουργική εθνική ταπείνωση και απύθμενη απόγνωση, μπορεί να εκκολάψει το αυγό του φιδιού μέσα στην κοινωνία. Όταν θα επιστρέψω στην Αθήνα απόψε, θα βρεθώ σε ένα Κοινοβούλιο στο οποίο το τρίτο μεγαλύτερο κόµµα είναι ναζιστικό. Όταν ο πρωθυπουργός µας κατέθεσε στεφάνι σε εμβληματικό μνημείο στην Αθήνα αµέσως µετά την ορκωμοσία του, το έκανε για να αναδείξει τον αγώνα εναντίον της αναζωπύρωσης του ναζισµού στη χώρα µου. Οι Γερµανοί πολίτες µπορούν να είναι περήφανοι για τον τρόπο µε τον οποίο ξεριζώσατε τον ναζισµό στη χώρα σας . Αλλά είναι µία από τις πικρές ειρωνείες της ιστορίας ότι ο ναζισµός ξανασηκώνει το ειδεχθές κεφάλι του στην Ελλάδα, µια χώρα που πάλεψε τόσο σκληρά εναντίον του τη δεκαετία του 1940. Έχουµε ανάγκη τον λαό της Γερµανίας να µας βοηθήσει στο αγώνα ενάντια στη µισανθρωπία. Χρειαζόσαστε τους φίλους µας σε αυτήν τη χώρα για να µπορέσουµε να ακολουθήσουμε το µεταπολεµικό πρόταγµα της Ευρώπης. Δηλαδή, να μην επιτρέψουµε ξανά σε µια ύφεση όπως εκείνη της δεκαετίας του 1930 να σπείρει τη διχόνοια μεταξύ υπερήφανων ευρωπαϊκών λαών. Θα κάνουµε το καθήκον µας για να μη συµβεί αυτό. Και είµαι πεπεισμένος ότι και οι Ευρωπαίοι εταίροι µας θα κάνουν το ίδιο..

Tην επόµενη μέρα ο γερµανικός Τύπος µε κατακεραύνωνε επειδή τόλµησα να αναφερθώ στους ναζί µπροστά στον Γερµανό υπουργό οικονοµικών, στο παλιό κτίριο του Υπουργείου Αµύνης του Γκέρινγκ. Tην ίδια στιγµή Έλληνες εθνικιστές µε επαινούσαν για το γεγονός ότι είχα αποκαλέσει τον Σόϊµπλε … ναζί. Δεν ήμουν σίγουρος αν θα έπρεπε να είµαι πιο σοκαρισµένος από τον έπαινο ή από τη µοµφή.

`

Siemenς.

`

 

ετά τις δηλώσεις µας ο Βόλφγκαvγκ κι εγώ δεχτήκαμε ερωτήσεις. Μία από αυτές αφορούσε τη Siemenς και τον Μιχάλη Χριστοφοράκο, τον διευθύνοντα σύµβουλο της Siemenς Ελλάδος. Μερικά χρόνια πριν είχε ξεσπάσει εκείνο το σκάνδαλο όταν από µια δικαστική έρευνα που ξεκίνησε στις Ηνωµένες πολιτείες προέκυψαν ενδείξεις ότι ο Χριστοφοράκος είχε δωροδοκήσει ενεργά Έλληνες πολιτικούς προκειµένου να εξασφαλίσει συµβόλαια του Δηµοσίου υπέρ της Siemenς. Λίγο με τα οι ελληνικές αρχές άρχισαν να διερευνούν το θέµα και ο Χριστοφοράκος διέφυγε στη Γερµανία, όπου και συνελήφθη. Αλλά το γερµανικά δικαστήρια εµπόδιζαν την έκδοση του στην Aθήνα..

«Υπουργέ», µε ρώτησε δηµοσιογράφος, «επιχειρήσατε να πείσετε τον Γερµανό ομόλογο σας για την υποχρέωση που έχει το γερµανικό κράτος να βοηθήσει την ελληνική κυβέρνηση να πατάξει τη διαφθορά εκδίδοντας τον κ. Χριστοφοράκο στην Ελλάδα;»

Προσπάθησα να απαντήσω στην ερώτηση µε τρόπο λογικό και ισορροπημένο «Είµαι βέβαιος», είπα, «ότι οι γερµανικές αρχές αντιλαµβάνονται τη σηµασία που έχει να βοηθήσουν το χειµαζόµενο κράτος µας στον αγώνα του ενάντια στη διαφθορά στην Ελλάδα. Είµαι πεπεισµένος ότι οι συνάδελφοί µου στη Γερµανία αντιλαµβάνονται πόσο σημαντικό είναι να µη φανεί ότι εφαρµόζουν δύο μέτρα και δύο σταθμά οπουδήποτε στην Ευρώπη».

Και τι απάντησε ο Δρ. Σόιµπλε; Φοβερό εκνευρισμένος ψέλλισε ότι αυτό δεν ήταν θέµα του υπουργείου οικονοµικών. Ίσως και να µην ήταν. Αλλά η υπόθεση Siemenς και η προθυµία του Σόϊµπλε να νίψει της χείρας του ενώπιον του προβλήµατος φανερώνουν την πρόκληση που έχουν να αντιμετωπίσουν η Ελλάδα και ολόκληρη η Ευρώπη..

Έχω επανειλημμένα επισημάνει τη σχεδόν συγκινητική πίστη στον Ευρωπαϊκό Βορρά ότι η ήπειρος κατοικείται από σκληρά εργαζόµενους νοµοταγείς µέρµηγκες αφενός και από τεμπέληδες φοροφυγάδες τζίτζικες αφετέρου. Κατά παράδοξο τρόπο μάλιστα, όλα το µυρµύγκια ζουν στον Βορρά και όλα το τζιτζίκια στον Νότο. Η αλήθεια είναι βέβαια πιο περίπλοκη και πιο σκοτεινή..

Η διαφθορά λαµβάνει χώρα σε όλες τις µεριές των συνόρων, στον Βορρά και στον Νότο. Αφορά όχι µόνο Έλληνες διαπλεκόµενους και «πονηρούς» µικροµεσαίους, αλλά και πολυεθνικές εταιρείες των οποίων οι διασυνδέσεις με το βαθύ κατεστηµένο δεν περιορίζονται από το εθνικά σύνορα. Το πιο πρόσφατα σκάνδαλο µε τους κινητήρες ντίζελ της γερµανικής αυτοκινητοβιομηχανίας, που είχαν εφοδιαστεί µε εξελιγμένα ηλεκτρονικά συστήματα το οποία έκρυβαν τους καρκινογόνους ρύπους από τους ελεγκτές των ΚΤΕΟ παγκοσµίως, είναι ένα από τα πολυάριθµα παραδείγµατα. Το σκάνδαλο της Siemenς στην Ελλάδα, και αλλού, ήταν απλώς ο προποµπός.

Αυτό που εν µέρει µας εµποδίζει να αντιµετωπίσουµε το πανίσχυρο δίκτυο διεφθαρµένων πρακτικών είναι η άρνηση του κατεστημένου να παραδεχθεί την πραγµατική του φύση. Όταν απαγγέλθηκαν κατηγορίες κατά του Χριστοφοράκου ότι γέµιζε τις τσέπες των πολιτικών µε χρήματα, δεν ξαφνιάστηκα.

Κατά παράξενη σύμπτωση, ο ιδίως µου ο θείος, ο Παναγιώτης Τσαγγαράκης, παραιτήθηκε από την ίδια θέση στη Siemenς στα τέλη της δεκαετίας του 1970,όταν, όπως µου είχε πει, τα κεντρικά της Siemenς τον πίεζαν ασφυκτικά να κάνει ακριβώς το ίδιο πράγµα: να λαδώνει πολιτικούς ώστε η γερµανική εταιρεία να εξασφαλίζει µεγάλα συµβόλαια για την ψηφιοποίηση του ΟΤΕ, για εξοπλισµό της ΔΕΗ κτλ.

Όσο και αν δεν είχα εκπλαγεί µε τις αποκαλύψεις περί Χριστοφοράκου, όπως και εκατοµµύρια άλλοι Έλληνες, είχα βρει αποκρουστικά κυνική την άρνηση των γερµανικών αρχών να εκδώσουν τον Χριστοφοράκο ώστε να αντιμετωπίσει την ελληνική Δικαιοσύνη.

Και σαν να μην έφτανε αυτό, ο Γιάννης Στουρνάρας, που τον θεωρούσα κάποτε επιστήθιο φίλο µου, ως υπουργός οικονοµικών του κ. Σαµαρά κατέθεσε στη Βουλή των Ελλήνων, στις 28 Αυγούστου 2012, πρόταση για εξωδικαστικό συµβιβασµό µε τη Siemenς που θα έθετε τέλος στο δίωξη της εταιρείας και θα προετοίμαζε το έδαφος για να γλυτώσουν από τη δίωξη όχι µόνον ο Χριστοφοράκος αλλά και οι πολιτικοί που εκείνος λάδωνε πολλοί εκ των οποίων σήµερα ζητούν Ειδικό Δικαστήριο για. .. εµένα!.

Όταν επέστρεψα στην κοινή συνέντευξη Τύπου µε τον Βόλφγκαvγκ Σόιµπλε, εκείνη τη μέρα η εκστρατεία των ΜΜΕ εναντίον µου ενισχύ-θηκε τα µέγιστα. Ειδικά στη Γερµανία µε παρουσίαζαν ως αντιγερµανό, εχθρό των μεταρρυθµίσεων και ναρκισσιστή υπέρµαχο της ελληνικής λαµογιάς και αναποτελεσµατικότητας. Τελικά, με τα πες πες, η λάσπη κόλλησε, τουλάχιστον για κάποιους μήνες. Mήνες μετά την παραίτηση µου ο Ευκλείδης, που εκείνη τη μέρα µε βοήθησε µε την επιθετικότερη στάση του απέναντι στον Σόιµπλε, θα παρουσιαζόταν ως ο λογικός, υπεύθυνος, χαμηλών τόνων υπουργός που έβαλε τις διαπραγµατεύσεις πίσω στις ράγες και έσωσε την Ελλάδα από την ερασιτεχνική µου δυστροπία. Στην πραγµατικότητα ένα πράγµα ενδιέφερε όσους εκπροσωπούσαν το βαθύ κατεστηµένο. Ο Έλλην υπουργός οικονοµικών να υπογράφει ό,τι του δίνουν και να μην τους δυσαρεστεί αναφερόµενος στη Siemenς και σε άλλες τέτοιες οικείες τους στιγµές .

Όσο γράφονται αυτές οι γραµµές, ο Χριστοφοράκος ζει ελεύθερος στη Γερµανία, ο Στουρνάρας παραµένει διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος, κανένας πολιτικός δεν έχει διωχθεί για το σκάνδαλο Siemenς η οποιοδήποτε άλλο, ο Βόλφγκαvγκ και ο Ευκλείδης συνεχίζουν τη μη διαπραγμάτευση που ωθεί την Ελλάδα ακόµα πιο βαθιά στη φυλακή των οφειλετών και -ω του θαύµατος-η κατηγορία της εσχάτης προδοσίας επικρέμαται πάνω από το κεφάλι µου.

`

Το Βατερλώ της Σοσιαλδημοκρατίας.

`

ετά τον Βόλφγκαvγκ Σόϊµπλε ήταν η σειρά του Ζίγκµαρ Γκάµπριελ να µε υποδεχθεί στο Υπουργείο οικονοµίας, του οποίου προϊστατο . Σχεδόν όλοι περίµεναν να πέσω στα µαλακά, τον προσηνή σοσιαλδημοκράτη αντικαγκελάριο και ηγέτη του SPD να µε παρηγορεί μετά την αναπόφευκτη σύγκρουση µε τον Βόλφγκαvγκ Σόϊµπλε στο Υπουργείο Οικονοµικών. Από την πλευρά µου δεν έτρεφα τέτοιες ψευδαισθήσεις. Και όχι µόνον επειδή είχε μεσολαβήσει η ενέδρα της προηγούµενης νύκτας µε τους απεσταλµένους του Γκάµπριελ, τον Γεργκ και τον Τζέροµιν..

Η συνάντηση στο γραφείο του Γκάµπριελ, παρουσία του Γεργκ, του Τζέροµιν, του Ευκλείδη και του πρέσβη µας στο Βερολίνο, πήγε θαυμάσια. Ήταν ακριβές αντίγραφο της συνάντησης που είχα µε τον Μισέλ Σαπέν λίγες µέρες νωρίτερα στο Παρίσι. Ακούστηκαν οι ίδιες κοινοτυπίες, οι ίδιοι όρκοι αιώνιας φιλίας και αλληλεγγύης: «Η επιτυχία σας θα είναι και δική µας επιτυχία», µου είπε ο Ζίγκµαρ στην αρχή της συνάντησης µας. Και προσέθεσε, χωρίς δική µου παρέµβαση, ότι αυτό που συµβαίνει στην Ελλάδα είναι απαράδεκτο και ότι θα στιγμάτιζε την Ευρώπη για πολύ καιρό. Επισήµανε ότι θεωρούσε υπεύθυνο γι’ αυτή την κατάσταση το γεγονός ότι οι Χριστιανοδηµοκράτες κυριαρχούσαν στην πολιτική σκηνή της ΕΕ τον καιρό της κρίσης του ευρώ, από το 2010.

Όταν του είπα ότι η εκλογή της κυβέρνησης µας αποτελούσε µια ευκαιρία για την Ευρώπη να βάλει το πράγµατα στη θέση τους, και όχι µόνο στο πλαίσιο του ελληνικού δράµατος, αλλά και για να χρησιµο-ποιήσει υπάρχοντες θεσµούς ώστε να εξασφαλίσει τη µακροοικονοµική σταθερότητα που είναι απαραίτητη για να αντιμετωπιστεί η άνοδος του εθνικισµού, του δεξιού λαϊκισµού και της ξενοφοβίας, ο Γκάµπριελ συμφώνησε µε ενθουσιασµό. Άκουγε προσεκτικά όταν του εξηγούσα τις βασικές γραµµές της Μετριοπαθούς Πρότασής µας, για ολόκληρη την ευρωζώνη, και υποσχέθηκε μάλιστα να την εξετάσει πιο προσεκτικά.

Η συζήτηση συνεχίστηκε µε θέματα που αφορούσαν αποκλειστικά την Ελλάδα. Του εξήγησα το σχέδιό µου για τις ανταλλαγές χρέους και του ενεχείρισα το non-paper . Φάνηκε να διάκειται ευµενώς απέναντι στην ιδέα και µου είπε μάλιστα ότι η ουσιαστική αναδιάρθρωση χρέους είχε ήδη καθυστερήσει. Προτιµούσε, όµως, πρόσθεσε, να δώσει έµφαση στην αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής και στην προώθηση της ανάπτυ-ξης. Δεν είχα κανένα πρόβληµα µε αυτό, δεδοµένου ότι µου έδωσε την ευκαιρία να αναπτύξω τι σκόπευα να κάνω µε την οµάδα των αδιάφθο-ρων και την αλγοριθμική αναζήτηση των φοροφυγάδων, καθώς και τα σχέδια για µια αναπτυξιακή τράπεζα που θα χρησιμοποιούσε τα εναπομείναντα περιουσιακά στοιχεία της Ελλάδας ώστε να προσελκύσει εγχώριες επενδύσεις ως τμήμα µιας βιομηχανικής πολίτικης που επικεντρωνόταν στους πλέον υποσχόμενους κλάδους.

Ο Γκάµπριελ φάνηκε ικανοποιηµένος από την πορεία της συζήτησης αλλά έθεσε ένα πρακτικό ζήτημα. Το περασμένο καλοκαίρι ταξίδευε µε σκάφος στην Ελλάδα και ξαφνιάστηκε με το πόσο δύσκολο ήταν να πληρώσει τέλη ελλιµενισµού για το σκάφος του στα ελληνικά νησιά. Όταν απευθυνόταν στον υπεύθυνο λιµενικό, έπαιρνε την απάντηση «εντάξει, δεν υπάρχει βία, δώσε ότι νοµίζεις», χωρίς απόδειξη πλη-ρωµής ή κάποιο επίσημο χαρτί που να πιστοποιεί τη διαδικασία. Συμφώνησα ότι η µικροδιαφθορά επηρεάζει σωρευτικά την κοινωνία και την οικονοµία στο σύνολό της και αποτελεί µείζον πρόβλημα που το υπουργείο µου απλώς δεν είχε τους πόρους να το ελέγξει.

Για παράδειγµα, ανέφερα στον Γκάµπριελ ότι το καλοκαίρι του 2014, όταν εκείνος περνούσε τις διακοπές του στο Αιγαίο, στο γιώτ του, ο αριθµός των αφίξεων στη Μύκονο και τη Σαντορίνη, το δύο πιο τουριστικά νησιά των Κυκλάδων, είχε διπλασιαστεί σε σχέση με τα 2013. Παρ’ όλα αυτό, κατά την ίδια περίοδο, οι εισπράξεις από τον ΦΠΑ μειώθηκαν κατά 40%.

Αλλά όταν ζήτησα από τον επικεφαλής του Σώµατος Δίωξης Οικονοµικού Εγκλήµατος (ΣΔΟΕ), που υπαγόταν στο υπουργείο µου, να µου εξηγήσει αυτήν τη σκανδαλώδη κατάσταση, µου απάντησε ότι συνεχείς περικοπές προσωπικού, λόγω λιτότητας και αποψίλωσης και παραµερισµού του ΣΔΟΕ από την τρόϊκα, άφησαν το ΣΔΟΕ µε προσωπικό λιγότερο των εκατό ατόµων για όλη την Ελλάδα. Όταν µάλιστα έστελνε ελεγκτές του ΣΔΟΕ στη Μύκονο ή στη Σαντορίνη, οι µαγαζάτορες στα νησιά αυτά είχαν ήδη ειδοποιηθεί για την αποστολή τους προτού καν το πλοίο τους αναχωρήσει από τον Πειραιά..

Για να κτυπήσουμε τη διαφθορά, είπα στον Γκάµπριελ, χρειαζόμα-στε καινοτόµες µεθόδους που θα έσπερναν τον φόβο στους παραβάτες και την ελπίδα στον λαό ότι κάτι σημαντικό άλλαξε ώστε να πληρώνουν οι έχοντες. Ο Ζίγκµαρ συμφώνησε και υποστήριξε ότι η φορολογική συνείδηση θα ερχόταν µόνο όταν οι μαγαζάτορες άρχιζαν να ανησυχούν ότι ο επόµενος πελάτης τους μπορεί να δουλεύει για τον εφορία. Συμφώνησα και του είπα ότι είχα ήδη εξετάσει την ιδέα η εφορία να απασχολεί περιστασιακούς συνεργάτες που θα εμφανίζονταν ως πελάτες σε µπαρ, εστιατόρια, πρατήρια καυσίµων, ιατρεία κτλ. Δεδοµένου ότι οι συνεργάτες αυτοί δε θα ήταν µόνιµοι εφοριακοί, και συνεπώς δε θα είχαν την εξουσιοδότηση να προβαίνουν σε ελέγχους, ο ρόλος τους θα ήταν απλώς η ηλεκτρονική καταγραφή των συναλλαγών που πραγματοποιούνταν, έτσι ώστε οι αρµόδιοι εφοριακοί να έχουν τα αποδεικτικά στοιχεία που χρειάζονταν για να ασκήσουν διώξεις και να προβαίνουν σε ελέγχους. Από τη στιγµή που διαδιδόταν ότι η εφορία είχε παντού μάτια και αυτιά, το οποία δεν ήταν εύκολα αναγνωρίσιµα από τους επιτήδειους φοροφυγάδες, το φορολογικά οφέλη του κράτους θα ήταν σημαντικά και, παράλληλα, θα διαδιδόταν το µήνυµα ότι η χώρα πήρε οριστικό διαζύγιο από το παρελθόν της ενδημικής φοροδιαφυγής. Του Γκάµπριελ του άρεσε πολύ αυτή η ιδέα και, καθώς βαδίζαµε προς την αίθουσα Τύπου για ακόµη µία συνέντευξη Τύπου, έβαλε το χέρι του πάνω µου και µε ενθάρρυνε να την εφαρμόσω..

Μόλις βρεθήκαµε ο καθένας στο αναλόγιο του, µπροστά στις κάµερες, στα µικρόφωνα και στους πολυάριθµους δηµοσιογράφους, ένιωσα ότι έβλεπα ξανά το χιλιοϊδωµένο έργο. Για την ακρίβεια, ήταν µια επανάληψη του Παρισιού. Ο Γκάµπριελ παρουσιάστηκε ως αλλαγ-μένος άνθρωπος. Για άλλη µια φορά ένας Ευρωπαίος σοσιαλδημοκρά-της στον δηµόσιο λόγο του θα επιχειρούσε να φανεί βασιλικότερος του βασιλέως Σόιµπλε. Όλες οι συζητήσεις µας για κοινό σοσιαλδημοκρατι-κό σχέδιο για την Ελλάδα και την Ευρώπη εξαφανίστηκαν. Το κοινό έδαφος που είχαµε κατακτήσει για τη βιομηχανική πολιτική, τον τερµατισµό της λιτότητας και την αναδιάρθρωση του χρέους ήταν σαν να µην είχε υπάρξει. Η συναντίληψη σχετικά µε τις στρατηγικές για την αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής εξανεμίστηκαν. Τα πάντα αντικατέστησε µια επιθετικότητα απέναντι στην κυβέρνησή µας και µια αυστηρή διάλεξη σχετικά µε τις υποχρεώσεις µου προς τους πιστωτές, οι οποίες ήταν υψίστης σηµασίας και υπεράνω κάθε διαπραγμάτευσης. Και βάζοντας αλάτι στην πληγή πρόσθεσε και µια αναφορά στην «ευελιξία» της τρόϊκας, την οποία έπρεπε, λέει, να εκτιμήσω..

Με τις προσδοκίες µου για τους Ευρωπαίους σοσιαλδημοκράτες να έχουν πλέον εξανεμιστεί, ιδιαίτερα µετά την εµπειρία της περασµένης νύκτας µε τον Γεργκ και τον Τζέροµιν, συνέχισα ατάραχος και, όταν ήρθε η σειρά µου, έβγαλα τον κλασικό λόγο µου για την κυβέρνησή µας που επιζητούσε τη βιωσιµότητα μέσα από μετριοπαθείς προτάσεις που θα επαναδιαµόρφωναν το υπάρχον και αποτυχημένο πρόγραµµα της τρόϊκας για την Ελλάδα. Αλλά καθώς φεύγαμε από την αίθουσα Τύπου, ρώτησα τον Ζίγκµαρ πόσο εύκολο του ήταν να λέει άλλα στις ιδιωτικές του συζητήσεις και άλλα δηµόσια. «Είναι κάτι θα µου ήταν εξαιρετικά δύσκολο», πρόσθεσα.

Απάντησε ισχυριζόµενος ότι δεν καταλάβαινε σε τι αναφερόµουν, αλλά αναίρεσε τον ισχυρισµό του δικαιολογούµενος ότι ο συνασπισµός µε τους Χριστιανοδηµοκράτες περιόριζε τι µπορούσε να πει δηµοσίως. Του απάντησα λέγοντας ότι οφείλει να διδαχθεί από το πάθηµα του ΠΑΣΟΚ, που επίσης είχε ανάλογη τάση να προσαρμόζει το αφήγηµα του ώστε να ταιριάζει µε τον συνασπισµό που είχε με το συντηρητικό κόµµα της Νέας Δηµοκρατίας. «Το αποτέλεσµα ήταν η εκλογική του συντριβή, από το 40% στο 4%. Δε θα ήθελα να δω το κόµµα του Βίλλυ Μπράντ να ακολουθεί τον ίδιο δρόµο», ήταν το τελευταία λόγια που του είπα.

Έναν µήνα αργότερα πρότεινα στους «θεσµούς» την ιδέα την οποία είχαµε συνδιαµορφώσει µε τον Γκάµπριελ να χρησιμοποιεί η εφορία εποχικούς υπαλλήλους που θα βοηθούσαν επικουρικά, το πολύ τρείς μήνες ο καθένας ή η καθεµία, στην προσπάθεια να αλλάξουµε τις επικρατούσες στην Ελλάδα κοινωνικές νόρµες, καταπολεμώντας τη φοροδιαφυγή μικρής κλίµακας, δίνοντας πολλά μάτια και αυτιά στους εφοριακούς σε ολόκληρη την επικράτεια, και δη σε τουριστικές περιοχές. Ήταν µόνο µία από τις πολλές αλλαγές που πρότεινα για το φορολογικό, οι πιο σημαντικές από τις οποίες ήταν η ψηφιοποίηση των οικονοµικών συναλλαγών, η θέσπιση ενός ορίου πενήντα ευρώ για συναλλαγές µε µετρητά και, βέβαια, οι αλγοριθμικοί έλεγχοι, που ήταν το βαρύ πυροβολικό µας. Οι τροϊκανοί προέβησαν σε διαρροή της συγκεκριμένης πρότασης στον συστηµικό Τύπο, ο οποίος το γλέντησε δεόντως. Έγραψαν ότι, αντί να αποδεχθώ τις «σοβαρές» προτάσεις των τροϊκανών (π.χ. την … αύξηση του συντελεστή του ΦΠΑ σε µια κατε-στραμμένη οικονοµία όπου ο κόσµος δεν πληρώνει τον ΦΠΑ), εισηγούµουν κωµικές προτάσεις για καλωδιωμένους τουρίστες και νοικοκυρές που θα κάρφωναν τους γειτόνους τους. Mήπως ο Ζίγκµαρ Γκάµπριελ -ή κάποιος από τον κύκλο του-υπερασπίστηκε την πρόταση µου την οποία τόσο διακαώς επιθυµούσε να εφαρμόσω; Η απάντηση δε θα σε ξαφνιάσει, αγαπητέ αναγνώστη. Αν μη τι άλλο, το γραφείο του συνέτεινε στη διακωμώδηση της εξαιρετικής πρότασης που είχαµε από κοινού διαµορφώσει. Αν κάποιος διερωτάται για τη φύση και τα αίτια του γενικευµένου Βατερλώ με τα οποία βρίσκεται αντιμέτωπη η ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία, η µικρή ιστορία δίνει την απάντηση. Φυσικά, σε σχέση µε τον τρόπο που ο Ζίγκµαρ Γκάµπριελ επρόκειτο να συµπεριφερθεί λίγους μήνες αργότερα, την τελευταία εβδοµάδα του Iουνίου του 2015, εκείνη η µεταστροφή του δεν αποτιμάται καν στην κλίµακα Ρίχτερ της δειλίας .

362

 

 

 

 

 

 

 

 

Η φρενίτιδα πριν από την καταιγίδα.

 

Τσίπρας,Λαγκαρντ,Τακαλώτος, ΣόΪμπλε, Μοσχοβισί, Τόμσεν

A.Τσίπρας,  K.Λαγκαρντ, Ε. Τσακαλώτος, Β. Σόμπλε, Π. Μοσχοβισί, Π. Τόμσεν

`

Φίλοι και επικριτές µε κατηγορούν ότι εξαπάτησα το κοινό. Ρωτήθηκα πολλές φορές από τότε Γιατί δεν τα έβγαλα όλα στη φόρα για το τι πραγματικά συνέβη εκείνο το βράδυ κεκλεισμένων των θυρών; Γιατί δεν αποκάλυψα τον εκβιασµό και την περιφρόνηση τους για τη δηµοκρατία;

Η απάντηση που δίνω είναι:

Επειδή δεν είχε έρθει ακόµα η στιγμή γι’ αυτό. Η εντολή που είχαµε από τον ελληνικό λαό ήταν να απορρίψουµε κάθε όρκο πίστης στο υφιστάμενο πρόγραµµα, στα μνημόνια των προηγούμενων κυβερνήσεων, σε οποιαδήποτε νέα μη βιώσιµα δάνεια ή μέτρα λιτότητας. Σκοπός µας ήταν να επιµείνουµε στους στόχους µας µέχρι την τελευταία στιγμή, χωρίς καµία πρόθεση να παραδοθούµε στην κεκαλυµµένη απειλή πολέµου. Είχα αποδεχθεί τη θέση του υπουργού οικονοµικών γνωρίζοντας ότι θα αντιμετωπίσουμε τις παρασκηνιακές απειλές με το δικό µας σχέδιο αποτροπής . Η αποστολή µας, όµως, δεν ήταν να κηρύξουμε τον πόλεµο την πρώτο κιόλας στιγμή.

`

πέστρεψα στην Αθήνα αργά το βράδυ της Πέµπτης. Η πρώτη µου συνεδρίαση του Eurοgrοup είχε προγραµµατιστεί για την επόµενη Τετάρτη 11 Φεβρουαρίου. Είχαµε ένα τριήµερο για να προετοιµασθούµε..

Επί τρεις µέρες και τρεις νύχτες ο έκτος όροφος του υπουργείου έσφυζε από κόσµο. Ήταν µια οµάδα που αποτελούνταν από άτομα που είχε στείλει η Lazard, στενούς συνεργάτες µου όπως ο Γκλεν Κιµ και η Έλενα Παναρίτη, πρώην διδακτορικούς φοιτητές και άλλους τεχνικούς εµπειρογνώµονες που προσφέρθηκαν να βοηθήσουν. Στην κορυφή της ατζέντας ήταν η παραγωγή τριών κρισίµων εγγράφων, non-paper, που ήθελα να καταθέσω στα μέλη του Eurοgrοup ώστε να έχουν στο χέρια τους την ανάλυση και το περίγραµµα των προτάσεων µου:.

⦁Επικαιροποιημένη ανάλυση βιωσιμότητας του χρέους (Debt Sustainability Analysis, DSA), η οποία θα αποδείκνυε ότι οι ανταλλαγές χρεών που πρότεινα όχι µόνο ήταν συμβατές µε τον στόχο της ανάκαµψης, αλλά και απαραίτητες για την επιστροφή της Ελλάδας στη βιώσιµη ανάπτυξη..

⦁Κατάλογος καταλλήλων, προοδευτικών μεταρρυθµίσεων που θα αντικαθιστούσαν το πρόγραµµα της τρόϊκας..

⦁ Πρόταση για πιο ορθολογική, αποτελεσματική και αξιοπρεπή διαδικασία για την παρακολούθηση της προόδου της Ελλάδας η οποία θα αντικαθιστούσε τις επισκέψεις-εισβολές της τρόϊκας στα υπουργεία µας..

Την ίδια στιγμή ο Τζέιµι Γκάλµπρεϊθ έφτασε από τις Ηνωµένες πολιτείες και εγκαταστάθηκε στο µικρό γραφείο που ήταν κρυµµένο πίσω από τα δικό µου χωρίς δική του πρόσβαση ήταν διάδροµο. Τον καλωσόρισα µε µια αγκαλιά και τη φράση «Καλώς όρισες στη µαρτυ-ρική αρένα!», την οποία έναν χρόνο αργότερα θα χρησιμοποιούσε σε βιβλίο του όπου κατέγραψε την εµπειρία εκείνων των ημερών που µόλις ξεκινούσαν.

Η ποιότητα και ο όγκος της δουλείας όλων των µελών της οµάδας ήταν εντυπωσιακός, δίνοντας µου αν όχι αισιοδοξία τουλάχιστον ελπίδα. Αλλά, για να συνταχθεί ένα συνολικό και ολοκληρωμένο κείµενο πολίτικης που θα περιελάµβανε τις μεταρρυθµίσεις σε εθνικό επίπεδο, χρειαζόταν η συνεισφορά από το υπόλοιπα υπουργεία. Νωρίς το πρωί της Παρασκευής επικοινώνησα τηλεφωνικά µε τους περισσότερους συναδέλφους µου του υπουργικού συµβουλίου, ζητώντας τους να µου στείλουν το συνολικό πακέτο των μεταρρυθµίσεων τις οποίες σχεδίαζαν να εφαρµόσουν. Μόλις το σχέδιά τους έφθασαν στον έκτο όροφο του υπουργείου, η οµάδα µου το αξιολόγησε και ήρθε να µε δει στο γραφείο µου..

Τα πράγµατα δε φαίνονταν καλά. Τα περισσότερα από εκείνα το σχέδια δεν ήταν παρά ελαφρώς επεξεργασµένες εκδόσεις των προεκλο-γικών προτάσεων του Σύριζα, πρόχειρες και κακογραµµένες. Θα έπρεπε να αφιερώσουµε πολύ χρόνο για να τους δώσουµε µορφή παρουσιάσιμη στις Βρυξέλλες. Βέβαια αυτό ήταν φυσιολογικό ήµασταν µια νέα κυβέρ-νηση και χρειαζόµασταν αυτό που οι περισσότερες νέες κυβερνήσεις απαιτούν µια περίοδο χάριτος κατά την οποία τα προεκλογικά τους σχέδια μετατρέπονται σε εφαρµόσιµες πολιτικές µε τη βοήθεια έµπει-ρων δημοσίων υπαλλήλων. Εµείς δεν είχαµε αυτό το προνόµιο, καθώς η δική µας κυβέρνηση έπρεπε, εκ των πραγμάτων, να λειτουργήσει ως ηγετική οµάδα που σχεδίαζε τη µαζική απόδραση των Ελλήνων από το Μνηµονιστάν.. (364)

Όσο επέλεγα το υλικό που θα χρησιμοποιούσα για την εισήγηση µου στο Eurogroup, έλαβα ένα µέιλ από τον Βίλλεµ Μπούιτερ, επικεφαλής οικονοµολόγο της κολοσσιαίας Citibabk, στο οποίο προσφερόταν να βοηθήσει µε κάθε δυνατό τρόπο και επίσης εξέφραζε την έκπληξη και την οργή του για την κίνηση της ΕΚΤ να αποσύρει το waiver «τόσο νωρίς». Μερικές ώρες αργότερο ο Πολ Κρούγκµαν έθετε το ίδιο ζήτημα στη στήλη του στους New Yοrk Timeς.

Ίσως οι Γερµανοί φαντάζονται ότι µπορούν να επαναλάβουν το γεγονότα του 2010, οπότε η κεντρική τράπεζα ανάγκασε την Ιρλανδία να αποδεχθεί ένα πρόγραµµα λιτότητας απειλώντας να της κλείσει το τραπεζικό σύστημα. Αλλά κάτι τέτοιο είναι απίθανο να το πετύχει µε µια κυβέρνηση που έχει δει τη ζηµιά που έφερε η λιτότητα και η οποία εξελέγη µε την υπόσχεση να αναστρέψει αυτή τη ζηµιά..

Αυτό ακριβώς ήλπιζα κι εγώ: ότι η κυβέρνηση µας θα παρέµενε αταλάντευτη παρά την προσπάθεια του Βερολίνου να χρησιµοποιή-σει την ΕΚΤ εναντίον µας. Η μόνη µου αντίρρηση στο άρθρο του Πολ ο τίτλος του «Α Game οf Chicken» «το παίγνιο της κότας», σε κατά λέξη μετάφραση. Πρόκειται για µια αλληγορία όπου δύο αντίπαλοι πρέπει να επιλέξουν μεταξύ δύο στρατηγικών: της κότας και του γερακιού. Η κότα την τελευταία στιγµή λακίζει, αν δει ότι ο αντίπαλος της συμπεριφέρεται ως γεράκι. Το γεράκι, από την άλλη, δεν υποχωρεί είτε ο αντίπαλος είναι άλλο γεράκι είτε κότα. Προφανώς, αν και οι δυο τους επιλέξουν τη συµπεριφορά του γερακιού, το αποτέλεσµα είναι συµπλοκή, αίµα και εκατέρωθεν τραυµατισµοί. Αν ένας από τους δύο φοβηθεί και υποχωρήσει σαν κότα, τότε ο άλλος κερδίζει τη µάχη κι ότι «βραβείο» διακυβεύεται. Εν ολίγοις, στο «παίγνιο της κότας», αν νοµίζεις ότι ο αντίπαλος θα συνεχίσει να συμπεριφέρεται, έως το τέλος, σαν γεράκι, καλύτερα να λακίσεις σαν την κότα. Από την άλλη, αν θεωρείς ότι ο αντίπαλος σου την τελευταία στιγμή θα φανεί κότα, τότε η βέλτιστη επιλογή σου είναι να συνεχίσεις έως το τέλος ως γεράκι..

Επί χρόνια υποστήριζα ότι το «παίγνιο της κότας » ήταν µια ιδιαίτερα κακή, και παραπλανητική, αλληγορία για τις σχέσεις µας µε τους πιστωτές της Ελλάδας, και συγκεκριµένα με το Βερολίνο. Μετά την πτώχευσή µας το 2010, και ιδίως µετά το 2ο µνηµόνιο του 2012, το χειρότερο που µπορούσε να συµβεί στην Ελλάδα δεν ήταν µια σύγκρουση µε τους δανειστές. Το χείριστο ήταν αυτό που συνέβαινε: η συνεχής υποταγή µας σ’ ένα μνημονιακό πρόγραµµα που οδηγούσε στην ατελείωτη συρρίκνωση της χώρας και της οικονοµίας της. Αντίθετα από το «παίγνιο της κότας », όπου πράγµατι η βέλτιστη στρατηγική σου είναι η υποχώρηση εάν είσαι βέβαιος ότι ο αντίπαλός σου δε θα υποχωρήσει, στην περίπτωση µας η βέλτιστη στρατηγική ήταν ακριβώς η ίδια, είτε η τρόϊκα υποχωρούσε είτε όχι η απόρριψη νέων μη βιώσιµων δάνειων και η απαίτηση αναδιάρθρωσης του χρέους και τερµατισµού της λιτότητας, ακόµα κι αν αυτό οδηγούσε σε Grexit.

Άλλωστε, αυτό ακριβώς έλεγε κι ο ιδίως ο Κρούγκµαν: Είχαµε κάθε λόγο να παραµείνουμε ακλόνητοι ακόµα κι αν πιστεύουμε ότι η καγκελάριος Mέρκελ και ο πρόεδρος Ντράγκι δε θα υποχωρούσαν. Αυτή ήταν ουσία της συµφωνίας µου µε τον Αλέξη: ότι, δηλαδή, δεν έπρεπε να βλέπουμε την όποια σύγκρουση µε τους δανειστές ως «παίγνιο της κότας ». Αντίθετα, αν και προφανώς ελπίζαμε ότι οι δανειστές θα υποχωρούσαν ακόµα και την τελευταία στιγµή, κι ότι θα τους βοηθούσαμε να το κάνουν µε δικές µας μετριοπαθείς προτάσεις, έπρεπε να παραµείνουµε αποφασισµένοι να μην υποχω-ρήσουμε ανεξάρτητα από τι έκαναν εκείνοι ακόµα και αν το αντίτιµο ήταν το Grexit.

Όπως έλεγα επί χρόνια σε διαλέξεις, τηλεοπτικές συνεντεύξεις κτλ, σε κάθε προεκλογική συγκέντρωση τον Γενάρη του 2015, στις προγραμματικές µου δηλώσεις ως υπουργού οικονοµικών στη Βουλή (βλ. πιο κάτω), στις κατ’ ιδίαν συναντήσεις µε λογιών λογιών αξιωµατούχους, ο µοναδικός τρόπος να καταστεί η Ελλάδα βιώσιµη εντός του ευρώ ήταν να φοβηθούµε τη συνέχιση του Μνημονιστάν εντός της ευρωζώνης περισσότερο απ’ ό,τι φοβόμαστε το Grexit. Με άλλα λόγια, να καταλάβουμε ότι η αλληγορία του «παιγνίου της κότας » ήταν εκτός θέματος στην περίπτωση µας, και συνεπώς παραπλανητική. Πέραν του ότι αποτύγχανε να µεταφέρει την ορθή ανάλυση των επιλογών µας, ήταν και µια αφήγηση που µας παρουσίαζε, καταστροφικά, σαν ήρωες της ταινίας «Το τρένο θα σφυρίξει τρεις φορές». Μια τέτοια Εικόνα ήταν ιδιαίτερα επιζήµια για τον σκοπό µας, διότι αποσπούσε την προσοχή της διεθνούς κοινής γνώµης από το πραγµατικό διακύβευµα: τα κοινά συµφέροντα όλων των Ευρωπαίων.

Σε µια προσπάθεια να αλλάξω αυτό το κλίµα, να καταπολεμήσω την αλληγορία του «παιγνίου της κότας », δημοσίευσα άρθρο γνώµης στους New York Times µε τίτλο «Νo Time For Games in Eυrope» («δεν υπάρχει χρόνος για παιχνίδια στην Ευρώπη»). Σε εκείνο το άρθρο έκανα τρείς επισημάνσεις: Πρώτον, ότι ως υπουργός οικονοµικών ενός µικρού, υπό πτώχευση, κράτους δεν είχα το ηθικό δικαίωµα να µπλοφάρω. Το µόνο που μπορούσα να κάνω ήταν να παρουσιάσω µε ειλικρίνεια τα οικονοµικά δεδοµένα, να υποβάλω προτάσεις για την επιστροφή της Ελλάδας στην ανάπτυξη, να εξηγήσω γιατί αυτό θα ήταν προς το συµφέρον της Ευρώπης και να αποκαλύψω τις κόκκινες γραµµές, πέρα από τις οποίες η λογική και το καθήκον µας εµπόδιζαν να προχωρήσουµε. Δεύτερον, όπως συνήθιζα να λέω στους φοιτητές µου Επί δύο δεκαετίες, η θεωρία των παιγνίων ισχύει µόνον εφόσον µπορούµε να θεωρούµε τα κίνητρα των παικτών δεδοµένα. Στο πόκερ ή στο µπλακ τζακ αυτή η υπόθεση δεν είναι προβληματική, αλλά στις τρέχουσες διαπραγµατεύσεις, έγραφα στο άρθρο µου:

 

«… το όλο θέµα είναι να σφυρηλατήσουμε νέα κίνητρα . Να διαµορφώσουµε µια νέα νοοτροπία που να ξεπερνά τους εθνικούς διαχωρισµούς, να τερµατίσουµε τη διάκριση µεταξύ δανειστών-οφειλετών υπέρ µιας πανευρωπαϊκής προοπτικής και να τοποθετήσουμε το κοινό ευρωπαϊκό καλό πάνω από τη μικροπολιτική, τους δογµατισµούς που μπορεί να αποδειχτούν τοξικοί αν γενικευτούν και µια αντίληψη αντιπαλότητας της λογικής «εµείς εναντίον των άλλων»».

Αλλά τι θα γινόταν εάν η άρνηση µας να υποχωρήσουμε ήταν επώδυνη για τον ελληνικό λαό; Η τρίτη επισήμανση µου ήταν ότι υπάρχουν.:

«… περιπτώσεις όπου πρέπει να κάνουµε το σωστό, όχι ως στρατηγική, αλλά απλώς επειδή είναι … το σωστό … Ορισµένοι μπορεί να πιστέψουν ότι αυτή η υποχώρηση από τη θεωρία των παιγνίων προκαλείται από κάποια αριστερή ριζοσπαστική ατζέντα Δεν ισχύει όµως αυτό εν προκειµένω. Η κύρια επιρροή εδώ είναι ο Εµµανουέλ Kαντ, ο Γερµανός φιλόσοφος που µας δίδαξε ότι οι ορθολογικοί και οι ελεύθεροι δραπετεύουν από την αυτοκρατορία της σκοπιμότητας πράττοντας το σωστό»..

Εκτός από τέτοιες αναγκαίες παρεµβάσεις στη διαµόρφωση της διεθνούς κοινής γνώµης, και τη φρενίτιδα της προετοιμασίας για το Eurogroup, υπήρχαν και άλλα δύο ζητήματα με τα οποία έπρεπε να ασχοληθώ: Το ένα ήταν η πρώτη µου εµφάνιση στο κοινοβούλιο, µε την ευκαιρία της εκλογής του νέου προέδρου της Βουλής, ώστε να ορκιστούμε καθυστερημένα και µόνοι µας, µε τον Ευκλείδη, καθώς λόγω των ανά την Ευρώπη ταξιδιών µας είχαµε χάσει την επίσημη ορονοσία. Το δεύτερο ήταν µια επίσκεψη από τον Αµερικανό πρέσβη, τον οποίο θα συνόδευε αντιπροσωπεία του αµερικανικού υπουργείου οικονοµικών εξ Ουάσινγκτον ορµώµενη..

Το µεσηµέρι της Παρασκευής 6 Φεβρουαρίου περπάτησα µέχρι τη Βουλή µόνος µου. Καθώς διέσχιζα την Πλατεία Συντάγµατος, δεχόµουν συγχαρητήρια και ένιοτε συµβουλές από περαστικούς που µε αναγνώριζαν. Καθώς έµπαινα στη Bουλή, για πρώτη φορά ως εκλεγµένος βουλευτής, το σκοτισμένο µε χιλιάδες σκέψεις µυαλό µου ξάφνου πληµµύρισε µε υπερηφάνεια που µε ξάφνιασε. Μια ψηλή αστυνοµικός αντιλήφθηκε ότι ήμουν νέος στο κοινοβούλιο και µε κατηύθυνε μέσα από τους άγνωστους για µένα διαδρόµους του κτιρίου για να βρω την υπουργική είσοδο στην αίθουσα της ολοµέλειας. Περνώντας από την πόρτα βρέθηκα ξαφνικά ανάµεσα στο υπουργικά έδρανα, με τα βήμα αριστερά µου και την έδρα του προεδρείου να δεσπόζει από πάνω. Μπροστά µου, σε αμφιθεατρική διάταξη, το τριακόσια έδρανα, ενώ στα άκρα δεξιά (όπως τους αρµόζει) δεν μπορούσα παρά να αναγνωρίσω τους δεκαεπτά βουλευτές της Χρυσής Αυγής, που πάσχιζαν να ντύνονται και να µοιάζουν µε ναζί..

Η απόφαση να προωθηθεί η Ζωή Κωνσταντοπούλου ως πρόεδρος της Βουλής είχε πολιτικό νόημα. Κατά τις δύο προηγούµενες κοινοβουλευτικές περιόδους η Ζωή είχε διεξαγάγει μόνη της έναν ολόκληρο, πολλές φορές µοναχικό, πόλεµο ώστε να ξεσκεπάσει τις θλιβερές παραβιάσεις της κοινοβουλευτικής» διαδικασίας των προηγούμενων κυβερνήσεων, µέσω των οποίων περνούσαν το νομοθετήματα που τους υπαγόρευε η τρόϊκα. Την ώρα που ψηφίζαμε τη Ζωή για πρόεδρο της Βουλής δηλώναμε , τουλάχιστον κάποιοι εξ ηµών, ότι ποτέ ξανά δε θα επιτρέπαµε στο κοινοβούλιο να καταντήσει ένας απλός επικυρωτής της υποτέλειας του. Και όταν λίγο αργότερα η Ζωή µε κάλεσε να δηλώσω την υπακοή µου στο Σύνταγµα και να ορκιστώ βουλευτής, για µια στιγμή ένιωσα άφωνος από το βέλη που ήδη µε σκόπευαν από τις Βρυξέλλες, το Βερολίνο και τη Φρανκφούρτη.

Με εκείνη την ενθαρρυντική διάθεση περπάτησα από την Πλατεία Συντάγµατος πίσω στο υπουργείο για να υποδεχτώ τον πρέσβη των ΗΠΑ και την αντιπροσωπεία που ο υπουργός οικονοµικών των ΗΠΑ Τζακ Λιου είχε στείλει από την Ουάσινγκτον. Ο Τζεφ Σάκς και ο Τζέιµι Γκάλµπρεϊθ είχαν ασκήσει ένιοτε πιέσεις σε σημαντικούς αξιωµατούχους των ΗΠΑ, όπως η Τζάνετ Γέλλεν της Οµοσπονδιακής Τράπεζας, η Σαµάνθα Πάουερ του ΟΗΕ και ο Ντέιβιντ Λίπτον του ΔΝΤ, για να µας βοηθήσουν να εξασφαλίσουµε ένα χρονικό περιθώριο που θα µας έδινε µια ανάσα ενενήντα τουλάχιστον ημερών χωρίς απειλές για το τραπεζικό µας σύστημα η προθεσµίες για αδύνατες αποπληρωµές κατά τη διάρκεια των διαπραγµατεύσεων. Δεδοµένης και της χρήσιµης δηµόσιας δήλωσης του προέδρου Οµπάµα λίγο µετά την εκλογή µας, για να μην αναφέρω την εξαίρετη επιστολή του Μπέρνι Σάντερς προς την Κριστίν Λαγκάρντ, ένιωθα πως ίσως οι Ηνωµένες Πολιτείες αποδεικνύονταν σημαντική πηγή στήριξης. Δυστυχώς, η συνάντηση µου µε τον πρέσβη έθεσε τέλος σ’ εκείνη την προσδοκία.

Τίποτα απ’ όσα είπε ο πρέσβης δεν αντηχούσε τη δημόσια τοποθέτηση του Μπαράκ Οµπάµα, ο όποιος, απευθυνόµενος ουσιαστικά στο Βερολίνο, είχε πει «Δεν μπορείτε να συνεχίσετε να πιέζετε τις χώρες που βρίσκονται εν µέσω οικονομικής ύφεσης». Αντίθετα, από την αρχή της συνάντησης µας ο πρέσβης άρχισε να µου κάνει κήρυγµα για το πόσο σημαντικό είναι να αποδεχτούµε τις παραµέτρους του «προγράμματος » και να συνεργαστούµε με το ΔΝΤ. Του εξήγησα πως δεν ήξερα πώς θα μπορούσαµε να κάνουµε και το δύο ταυτόχρονα. Εφόσον εδώ και αρκετό καιρό το ίδιο το ΔΝΤ υποστήριζε ότι το ελληνικό πρόγραµµα δεν μπορεί να πετύχει χωρίς σοβαρή αναδιάρθρωση του χρέους και χαλάρωση των σημερινών επιπέδων λιτότητας. «Μάλιστα, ο Ευρωπαίος επικεφαλής» του ΔΝΤ Πόουλ Τόµσεν», του εξήγησα, «µου είπε ρητά στη συνάντηση µας στο Παρίσι ότι έπρεπε να διαγράψουµε αµέσως 53 δισεκατοµµύρια ευρώ από το δημόσιο χρέος της Ελλάδας και να αναπροσαρμόσουμε το πρόγραµµα χαλαρώνοντας τη λιτότητα και αναθεωρώντας το πρόγραµµα μεταρρυθµίσεων». Με τον πρέσβη να µε κοιτάζει ενοχλημένος, στράφηκα στα μέλη της αντιπροσωπείας του υπουργείου οικονοµικών των ΗΠΑ και ζήτησα τη γνώµη τους για το θέµα. Η απάντηση τους ήταν πιο κοντά στη γραµµή του Οµπάµα, αλλά μετά από λίγα λεπτά ο πρέσβης παρενέβη για να επαναλάβει το αδιάλλακτο μήνυμα του, το οποίο θα µπορούσε να έχει γραφτεί στο … Βερολίνο.

Δεν υπάρχει αµφιβολία ότι για κάποιον λόγο ο Αµερικανός πρέσβης στην Αθήνα ακολουθούσε γραµµή διαφορετική από εκείνη του Λευκού Οίκου, και ενδεχοµένως από εκείνη του αµερικανικού Υπουργείου Οικονοµικών. Αλλά όσο περνούσε ο καιρός ανακάλυπτα ότι το Υπουργείο Οικονοµικών του Τζακ Λιου ήταν επίσης πιο κοντά στις απόψεις του πρέσβη από εκείνες του προέδρου. Το γεγονός ότι ο Λιου δε µε προσκάλεσε στην Ουάσινγκτον εκείνες τις πρώτες εβδοµάδες, σε αντίθεση µε την πρόταση του προέδρου Οµπάµα στον Αλέξη, θα έπρεπε να µε είχε προειδοποιήσει γι’ αυτό το ρήγµα.

Καθώς ήμουν αντιμέτωπος µε Αµερικανό πρέσβη αποφασισµένο να µου υπαγορεύσει τι έπρεπε να κάνω και τι όχι, εκείνη τη στιγμή µόνο ένα πράγµα είχε σημασία: Όταν ο Γερούν Ντάισελµπλουµ είχε προσπαθήσει να µε εξαναγκάσει σε υποταγή λίγες µέρες νωρίτερα, στο ίδιο γραφείο, του αντιστάθηκα. Το να μην κάνω το ίδιο τώρα απέναντι στον Αµερικανό πρέσβη θα ήταν αδικαιολόγητο, αντιευρωπαϊκό, και θα σήµαινε ότι εφήρµοζα δυο µέτρα και δυο σταθµά.

Κοιτάζοντας έξω από το παράθυρο εκείνη τη λαµπερή μέρα του χειµώνα, µε τον αττικό ήλιο να λούζει το Κοινοβούλιο µε έντονα χρώματα, ομολόγησα στον πρέσβη ότι δεν είχα ποτέ τη φιλοδοξία να γίνω υπουργός. Ναι, κάνω τη δουλειά µου µε ευχαρίστηση, του είπα, αλλά µόνο από την αίσθηση του καθήκοντος µου απέναντι σε ένα έθνος υποδουλωµένο από το χρέος, ενός καθήκοντος του οποίου µοναδικός σκοπός ήταν η αναθεώρηση των όρων της δανειακής σύµβασης µας µε την ΕΕ και το ΔΝΤ, έτσι ώστε να μετατραπεί από µια σχέση υποταγής σε µια σχέση λειτουργική και δίκαιη. Εποµένως, η αποδοχή των σημερινών παραµέτρων της δανειακής µας σύµβασης απλώς δεν ήταν στα πλάνα µας.

Τότε παρενέβη και πάλι ο πρέσβης, αυτή τη φορά µε µια αόρατη, έμμεση αλλά απολύτως κατανοητή απειλή.

Από σεβασµό προς τους ψηφοφόρους µου και στους συντρόφους του Σύριζα που µε επέλεξαν για τη θέση του υπουργού οικονοµικών ένιωσα την υποχρέωση να τον βάλω στη θέση του. «Από τότε που ανέλαβα αυτό το υπουργείο, αυτό τα γραφείο έχει γίνει το επίκεντρο των ελπίδων και των προσδοκιών εκατομμυρίων Ελλήνων», του είπα. «Όμως αυτό δεν είναι το φυσικό µου περιβάλλον το φυσικό µου περιβάλλον είναι εκεί έξω», είπα δείχνοντας την Πλατεία Συντάγµατος. «θα ήμουν πιο ευτυχισμένος εκεί, διαδηλώνοντας ενάντια σε αυτό το γραφείο, όπως έκανα από τότε που ήµουν δεκατριών χρονών. Αν µε πιέσετε να δεσµευτώ σ’ ένα αποτυχηµένο πρόγραµµα που καταδικάζει τον λαό µας στη µονιµοποίηση της παρούσας ταπείνωσης, να είστε σίγουρος ότι θα αδράξω την ευκαιρία για να επιστρέψω εκεί, ως ένας από τους χιλιάδες διαδηλωτές».

Ο πρέσβης πήρε το µήνυµα και µετά από λίγο έφυγε. Δε θα µε εξέπληττε αν µάθαινα ότι, όταν επέστρεψε στην πρεσβεία του, απέστειλε το εξής κωδικοποιημένο μήνυμα : «Ο Βαρουφάκης δε μεταπείθεται. Εάν το παρόν πρόγραµµα πρόκειται να συνεχιστεί είναι επιτακτική ανάγκη να αποµακρυνθεί». Αυτό που δεν ήξερα ήταν ποιός θα ήταν ο αποδέκτης ενός τέτοιου µηνύµατος. Το Υπουργείο Εξωτερικών; Ο Λευκός Οίκος; Το Υπουργείο Οικονοµικών; Στα μέσα Απριλίου απέκτησα µια πιο καθαρή εικόνα.

`

Προγραμματικές δηλώσεις.

ο πρωί του Σαββάτου της 7ης Φεβρουαρίου παρέστην στο πρώτο υπουργικό συµβούλιο. Το ευφυολόγημα του Όσκαρ Γουάιλντ για τη Δηµοκρατία µου ερχόταν συνέχεια στο µυαλό: «Δεν είναι πρακτικό ως πολίτευμα και αντιβαίνει στην ανθρώπινη φύση. Γι’ αυτό αξίζει να την εφαρµόσουµε!» Έχοντας σπαταλήσει πολύτιμές ώρες σε µια υπόθεση που ήταν κυρίως τελετουργική , µε όλους τους υπουργούς να µιλούν τόσο πολύ για όλα λέγοντας πολύ λίγα, έτρεξα πίσω στο υπουργείο, όπου η οµάδα από τη Lazard µαζί µε τους υπόλοιπους συνεργάτες συνέτασσαν τα τρία non-paper τα οποία θα έπαιρνα µαζί µου στις Βρυξέλλες..

Ένoιωθα ότι προχωρούσαµε καλά. Η ανάλυση της βιωσιµότητας του χρέους -στην οποία µας βοηθούσε από µακριά ο Τζεφ Σάκς ήταν αδιάψευστη όσον αφορά τα εµπειρικά της ευρήματα και τις προβο-λές στο µέλλον και υποστήριζε ξεκάθαρα την ανταλλαγή χρέους και τη δημοσιονοµική πολιτική που πρότεινα. Η ατζέντα για τις θεσμικές μεταρρυθµίσεις εστίαζε στα σημαντικά που έπρεπε να γίνουν αµέσως: τη διαχείριση της δηµόσιας περιουσίας μέσα από µια νέα αναπτυξιακή τράπεζα, τη διαχείριση των μη εξυπηρετούμενων (κόκκινων) τραπεζικών δανείων των ιδιωτών από µια νέα δημόσια «κακή» τράπεζα κ.ά. Από την άλλη, µε προβλημάτιζε η μικρή συνεισφορά βασικών υπουργείων (Εργασίας, Ενέργειας, Υγείας, Περιβάλλοντος).

Τέλος, η πρόταση µας για την αντικατάσταση της διαδικασίας της τρόϊκας ήταν αναντίρρητα λογική: το σχέδιό µας ήταν να σπάσουµε την τρόϊκα στα συστατικά της µέρη, µε την ΕΚΤ να ασχολείται µε την πρωταρχική της αποστολή, δηλαδή με το να διατηρεί τη ρευστότητα των τραπεζών και τη σταθερότητα των χρηματαγορών, με το ΔΝΤ να προσφέρει τεχνική βοήθεια σε µια σειρά από τοµείς και µε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αναλαµβάνει αποκλειστικά την πολιτική διαπραγμάτευση µε την ελληνική κυβέρνηση..

Την Κυριακή το βράδυ τα τρία κείµενα ήταν έτοιμα. Έτσι επικεντρώθηκα στην προετοιµασία της πρώτης µου σημαντικής παρέµβασης στη Bουλή των Eλλήνων, της ανακοίνωσης των «προγραµµατικών διπλώσεων» µου (δηλαδή του σχεδίου του Υπουργείου Οικονοµικών για την κοινοβουλευτική τετραετία), που ήταν προγραµµατισμένη για το πρωί της επόµενης µέρας. Με το πρώτο µου Eurοgrοup να απέχει λιγότερο από 24 ώρες, η ανακοίνωση των προγραµµατικών δηλώσεων αποτελούσε επίσης µια ευκαιρία να εκθέσω τις προτάσεις που θα έκανα εκεί, καθώς και να µεταφέρω το πνεύµα με τα οποίο θα τις εξέθετα. Με τις σκέψεις αυτές κατά νου εστίασα τις δηλώσεις µου σε τέσσερα θέµατα: διαφάνεια, ορθολογική ανάλυση, δέσμευση στην ασυμβίβαστη µετριοπάθεια και, τέλος, µια µείζονα χειρονοµία καλής θέλησης προς τους πιστωτές µας..

Στην εισαγωγή µου παρέπεµψα σε µια ρητορική φράση που είχε µόλις χρησιµοποιήσει ο Αλέξης.

«Ο πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας, σε πρόσφατες συνοµιλίες του µε ξένους αξιωµατούχους, τους είπε ότι σκέφτεται να πρωτοτυπήσει ότι σκέφτεται να κάνει πράξη αυτά που υποσχέθηκε στον ελληνικό λαό! Θα µου επιτρέψετε να τον αντιγράψω. Σκέφτοµαι να πρωτοτυπήσω κι εγώ. Να προσέρχοµαι στο Κοινοβούλιο και να µιλώ ειλικρινά για την οικονοµική κατάσταση που αντιμετωπίζει η χώρα»..

Σε αντίθεση µε προηγούµενους υπουργούς οικονοµικών που παρουσίαζαν την ελεύθερη πτώση της οικονομίας µας ως Success Story ελληνικής ανάκαµψης, υποσχέθηκα ότι θα συνεχίσω να αναφέροµαι στο ελληνικό κράτος ως χρεοκοπημένο, έως ότου γίνει αξιόχρεο. Αυτό σηµαίνει ο όρος «διαφάνεια». Σε αντίθεση µε τους προκατόχους µου, δε θα αποδεχόμουν στόχους που είναι αδύνατον να επιτευχθούν, ακόµα κι αν τους ενστερνιζόμασταν. Δε θα αποδε-χόμουν στόχους που η ορθολογική ανάλυση των µακροοικονοµικών δεδοµένων µας απαγορεύει να αποδεχθούµε και τους οποίους οι δανειστές δεν έχουν το δικαίωµα να απαιτήσουν. Αυτό εννοώ µε τον όρο «ορθολογική ανάλυση». Αν το πρόγραµµα της τρόϊκας ήταν ένα πολύ πικρό φάρµακο που θα θεράπευε την ασθένειά µας, θα πρότει-να να το πάρουµε. Αλλά δεν είναι. «Το πρόγραµµά τους είναι τοξικό, δηλητηριώδες, και χειροτερεύει την κατάσταση του Έλληνα ασθε-νούς», κατέληξα. «Η βέλτιστη, η ορθολογική επιλογή είναι να σταµατήσουµε να το παίρνουµε. Διαφορετικά, απειλεί να δηλητηριάσει ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση µε τις αποπληθωρι-στικές επιπτώσεις του, όπως το κάνει από το 2010, και οι µόνοι που επωφελούνται είναι οι ακροδεξιοί και οι εχθροί της φιλελεύθερης δηµοκρατίας σε ολόκληρη την Ευρώπη»..

Για το θέµα της «ασυµβίβαστης µετριοπάθειας» είπα τα εξής.

[Α]πό την πρώτη στιγμή µας έβαλαν το µαχαίρι στον λαιµό λέγοντας µας ότι είτε υπογράφετε το πρόγραµµα το οποίο εκλεγήκατε για να αμφισβητήσετε είτε τελεία, τελεία, τελεία … Η σταθερή µας απάντηση όπου έχουµε βρεθεί και µε όποιον έχουµε συνομιλήσει, είναι απλή: Εδώ υπάρχουν δύο αλληλοσυγκρουόμενες αρχές, σεβαστές και οι δύο. Από τη µία, υπάρχει η συνέχεια του κράτους, η δέσμευση που έχουν αποδεχθεί προnγούµενες κυβερνήσεις για το τρέμων πρόγραµµα. Σεβαστή. Από την άλλη όµως υπάρχει και µια νέα λαϊκή εντολή να αµφισβητήσουµε τη λογική του προγράµµατος αυτού. Κι αυτό πρέπει να γίνει σεβαστή, εκτός αν συµφωνούµε ότι πρέπει να καταργηθούν οι εκλογές σε κράτος µε υπερβολικό χρέος..

Πώς µπορούν να παντρευτούν αυτές οι δύο αρχές; Αυτό δεν είναι άλλωστε το ίδιον της δηµοκρατίας; Το πάντρεµα συγκρουόμενων αρχών; Δική µας πρόταση είναι η εξής: Ούτε εµείς θα σκίσουµε το ισχύον πρόγραµµα ούτε εσείς θα απαιτήσετε την τυφλή εφαρµογή του. Όπως κάνουν οι σοβαρές επιχειρήσεις, οι έξυπνοι συμβεβλημένοι σε κάποιο συµβόλαιο όταν αλλάξουν τα δεδοµένα, συμφωνούν να υπάρξει µια μεταβατική περίοδος, µια γέφυρα μεταξύ της ισχύουσας συµφωνίας και µιας νέας, που θα εξασφαλίσει ικανό χρόνο ώστε να συζητήσουν µε καλή διάθεση, και σε κλίµα φιλικό και συνεργατικό, και να προκύψει µια νέα συµφωνία αµοιβαίως επωφελής. Γι’ αυτό όµως χρειάζεται σκληρή διαπραγμάτευση.

Από τα έδρανα της αντιπολίτευσης κάποιοι βουλευτές της Νέας Δηµοκρατίας και του ΠΑΣΟΚ πετάχτηκαν φωνάζοντας δυνατά:

«Κάνε όσο σκληρές διαπραγµατεύσεις θέλεις, αλλά μη διαφωνήσεις µε την τρόϊκα. Απόκλεισε κάθε ρήξη!» Tους έδωσα τη μόνη λογική απάντηση που μπορούσα να δώσω:

Αν δεν μπορείς να σκεφθείς την πιθανότητα να αποχωρήσεις από µια διαπραγμάτευση, δε θα έπρεπε ποτέ να εµπλακείς σε αυτή. Αν η ιδέα ενός αδιεξόδου σού είναι αδιανόητη, τότε θα είναι σαν να περιορίζεσαι στον ρόλο του ικέτη που εκλιπαρεί τον Αφέντη για κάποια προνόµια. Βέβαια, στο τέλος, ο ικέτης αποδέχεται ό,τι είναι διατεθειμένος να του παραχωρήσει ο Αφέντης. Αυτή δεν ήταν όµως, κυρίες και κύριοι συνάδελφοι, η εντολή που λάβαµε στις 25 Ιανουαρίου. Η εντολή ήταν να διαπραγµατευτούµε. Αυτό σημαίνει να εργαστούµε για να αποφύγουµε τη ρήξη, ενώ αρνούμαστε να την αποκλείσουµε. Αυτό υποσχεθήκαμε στους πολίτες και αυτό θα κάνουµε. Είχατε την ευκαιρία να βγάλετε τη χώρα από τη φυλακή των οφειλετών μέσα από τη στρατηγική σας του «υποδειγµατικού κρατουµένου». Τώρα είναι η σειρά µας να επιχειρήσουμε να απελευθερώσουµε την Ελλάδα μέσα από µια πραγματική διαπραγμάτευση..

`

Η αποδοχή του 70% των µέτρων του μνημονίου,

στο πλαίσιο της κατάργησης του .

`

γνοώντας την κακοφωνία της μνημονιακής αντιπολίτευσης, προχώρησα στην ουσία της «ασυµβίβαστης μετριοπάθειας», που αποτελούσε την τελευταία, και ίσως πιο βασική, εξαγγελία-αρχής: Ως λογικοί εταίροι, που δε θέλουν τη ρήξη, θα περιλάβουµε στην ατζέντα των μεταρρυθµίσεων µας µέχρι και το 70% των µεταρρυθµίσεων που αναφέρονται στο υφιστάµενο μνημονιακό κείµενο. Αντί να το «σκίσουµε», θα αφαιρέσουµε τα υφεσιακά, ταξικά και τοξικά μέρη του (που ήταν στοιβαγμένα στο 30% των διατάξεων του μνημονίου), θα αντικαταστήσουμε την πολιτική λιτότητας και ξεπουλήµατος που το διαπνέει µε λογικούς και φιλικούς προς την ανάκαµψη δηµοσιονομικούς στόχους, θα προσθέσουμε τις θεσµικές µας προτάσεις για δημόσια αναπτυξιακή τράπεζα διαχείρισης των κόκκινων δανείων και, τέλος, θα είμαστε άτεγκτοι στην προσθήκη ενός συνεκτικού προγράµµατος καταπολέμησης της ανθρωπιστικής κρίσης που βασανίζει τον λαό µας μετά από χρόνια µιας πολιτικά υποκινούμενης άρνησης των αιτίων και της φύσης της κρίσης.

Η χειρονοµία µου να καταδείξω στην τρόϊκα, στο πλαίσιο της «ασυµβίβαστης μετριοπάθειας», ότι αποδεχόµασταν το 70% των δικών τους προτάσεων προκάλεσε τεράστια αναταραχή τόσο εντός όσο και εκτός Bουλής. Τα κόμματα του μνημονιακού τόξου δεν ήξεραν αν έπρεπε να µε χαρακτηρίσουν ως έναν από αυτούς, «µνηµονιακό» δηλαδή, ή να µε καταδικάσουν που τόλµησα να απαιτήσω την αλλαγή του υπόλοιπου 30%. Παράλληλα, η πλειοψηφία της εκτός Σύριζα Αριστεράς, µαζί µε τους συντρόφους της Αριστερής Πλατφόρμας εντός του Σύριζα, µε κατηγόρησαν για ενδοτισμό, για να μην πω για αποδοχή του μνημονίου.

Απαντώντας, στη δευτερολογία µου, στους επικριτές που βάλθηκαν να µε χαρακτηρίσουν μνημονιακό (όχι αρκετά μνημονιακό οι εκ δεξιών και σχεδόν απολύτως μνημονιακό οι εξ ευωνύµων), είπα από το βήµα της Βουλής τα εξής:

 

Kυρίες και κύριοι συνάδελφοι, προ του 2010 το εθνικό µας εισόδημα µεγεθυνόταν µέσω μη βιώσιµου δανεισµού … Είχαµε µια κλασική περίπτωση πυραμιδικής μεγέθυνσης, και όχι σοβαρής ανάπτυξης. Μετά το 2010, όταν η φούσκα έσκασε, µπήκαµε σε περίοδο µεγάλης λιτότητας, όπως γίνεται πάντα µετά το σκάσιµο φουσκών. Δυστυχώς, και εκείνη η περίοδος χαρακτηρίστηκε από νέο μη βιώσιµο δανεισµό.

Περάσαµε λοιπόν από την κλασική περίπτωση πυραμιδικής µεγέθυνσης σε µια µοναδική στην ιστορία περίπτωση πυραμιδικής λιτότητας. Λιτότητα για τους πολλούς στη βάση τεράστιων μη βιώσιµων δανείων που ωφελούσαν τους πολύ λίγους, βυθίζοντας την κοινωνία σε ανατροφοδοτούμενη σκοτοδίνη η οποία συµπαρέσυρε σχεδόν όλους εργαζόµενους, µικροµεσαίους, βιοτέχνες, ακόµα και βιομήχανους.

Αυτό είναι το µνηµόνιο που γεννήθηκε το 2010 και παραµένει, φιλοσοφικά, µακροοικονοµικά και ηθικά, τοξικό. Η πυραµιδική λιτότητα την οποία επέβαλλε και περιφρουρούσε, µε περιοδικές επισκέψεις, η τρόϊκα των απεσταλµένων τεχνοκρατών. Πόσο ποσοστό αυτού του µνηµονίου αποδεχόμαστε; Ακριβώς µηδέν τοις εκατό!

Το µήνυµα µου ήταν σαφές: Τα μέρη του μνημονίου που ενίσχυαν την πυραµιδική λιτότητα, που εκποιούσαν τη δημόσια περιουσία, που καταργούσαν τη δηµοκρατική κυριαρχία επί των θεσµών του κράτους, που καταδίκαζαν τη χώρα στη συρρίκνωση συνωστίζονταν στο 30% των διατάξεων του μνημονίου, του Memorandum of Understanding (MοU). Το υπόλοιπο 70% αποτελούνταν από μεταρρυθµίσεις που, τις περισσότερες, θα τις ήθελα να γίνουν διαφορετικά, αλλά οι οποίες δεν ήταν µέρος του προβλήµατος κάποιες δε ήταν και στη σωστή κατεύθυνση. Στο πλαίσιο µιας διαπραγμάτευσης, και της «ασυµβίβαστης µετριοπάθειας» την οποία εξήγγειλα, αυτές τις διατάξεις ήμουν διατεθειμένος να τις αποδεχθώ ως αντάλλαγµα για τον ριζικό μετασχηματισμό του τοξικού 30%. Όµως, όπως είπα στη Βουλή: .

Δε θα αποδεχθούµε ούτε έναν όρο που ενισχύει τη δίνη της κρίσης η οποία μεγεθύνει το ποσοστό του χρέους. θα απορρίψουμε τις περαιτέρω µειώσεις αποδοχών, τούς νέους φόρους σε αυτούς που ήδη έχουν εξαντληθεί από τη φορολογία. Δε θα ανεχθούµε ούτε µία γραµµή, µία λέξη που θυσιάζει στον βωµό της Άρνησης της Πραγµατικότητας ούτε έναν Έλληνα, ούτε µια Ελληνίδα. Δε θα υποκύψουμε στην απατηλή πλάνη ότι η απορρύθμιση της αγοράς εργασίας αποτελεί μεταρρύθμιση.

Kυρίες και κύριοι συνάδελφοι, το µνηµόνιο, η πυραµιδική λιτότητα, τα δάνεια που την τροφοδοτούσαν υπό τον όρο όλο και μεγαλύτερης συρρίκνωσης της κοινωνίας µας τελείωσαν. Αυτό βέβαια δε σημαίνει ότι τελείωσε η δανειακή συµφωνία µε τους εταίρους µας. Για να πάψει όµως αυτό η δανειακή συµφωνία να είναι τοξική, απαιτείται µια νέα συµφωνία. Ένα νέο συµβόλαιο μεταξύ ηµών και των εταίρων µας. Αυτό σημαίνει διαπραγμάτευση: αµοιβαίες προσπάθειες προς µια νέα συµφωνία.

Υπό κανονικές συνθήκες, µια τέτοια τοποθέτηση υπουργού οικονοµικών θα χαιρετιζόταν ως λογική και μετριοπαθής. Όμως στην Ελλάδα του Μνηµονιστάν, των αρχών του 2015, η τοποθέτηση µου καταδικάστηκε τόσο από τους ορκισµένους οπαδούς του Grexit όσο και από τους ανερυθρίαστους βαστάζους της τρόϊκας. Ήταν άλλη µία απόδειξη ότι οι συνθήκες στη χώρα µας έχουν πάψει να είναι «κανονικές» εδώ και καιρό.

Αποφασισµένος ότι η κανονικότητα πρέπει να επιστρέψει, µαζί µε την απόδραση από τη χρεοδουλοπαροικία και µια στροφή της Ευρώπης προς την αποδοχή της αλήθειας για τη σαθρή αρχιτεκτο-νική της ευρωζώνης και των μνημονίων που κάποιοι σκαρφίστηκαν ως «λύση», έκλεισα τις προγραμματικές µου δηλώσεις κοιτάζοντας µπροστά και προϊδεάζοντας το σώµα για τις συνεδριάσεις του Eurοgrοup που έρχονταν:

Kυρίες και κύριοι συνάδελφοι, µε αυτή τη φιλοσοφία πήγαµε στο Παρίσι, στη Ρώµη, στη Φρανκφούρτη και στο Βερολίνο. Με αυτή τη φιλοσοφία θα πάµε στις Βρυξέλλες την Τετάρτη … Όµως, δε θέλω να σας παραπλανήσω. Την Τετάρτη θα προσέλθω στο Eurοgrοup απέναντι σε συναδέλφους οι περισσότεροι εκ των οποίων, δυστυχώς, δεσμεύονται να μην κάνουν ανοικτό διάλογο επί της ουσίας. Πολλοί από αυτούς ενδιαφέρονται περισσότερο για τους δικούς τους εκλογικούς υπολογισµούς και λιγότερο για το µέλλον της Ευρώπης ή, πόσο μάλιστα, για τη βιωσιµότητα της ελληνικής κοινωνικής οικονομίας. Στόχος µου ένας: Να επιµείνω στην ευρωπαϊκή οπτική, στην υπέρβαση των μικροϋπολογισμών υπέρ του κοινού ευρωπαϊκού συµφέροντος, υπέρ του ορθολογισµού, που άλλωστε γεννήθηκε σε τούτη εδώ την ήπειρο.

 

Παίρνοντας τον ΟΟΣΑ με το µέρος µας

ριν αναχωρήσω για τις Βρυξέλλες και τη συνεδρίαση του Eurogroup, είχα κανονίσει συνάντηση µε αντιπροσωπεία από τον Οργανισµό Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ). Ο ΟΟΣΑ είχε συσταθεί από την Ουάσινγκτον το 1950 για να διαχειριστεί το Σχέδιο Μάρσαλ στη μεταπολεμική Ευρώπη, κι ήταν ένας από τους τρεις κορυφαίους διεθνείς θεσµούς που σχεδίασαν οι Ηνωµένες Πολιτείες για να αποφευχθεί µεταπολεµικά η επιστροφή της Μεγάλης Ύφεσης (και να «περιορισθεί», βέβαια, η Σοβιετική Αρκούδα). Οι άλλοι δύο θεσµοί ήταν το ΔΝΤ και η Παγκόσµια Τράπεζα.

Τύχαινε να έχω καλή προσωπική σχέση µε τον γενικό γραµµα-τέα του ΟΟΣΑ, Άνχελ Γκουρία. Η καλή χηµεία µεταξύ µας γεννή-θηκε από την κοινή µας αντίληψη για την ανάγκη αναδιάρθρωσης των μη βιώσιµων χρεών. Ο Άνχελ είχε γίνει γνωστός ως ο υπουργός οικονοµικών του Μεξικού κατά τη δεκαετία του 1980 ο οποίος διαπραγματεύτηκε ένα µείζον κούρεµα του μη βιώσιµου δημόσιου χρέους της χώρας του. Προτού καν φανταστώ ότι θα γινόµουν υπουργός οικονοµικών, ο Άνχελ µε είχε προσκαλέσει στο γραφεία του ΟΟΣΑ στο Παρίσι για να δώσω διάλεξη σχετικά µε την ευρωπαϊκή κρίση και να συντονίσω εκείνον και την οµάδα του, στο πλαίσιο των τακτικών ενημερώσεων που διοργάνωναν για να ενημερώνονται ως προς τις νεότερες αναλύσεις των τάσεων του παγκόσμιου καπιταλισμού.

Μετά τι µοιραία νυχτερινή συνάντηση µου µε τον Αλέξη τον Νοέµβριο του 2014, οπότε δέχτηκα την προσφορά του για µια θέση στην ερχόμενη κυβέρνηση, επανασυνδέθηκα µε τον Άνχελ και τους συνεργάτες του. Ο Σύριζα δεν είχε την τεχνογνωσία για να καταρ-τίσει από µόνος του ένα ολοκληρωμένο πρόγραµµα µεταρρυθµίσε-ων. Η συνεργασία µε έναν τόσο µεγάλου κύρους παγκόσµιο θεσµό, που όχι µόνο θα συνέβαλλε στη διαµόρφωση του μεταρρυθμιστικού προγράµµατος µας, αλλά και που, µετά την οριστικοποίηση του, θα εγγυόταν γι’ αυτό, αποτελούσε ισχυρότατο διαπραγµατευτικό όπλο στην παγκόσµια σκακιέρα όπου αναγκαζόσασταν να παίζουµε.

Ο Άνχελ και η αντιπροσωπεία του ΟΟΣΑ είχαν φτάσει στην Αθήνα την προηγούµενη ηµέρα, την Τρίτη 10 Φεβρουαρίου. Tους συνάντησα στο ρουφ- γκάρντεν της «Μεγάλης Βρετανίας». Κατά τη διάρκεια του δείπνου συζητήσαμε για την κατάσταση στην Ελλάδα και καταλήγαµε σε πλήρη συµφωνία για τη νέα µας συνεργασία. Το µοναδικό αίτημα µου ήταν να αποκηρύξουν δηµοσίως τη λεγόμενη εργαλειοθήκη τους ένα σύνολο µεταρρυθµίσεων που είχε προτείνει ο ΟΟΣΑ µε εντολή της τρόϊκας και των προηγούμενων ελληνικών κυβερνήσεων και οι οποίες, αντί να θέτουν στο στόχαστρο τη διαφθορά, τη διαπλοκή και την αναποτελεσµατικότητα που εκπορεύονταν από την ολιγαρχία, στοχοποιούσαν τους µικροµε-σαίους (π.χ. τους αρτοποιούς και τους φαρµακοποιούς). Ο Άνχελ ήταν ενθουσιασµένος µε τη νέα αρχή που είχε γίνει στις σχέσεις ΟΟΣΑ και Ελλάδας, παραδεχόμενος ότι εκείνη η εργαλειοθήκη δεν αποτελούσε µια από τις καλύτερες στιγµές του ΟΟΣΑ.

Το δείπνο κράτησε μέχρι τα µεσάνυχτα. Νωρίς το πρωί συνα-ντηθηκαμε και πάλι, αυτή τη φορά στο Μέγαρο Μαξίµου, µπροστά στις κάµερες και με κάθε επισημότητα. Τον γενικό γραμματέα του ΟΟΣΑ υποδέχθηκε ο πρωθυπουργός μαζί μου, παρουσία του αντιπροέδρου της κυβέρνησης Δραγασάκη και του υπουργού οικο-νομίας Σταθάκη , δηλώνοντας επισήμως την πρόθεση της νέας κυβέρνησης να συνεργαστεί στενά με τη λέσχη των πλούσιων χωρών, με στόχο τη συνδιαµόρφωση της νέας αναπτυξιακής ατζέ-ντας. Κατά την απάντηση του στην ομιλία υποδοχής του Αλέξη ο Άνχελ Γκουρία μίλησε με τα καλύτερα και πιο ελπιδοφόρα λόγια για τη συνεργασία μας και, όπως είχαμε συμφωνήσει, εξέφρασε την αποδοκιμασία του για την εργαλειοθήκη του ΟΟΣΑ, η οποία επρόκειτο να αντικατασταθεί από καλύτερες και καταλληλότερες μεταρρυθμίσεις της αγοράς.

Εκείνο το πρωινό η εκτίμηση και ο σεβασμός μου για τον πρώην υπουργό οικονομικών του Μεξικού μεγάλωσαν. ‘Ηξερε ότι η τρόϊκα θα δυσαρεστηθεί και πως η ηγετική του ομάδα στον ΟΟΣΑ θα υποστεί τις συνέπειες της δυσαρέσκειας της, ιδίως του Βερολίνου. Καθώς τον άκουγα να λέει αυτά τα λόγια, επιβεβαιωνόταν η ελπίδα μου ότι ήταν δυνατόν να ενώσουμε τις δυνάμεις μας με θεσμούς διεθνούς κύρους ότι ήταν δυνατόν να τους έχουμε εταίρους και όχι αντιπάλους στις προσπάθειές μας να φυσήξει ούριος άνεμος στην Ελλάδα που θα απομακρύνει τη δυσωδία της στασιμότητας και της απόγνωσης. Λίγο με τα το τέλος της επίσημης τελετής βρισκόμουν στο αυτοκίνητο με κατεύθυνση το αεροδρόμιο και τελικό προορισμό τις Βρυξέλλες. Το πρώτο μου Eurοgrοup με καλούσε.

 

Στο Eurogroup

 

ια απάνθρωπη φυλακή όπου οι τρόφιμοι υποφέρουν σιωπηλά δεν αποτελεί είδηση. Αλλά όταν οι έγκλειστοί ξεκινούν μια εξέγερση την οποία οι αρχές προσπαθούν να καταστείλουν βίαια, τότε εμφανίζονται τα τηλεοπτικά βαν με τις δορυφορικές κεραίες. Αυτός ήταν ο λόγος για τον οποίο η αποστολή μας στις Βρυξέλλες προκάλεσε τέτοιο ενδιαφέρον στα τηλεοπτικά μέσα, τα ραδιόφωνα και τις εφημερίδες της οικουμένης: πηγαίναμε στις Βρυξέλλες στο πλαίσιο μιας εξέγερσης κρατουμένων-οφειλετών..

Προτού ακόμα το αεροπλάνο προσγειωθεί στις Βρυξέλλες, τα ΜΜΕ αναφέρονταν στην πρόσφατη ομιλία του Αλέξη στο κοινοβούλιο ως απόδειξη της «ανατροπής των μεταρρυθμίσεων», που «ισοδυναμεί με το σκάψιμο του δικού μας λάκκου». Όταν έφτασα στο κτίριο της Ευρωπαϊκης Eπιτροπής, όπου είχε προγραμματιστεί να λάβει χώρα η συνεδρίαση του Eurogroup, η βοή που ερχόταν από το συγκεντρωμένο πλήθος των εκπροσώπων του Τύπου ήταν εντυπωσιακή.

Πριν από τη συνεδρίαση του Eurοgrοup συναντήθηκα με την Κριστίν Λαγκάρντ την επικεφαλής του ΔΝΤ. Η θετική στάση της και η δεκτικότητα της απέναντι στις προτάσεις των non-paper που της παρέδωσα ήταν μια ψυχολογική τόνωση. (Στο τέλος εκείνης της συνάντησης η Κριστίν με συμβούλευσε λέγοντας μου, όπως περιέγραψα στο κεφάλαιο 2, πως αν και το μνημονιακό πρόγραμμα δεν μπορούσε ποτέ να πετύχει, εγώ έπρεπε, για να διασώσω την αξιοπιστία μου, να το αποδεκτώ.) Μετά τη συνάντηση μας το μήνυμά της στους συγκεντρωμένους δημοσιογράφους ήταν:381

«Οι Έλληνες είναι ικανοί, ευφυείς, έχουν σκεφτεί τα προβλήματα τους. Πρέπει να τους ακούσουμε. Ξεκινάμε τη συνεργασία μας, και είναι μια διαδικασία που αρχίζει τώρα και θα διαρκέσει αρκετό χρονικό διάστημα».

Λίγο πιο κάτω ήταν διάδρομο, καθώς φτάνομε στον χώρο της συνεδρίασης, συναντήσαμε τον Γερούν Ντάισελμπλουμ. Βλέποντας μας με την Κριστίν να έχουμε φιλική συνομιλία, έδειξε δυσαρεστη-μένος και αισθητά βλοσυρός. Ίσως του ήρθε στο μυαλό η δυσάρεστη ανάμνηση της ατυχούς επίσκεψης του στην Αθήνα. Μπήκαμε στην αίθουσα και καθίσαμε στις θέσεις μας.

Το Eurοgrοup είναι ένα ανθρωπολογικά ενδιαφέρον συνονθύ-λευμα. Δεν έχει νομική βάση σε καμία από τις συνθήκες της ΕΕ, παρά τούτο είναι το όργανο που παίρνει τις πιο ζωτικές αποφάσεις στην Ευρώπη. Ταυτόχρονα, οι περισσότεροι Ευρωπαίοι, συμπερι-λαμβανομένων των περισσότερων πολιτικών, δε γνωρίζουν σχεδόν τίποτα γι’ αυτό, καθώς λειτουργεί περίπου ως «άβατον », με τις συνεδριάσεις του να διεξάγονται γύρω από ένα τεράστιο ορθογώνιο τραπέζι µακριά από τα μάτια και τα αυτιά των Ευρωπαίων πολιτών.

Οι υπουργοί Οικονοµικών κάθονται στις δύο µακρύτερες πλευρές του τραπεζιού, συνοδευόµενοι από έναν µόνο βοηθό, ο οποίος τους εκπροσωπεί και στην οµάδα εργασίας του Eurogroup, το Eurogroup Working Group. Ωστόσο, οι έχοντες πραγµατική εξουσία κάθονται αντικριστά στις δύο στενότερες πλευρές του τραπεζιού.

Στη µία από τις στενές πλευρές, στο αριστερό σε σχέση µε τη θέση της ελληνικής αντιπροσωπείας, κάθεται ο εκάστοτε πρόεδρος του Eurogroup, ο Γερούν Ντάισελµπλουμ εν προκειµένω. Ακριβώς δίπλα του, στο δεξιά του, κάθεται ο Τόµας Βίζερ, ο πρόεδρος του Eurogroup Working Group η πραγµατική εξουσία πίσω από τον θρόνο του Eurogroup. Στα αριστερά του προέδρου κάθονταν οι εκπρόσωποι του ΔΝΤ, η Κριστίν Λαγκάρντ και ο Πόουλ Τόµσεν. Στην απέναντι πλευρά του τραπεζιού, στο βάθος (και στα δεξιά της ελληνικής αντιπροσωπείας), καθόταν ο κ. Βάλντις Ντοµπρόφσκις, αντιπρόεδρος της ΕΕ και επίτροπος για το Ευρώ και τον Κοινωνικό Διάλογο, η πραγµατική δουλειά του οποίου ήταν να εποπτεύει (για λογαριασµό του Βόλφγκανγκ Σόιµπλε) τον Πιερ Μοσκοβισί, επίτροπο Οικονοµικών και Χρηματοοικονομικών Υποθέσεων, ο οποίος καθόταν στο αριστερό του Λετονού. Στα μεταξύ, δεξιά του Ντοµπρόφσκις ήταν η θέση του Μπενουά Κερέ, ενώ ο Μάριο Ντράγκι, πρόεδρος της ΕΚΤ, καθόταν στην άκρη εκείνης της πλευράς, στη γωνία του τραπεζιού.

Στην ίδια γωνία του τραπεζιού µε τον Ντράγκι, αλλά από τη μακρύτερη πλευρά και στα δεξιά του, ήταν η θέση του Βόλφγκανγκ Σόιµπλε. Η εγγύτητα τους θα προκαλούσε κατά διαστήματα έντονες τρίβες, οι οποίες όµως σε ελάχιστες περιπτώσεις δηµιούργησαν σπίθες ελπίδας. Κατά µήκος της ίδιας (µακριάς) πλευράς µε τον Σόϊµπλε κάθονταν οι υπουργοί που, όπως διαπίστωσα σύντοµα, λειτουργούσαν σαν µαζορέτες του: οι υπουργοί οικονοµικών της Φινλανδίας, της Σλοβακίας, της Αυστρίας, της Πορτογαλίας, της Σλοβενίας, της Λετονίας, της Λιθουανίας και της Μάλτας. Η θέση µου ήταν απέναντι από αυτούς, σχεδόν διαγωνίως από εκείνη του Σόιµπλε, στην ίδια πλευρά µε τους άλλους «ασώτους» της Ευρώπης, µε τους οποίους είχαµε (τυχαία; ) βολικά τοποθετηθεί όλοι µαζί: Αριστερά µου ήταν ο Ιρλανδός Μάικλ Νούναν, στα δεξιά µου ο Ισπανός Λουίς ντε Γκίντος και δίπλα στο ντε Γκίντος ο Ιταλός Πιερ Κάρλο Παντοάν. Ο Γάλλος Μισέλ Σαπέν καθόταν ακριβώς δίπλα στον Παντοάν, επίσης στην πλευρά µας.

Στις συνεδριάσεις του Eurοgrοup ένα συναρπαστικό τελετουργι-κό καταδεικνύει τον τρόπο µε τον οποίο η τρόϊκα και οι διαδικασίες της έχουν αναλάβει τη διακυβέρνηση της ηπειρωτικής Ευρώπης ένας λόγος για τον οποίο το φρικτό δράµα της Ελλάδας, το οποίο οδήγησε στην τρόϊκα, είναι τόσο σημαντικό και υπερβαίνει τα σύνορα της πατρίδας µας. Κάθε φορά που ένα θέµα ετίθετο επί τάπητος-για παράδειγµα, ο κρατικός προϋπολογισµός της Γαλλίας ή η πορεία των κυπριακών τράπεζών-, ο Ντάισελµπλουμ θα ανακοίνωνε το θέµα και στη συνέχεια θα καλούσε τους εκπροσώπους των θεσµικών οργάνων να παρουσιάσουν τις απόψεις τους διαδοχικά: Πρώτο τον Μοσκοβι-σί, εκ µέρους της Ευρωπαϊκής Eπιτροπής, κατόπιν την Κριστίν Λαγκάρντ ή τον Πόουλ Τόµσεν (κατά την απουσία της), εκ µέρους του ΔΝΤ, και τελικά τον Μάριο Ντράγκι, εκ µέρους της ΕΚΤ (µε τον Μπενουά Κερέ να παρεμβαίνει στις σπάνιες περιπτώσεις που απουσίαζε ο Μάριο).

Μόνο αφού αυτοί οι μη εκλεγµένοι αξιωµατούχοι κατέθεταν την εκτίμnσn τους, δίνοντας τον τόνο και υπαγορεύοντας τους όρους της συζήτησης, οι εκλεγµένοι υπουργοί είχαν την ευκαιρία να τοποθετηθούν. Επιπλέον, για σχεδόν όλες τις συναντήσεις στις οποίες ήμουν παρών, οι υπουργοί δε λάµβαναν ουσιαστική ενηµέ-ρωση για κανένα από το θέματα προς συζήτηση.Ένας λογικός και αμερόληπτος θεατής θα µπορούσε εύκολα να καταλήξει στο συµπέ-ρασµα ότι σκοπός του Eurοgrοup ήταν οι υπουργοί να εγκρίνουν και να νομιμοποιήσουν τις αποφάσεις που είχαν ήδη ληφθεί, εν αγνοία τους, από τους τρεις θεσµούς.

Ωστόσο, η συνεδρίαση του Eurοgrοup της 11ης Φεβρουαρίου 2015 δεν ήταν µια κανονική συνεδρίαση. Για πρώτη φορά µια χώρα εκπροσωπούνταν από έναν υπουργό οικονοµικών ο οποίος µόλις είχε εκλεγεί µε λαϊκή εντολή να αμφισβητήσει το «πρόγραµµα» της τρόϊ-κας, η οποία ήταν βέβαια η ραχοκοκαλιά του Eurogroup. Η ατµό-σφαιρα ήταν γεµάτη ένταση. Πριν από τη συνεδρίαση ο Ντάισελµπλουμ ήλθε σε επαφή µε τον Αλέξη, προτείνοντας του να παρακάµψει τους κανόνες του Eurοgrοup που θέτουν όριο µόνο δύο αντιπροσώπους για κάθε κράτος µέλος. Δεδοµένου ότι αυτή ήταν η πρώτη συνεδρίαση για την κυβέρνησή µας και λόγω της ζωτικής σηµασίας που είχε, ο Γερούν θέλησε να επιτρέψει στον αντιπρόεδρο της κυβέρνησης να παραστεί επίσης. Έτσι λοιπόν, εκτός από τον Γιώργο Χουλιαράκn, τον εντεταλμένο από τον Δραγασάκη «βοηθό» µου, στο πλευρό µου είχα και τον ίδιο τον Δραγασάκη. Ο Βασίλης πίστευε ότι αυτή ήταν µια απόπειρα του Ντάισελµπλουμ, σε συνεν-νόηση µε τον Αλέξη, να µε «περιορίσει». Δε µε πείραξε καθόλου. «Όσο περισσότεροι τόσο καλύτερο», σκέφτηκα.

`

Ο ριζοσπαστικός ευρωπαϊσµός στο Eurοgrοup

Οι υπουργοί Οικονοµικών που συμμετέχουν για πρώτη φορά σε Eurοgrοup έχουν την ευκαιρία να παρουσιάσουν τις πολιτικές προτεραιότητες τους στην παρθενική τους οµιλία. Ξεκίνησα τη δική µου αναφερόµενος στην κόπωση των συναδέλφων µου:

Aντιλαµβάνοµαι την κόπωση σας με το ελληνικό δράµα. Αλλά, πιστέψτε µε, ο ελληνικός λαός έχει κουραστεί ακόµα περισσότερο … Η κυβέρνηση µας αντιμετωπίζει την πρόκληση να κερδίσει κάτι πολύτιμο χωρίς να σπαταλήσει το µοναδικό κεφάλαιό της: πρέπει δηλαδή να κερδίσουµε την εµπιστοσύνη σας χωρίς να χάσουµε την εµπιστοσύνη του λαού µας. Διότι η στήριξη του ελληνικού λαού αποτελεί σηµαντικό κεφάλαιο στον αγώνα της Ευρώπης να επιλύσει τα πρόβληµα της Ελλάδας και να την κάνει σταθερή και, στην ουσία, κανονική χώρα.

Στη συνέχεια δεσμεύτηκα ότι η κυβέρνηση µας θα προχωρήσει σε οικονοµική εξυγίανση, βαθιές µεταρρυθµίσεις και σε µια ολομέ-τωπη επίθεση στα οργανωµένα συµφέροντα. «Γιατί να περιµένετε από εμάς να πετύχουμε αυτά που άλλες ελληνικές κυβερνήσεις δεν µπόρεσαν;» ρώτησα. «Απλώς επειδή εµείς δε συνδεόμαστε µε οµάδες συµφερόντων. Δε θα δεσμευτούμε µόνο για τις µεταρ-ρυθµίσεις στη θεωρία, θα τις υλοποιήσουμε στην πράξη». Όµως, για να επιτύχουμε αυτούς τους στόχους, θα πρέπει να έχουµε τον λαό στο πλευρό µας. Και για να το πετύχουμε αυτό, θα πρέπει να πειστεί ότι υφίσταται δίκαιη μεταχείρηση.

Αυτός, εξήγησα, ήταν ο λόγος για τον οποίο επαναπροσλάβαμε τις απολυµένες καθαρίστριες και τους σχολικούς φύλακές, για τους οποίους τα δικαστήρια της χώρας είχαν κρίνει πως είχαν απολυθεί παράνοµα από την προηγούµενη κυβέρνηση, και’ εντολή της τρόϊκας. Γι’ αυτό υποσχεθήκαμε να καταργήσουµε τις περικοπές στις συντάξεις για τους ηλικιωµένους που ζουν κάτω από το (εξαιρετικά χαµηλό) όριο φτώχειας που ισχύει στην Ελλάδα. Αυτός ήταν ο λόγος για τον οποίο εξετάζουμε τρόπους για τη σταδιακή αποκατάσταση του κατωτάτου µισθού στον ιδιωτικό τοµέα. Οι συνάδελφοί µου του Eurοgrοup είχαν τη δέσμευση µου, τους είπα, ότι κανένα από αυτά τα µέτρα μικρής κλίµακας δε θα είχε αξιόλογο δηµοσιονοµικό αντίκτυπο. Το κόστος αυτών των µικρών παρεµβάσεων, µε αντάλλαγµα µια ανανεωμένη αίσθηση δικαιοσύνης, ήταν ανεπαί-σθητο. Το να θεωρούµε την παράνομη απόλυση µιας καθαρίστριας μεταρρύθμιση και την επαναπρόσληψη της απόδειξη ότι οι µεταρρυθµίσεις ανατράπηκαν ήταν ανώφελο, αν όχι παράλογο.

Για να δείξω τη δεκτικότητα µας στη συµμετοχή διεθνών οργανισµών, ανέφερα τη νέα συνεργασία µας µε τον ΟΟΣΑ και πρό-τεινα να συνεργαστούµε στενά με το ΔΝΤ και την ΕΚΤ στους τοµείς της τεχνογνωσίας τους, καλώντας την Ευρωπαϊκη Επιτροπή να λειτουργήσει ως πολιτικός διαμεσολαβητής µεταξύ της Αθήνας και των άλλων πρωτευουσών. Όσον αφορά το θέµα των ιδιωτικοποιή-σεων και της αξιοποίησης της δηµόσιας περιουσίας, δήλωσα τα εξής:

Η κυβέρνηση µας δεν έχει δογµατισµούς … και είναι έτοιµη και πρόθυµη να αξιολογήσει κάθε περίπτωση ξεχωριστά σύµφωνα µε τις ιδιαιτερότητες της. Ταχείες εκποιήσεις της δηµόσιας περιουσίας, όταν οι τιμές των περιουσιακών στοιχείων είναι εξαιρετικά χαµηλές, δεν αποτελούν ευφυή πολιτική. Η κυβέρνηση θα δημιουργήσει νέα Αναπτυξιακή Τράπεζα που θα ενσωματώσει τα δηµόσια περιουσιακά στοιχείο, θα αυξήσει την κεφαλαιακή τους αξία μέσα από την αναμόρφωση των περιουσιακών δικαιωµάτων και θα τα χρησιµοποιήσει ως εχέγγυο προκειµένου να παράσχει -σε συνεργασία µε ευρωπαϊκούς επενδυτικούς οργανισµούς όπως η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων-χρηµατοδότηση τόσο στον δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό τοµέα … Σε συνεργασία µε την ΕΚΤ θα δηµιουργήσουµε νέα δημόσια τράπεζα για να διαχειριστεί τα μη εξυπηρετούµενα δάνεια, ώστε οι τράπεζες να µπορέσουν να στηρίζουν τις µικρές επιχειρήσεις και τις οικογένειες .

Τι συμβαίνει σε µια δηµοκρατία -ρώτησα άλλη µία φορά, όπως είχα πει ότι θα κάνω στο Ελληνικό κοινοβούλιο την προηγούµενη µέρα, κι όπως είχα προτείνει, στον Ντάισελµπλουµ να κάνουµε στην πρώτη µας, µοιραία, συνάντηση-όταν δύο βασικές αρχές-της συνέ-χειας του κράτους και της δηµοκρατίας συγκρούονται; οι δημοκρα-τίες βρίσκουν έναν συµβιβασµό που να αντανακλά την κοινή βούληση.

Ποιό ήταν το καθήκον µας σε αυτό το ευρωπαϊκό φόρουµ; Να καθιερώσουμε µια νέα σχέση, πάνω σε κοινό έδαφος μεταξύ του Ελληνικού προγράµµατος που συµφωνήθηκε από προηγούµενες, κυβερνήσεις και της νωπής λαϊκής εντολής προς τη νέα κυβέρνησή µας. Για τον σκοπό αυτό κάλεσα το ΔΝΤ να δηλώση µε σαφήνεια τις απόψεις του σχετικά µε τη βιωσιμότητα του χρέους και τις προτάσεις µου για την ανταλλαγή χρέους, εκείνη τη στιγµή θυμήθηκα το «αστειάκι» του Γερούν Ντάισελµπλουμ κατά τη συνέντευξη Τύπου στην Αθήνα ότι η ΕΕ είχε ήδη µια µόνιµη διάσκεψη για τη µείωση του χρέους: το Eurogroup. Βασισμένος σε αυτό, πρόσθεσα το εξής:

«Καλωσορίζω την πρόσφατη δήλωση του κ. Ντάισελµπλουµ στην κοινή µας συνέντευξη Τύπου στην Αθήνα ότι το Eurοgrοup είναι το κατάλληλο φόρουµ για να λειτουργήσει ως µια µόνιµη συνδιάσκεψη χρέους και να ασχοληθεί µε την αναδιάρθρωση χρέους των κρατών-µελών της ευρωζώ-νης. Ως εκ τούτου, προτείνουµε να δηµιουργηθεί µια ειδική οµάδα εργα-σίας του Eurοgrοup που θα συγκεντρώσει εκπροσώπους και ειδικούς από τα κράτη-μέλη γι’ αυτό τον σκοπό».

Καθώς έλεγα αυτό τα λόγια, µε την άκρη του µατιού µου παρα-τήρησα το θυµωµένο βλέµµα που έριξε ο Σόϊµπλε στον αποσβο-λωµένο Ντάισελµπλουμ και δεν µπόρεσα να συγκροτήσω ένα χαµόγελο.

Στη συνέχεια πέρασα από το ουσιώδες ζήτηµα της αναδιάρθρω-σης του χρέους µας στις ανάγκες βραχυπρόθεσμης ρευστότητας του κράτους µας. Η τρόϊκα απαιτούσε από το πτωχευµένο Ελληνικό κράτος να πληρώσει κάτι λιγότερο από 5 δισ. ευρώ στο ΔΝΤ µέχρι τον Ιούλιο του 2015 και έπειτα, τον Ιούλιο και τον Αύγουστο, ακόµη 6,7 δισ. ευρώ στην ΕΚΤ. Πρότεινα να ξεκινήσουμε µε µια πρώτη, μετριοπαθή συµφωνία ότι η ΕΚΤ θα επιστρέψει αµέσως τα 1,9 δισ. ευρώ που οφείλει στην Ελλάδα από τα κέρδη των τελευταίων ετών που αποκόµισε από την κατοχή οµολόγων SMP. Αυτά όταν χρήματα της Ελλάδας. Εάν οι πιστωτές ήθελαν να συνεχίσουμε τις αποπλη-ρωµές µας προς αυτούς, το λιγότερο που μπορούσαν να κάνουν ήταν να µας δώσουν πρόσβαση στα δικά µας χρήματα, οτιδήποτε λιγότερο θα ήταν πρόσκληση για να αθετήσουμε τις υποχρεώσεις µας.

Θέλω να είµαι απολύτως σαφής ως προς αυτό: η κυβέρνηση ζητεί να λυθεί το θέµα της βραχυπρόθεσμης ρευστότητας όχι ως αυτοσκοπό αλλά … υπό την προϋπόθεση ότι θα είναι το πρώτο βήµα ειλικρινών διαπραγµατεύσεων, µε καλή πίστη, ώστε να σφυρηλατήσουμε ένα διαφορετικό συµβόλαιο µεταξύ µας, το οποίο θα βασίζεται στην κοινή προσπάθεια να επιτύχουμε ρεαλιστικά πρωτογενή πλεονάσµατα και να εφαρµόσουµε αποτελεσµατικές και κοινωνικά δίκαιες διαρθρωτικές πολιτικές συµπεριλαµβανοµένων ασφαλώς και πολλών στοιχείων του προηγούμενου προγράµµατος που αποδεχόμαστε. Χρειαζόσαστε διαβεβαιώσεις επ’ αυτού. Μια τέτοια επέκταση δε θα πρέπει να εκληφθεί ως έμμεση αποδοχή της λογικής της προηγούµενης ατζέντας την οποία απέρριψε ο λαός µας

Με τις φράσεις αυτές παρουσίασα κάτι που δεν είχε ξανακου-στεί γύρω από το απέραντο τραπέζι του Eurogroup: την «ασυµβί-βαστη μετριοπάθεια » στο πλαίσιο του ριζοσπαστικού ευρωπαϊσμού που προκρίναμε.

Αφού εμβάθυνα σε ορισμένες τεχνικές λεπτοµέρειες, ολοκλήρωσα με τα παρακάτω λόγια

Η Ευρώπη είναι ενιαία και αδιαίρετη, και η κυβέρνηση της Ελλάδας θεωρεί ότι η Ελλάδα είναι ένα μόνιμο και αδιαχώριστο μέλος της Ευρωπαϊκης και της Νομισματικής Ένωσης … Κάποιοι από εσάς , το ξέρω, δυσαρεστεθήκατε από τη νίκη ενός ριζοσπαστικού αριστερού κόμματος. Σε εσάς έχω να πω το εξής: Αν μας αντιμετωπίσετε ως αντιπάλους , θα χάσετε μια μεγάλη ευκαιρία. Είμαστε αφοσιωμένοι ευρωπαϊστές. Ενδιαφερόμαστε ισχυρότατα για τον λαό μας αλλά δεν είμαστε λαϊκιστές που υπόσχονται τα πάντα σε όλους τους Έλληνες. Επιπλέον, µπορούµε να πείσουμε τον ελληνικό λαό να αποδεχθεί μια συμφωνία που θα είναι πραγµατικά επωφελής για τον μέσο Ευρωπαίο. Στα πρόσωπά μας θα βρείτε αξιόπιστους εταίρους που δε βλέπουν αυτές τις συναντήσεις ως έναν τρόπο να κερδίσουν κάτι από το τίποτα, να κερδίσουν εις βάρος των υπόλοιπων πολιτών της Ευρώπης.

`

Δηµοκρατία τετέλεσται, επισήμως

αθώς συνόψιζα, ο Δραγασάκης και ο Χουλιαράκης μου ένευαν επιδοκιμαστικά. Ο Ισπανός Λουίς ντε Γκίντος στα δεξιά μου φαινόταν ανήσυχος. Μόλις τελείωσα ο υπουργός οικονομικών της Γαλλίας Μισέλ Σαπέν τοποθέτησε την πινακίδα με το όνομα της χώρας του κάθετα στο τραπέζι, ο επιβεβλημένος τρόπος για να ζητήσει τον λόγο. Ο Γερούν του τον έδωσε.

Μία μέρα πριν, λίγο μετά τη δήλωσή μου ότι προτίθεμαι να δεχτώ το 70% των μέτρων του μνημονίου στο πλαίσιο μιας νέας συμφωνίας, είχα λάβει μήνυμα από το Παρίσι ότι η κίνηση μου ευχαρίσιησε ιδιαίτερα τη γαλλική κυβέρνηση. Γι’ αυτό δε μου έκανε εντύπωση όταν ο Μισέλ Σαπέν ξεκίνησε την τοποθέτηση του με εγκωμιαστικά σχόλια για την πρόταση οικοδόμησης γέφυρας μεταξύ του μνημονιακού προγράμματος και των προτάσεων της κυβέρνησης μας, ανοίγοντας τον δρόμο για έναν νέο τύπο συμβολαίου μεταξύ της Ελλάδας και του Eurogroup. Αλλά πριν καλά καλά ολοκληρώσει ο Μισέλ, ο Βόλφγκανγκ έβαλε τη δική του πινακίδα σε κάθετη θέση, µε μια έκφραση αποφασιστικότητας που φάνηκε να θορυβεί τον ομιλούντα. Αργότερα θα συνειδητοποιούσα ότι ήταν ίσως η πρώτη και τελευταία φορά που ο Μισέλ Σαπέν είχε τολμήσει να εκφράσει κατηγορηµατικά την υποστήριξη του σε οτιδήποτε έλεγα στο Eurogroup. Η ιεραρχία εντός του πάλαι ποτέ γαλλογερμανικού άξονα επρόκειτο να επιβεβαιωθεί, ήδη από την πρώτη ώρα του πρώτου μου Eurogroup.

Με την έναρξη της τοποθέτησης του ο Σόιμπλε έριξε ένα διαπεραστικό βλέμμα στον Σαπέν. «Δεν µπορούµε», είπε έντονα, «να επιτρέψουμε στις εκλογές να αλλάζουν την οικονομική πολιτική». Η Ελλάδα είχε υποχρεώσεις οι οποίες, με βάση τις συμφωνίες μεταξύ των προκατόχων μου και της τρόϊκας, δεν μπορούσαν να αναθεωρηθούν μέχρι την ολοκλήρωση του μνημονιακού προγράμματος. Το γεγονός ότι το Ελληνικό μνημο-νιακό πρόγραμμα ήταν αδύνατον να ολοκληρωθεί δε φαινόταν να τον απασχολεί. Αυτό που µε εξέπληξε στον Βόλφγκανγκ Σόιμπλε περισσότερο κι από την άποψη του ότι οι ε κλογές έπρεπε να αποψιλωθούν από τη δυνατότητα να αλλάζουν κάτι ουσιαστικά, ότι έπρεπε να καταργηθεί η δηµοκρατική διαδικασία, επί της ουσίας, αν όχι τύποις, ήταν ότι δεν είχε κανέναν ενδοιασμό να την εκφράσει ..

Ο συλλογισμός του βέβαια ήταν απλός: Εάν κάθε φορά που ένα από το δεκαεννέα κράτη-μέλη άλλαζε κυβέρνηση το Eurοgrοup αναγκαζόταν να επανασχεδιάσει την πολιτική του, τότε οι γενικές οικονομικές πολιτικές του θα εκτροχιάζονταν. Φυσικά, από αυτή την άποψη, είχε δίκιο η δημοκρατία είχε πράγματι πεθάνει τη στιγμή που το Eurοgrοup απέκτησε την Εξουσία να υπαγορεύει την οικονομική πολιτική στα κράτη-μέλη, χωρίς να έχει καθιερωθεί οτιδήποτε που να προσομοιάζει με μια ομοσπονδιακή, δημοκρατική κυριαρχία.

Μετά την ομιλία του Βόλφγκανγκ πήραν τον λόγο για να τον υποστηρίξουν ένθερμα ο ένας με τα τον άλλον οι υπουργοί. Πέραν εκείνων οι οποίοι ίσως να είναι τόσο δεμένοι στο γερμανικό άρμα ώστε μπορεί και να έχουν εσωτερικεύσει την πίστη στις πολιτικές λιτότητας, ήταν φανερό ότι ακόμη και πολλοί που διαφωνούσαν ένοιωθαν την ανάγκη να τον μιμηθούν. Υπήρχαν, κατέληξα, τριών ειδών υποστηρικτές της γραµµής Σόϊµπλε: (1) Οι µαζορέτες των τέως κομουνιστικών χωρών που την είχαν ενστερνιστεί πλήρως , π.χ. οι υπουργοί οικονοµικών της Λιθουανίας, της Σλοβακίας και της Σλοβενίας. (2) Υπουργοί μνημονιακών χωρών, δηλαδή της Ισπανίας, της Πορτογαλίας, της Ιρλανδίας και της Κύπρου, που σε περίπτωση που πετυχαίναµε εµείς µια σοβαρή αναδιαπραγμάτευση δε θα μπορούσαν εύκολα να εξηγήσουν στους λαούς τους γιατί εκείνοι δεν κινήθηκαν αναλόγως. Και (3) οι υπουργοί µιας µικρής αλλά σημαντικής οµάδας χωρών, µε τη Γαλλία στο κέντρο της και το Βέλγιο και την Αυστρία από κοντά, των οποίων οι υπουργοί έτρεμαν ότι ο Βόλφνγανγκ Σόϊµπλε ίσως τις εξανάγκαζε να εφαρµόσουν πολιτικές λιτότητας στο µέλλον, συντοµότερο απ’ ό,τι σε διαφορετική περίπτωση, εφόσον δεν τον στήριζαν εναντίον µας.

Όταν ήρθε η σειρά µου να απαντήσω, δεδοµένου ότι κανείς προλαλήσας δεν το είχε τολμήσει, έπρεπε να σταθώ αντιμέτωπος µε την περιφρόνηση του Βόλφνγανγκ προς τη δηµοκρατία:..

«Η ιδέα ότι δεν µπορούµε να επιτρέψουµε οι εκλογές να αλλάζουν την οικονομική πολιτική µιας χώρας αποτελεί µέγιστο δώρο στους υποστηρικτές του Λι Κουάν Γιου [σηµ.: ιδρυτή και δικτάτορα της Σιγκαπούρης] και στο Κομουνιστικό Κόµµα της Κίνας, που επίσης απορρίπτουν την ιδέα της δηµοκρατικής διαµόρφωσης της οικονομικής πολιτικής. Η αµφισβήτηση της αξίας της Δηµοκρατίας έχει, βέβαια, µακρά παράδοση. Θα ήθελα όµως, συνάδελφοι, να πιστεύω ότι αυτή η παράδοση αµφισβήτησης, της δηµοκρατίας έχει εδώ και πολύ καιρό εξοβελιστεί από την καρδιά της δηµοκρατικής Ευρώπης. Φαίνεται όµως ότι η κρίση του ευρώ την επανέφερε. Σας καλώ όλους να συνασπιστούμε εναντίον της αµφισβήτησης της αρχής της Δηµοκρατίας ξεκινώντας από εδώ µέσα.Το δικαίωµα σε δηµοκρατική διακυβέρνηση δεν αποτελεί πολυτέλεια που δικαιούνται οι πιστωτές και στερείται από τους οφειλέτες.

Συνάδελφοι, ακόµα και από οικονομική πλευρά να το δούµε, το έλλειµµα δηµοκρατίας στην καρδιά της νοµισµατικής µας ένωσης ευθύνεται σε µεγάλο βαθµό για τη διαιώνιση της κρίσης του ευρώ. Βέβαια, ίσως να κάνω λάθος. Συνάδελφοι, αν νοµίζετε ότι κάνω λάθος, εάν πράγματι συμφωνείτε µε τον Βόλφνγανγκ, τότε σας καλώ να το δηλώσετε ρητά, προτείνοντας οι εκλογές σε χώρες όπως η Ελλάδα να ανασταλούν µέχρι να ολοκληρωθεί το πρόγραµµά τους. Ποιο είναι το νόημα να ξοδεύουµε χρήµατα για εκλογές και να ζητάµε από τους πολίτες µας να ενεργοποιούνται κατά την προεκλογική περίοδο; Για να εκλέξουν κυβερνήσεις που δεν έχουν καµία δυνατότητα να αλλάξουν τίποτα;» ..

Ο Δραγασάκης         έγειρε προς το µέρος µου για να µε συγ-χαρεί ψιθυριστά. Ανεξάρτητα από τις διαφορές µας, η επι-χειρηματολογία µου φαίνεται να συντονί-στηκε µε κάτι μέσα του. Είτε επειδή οι παριστάμενοι ένιω-σαν  άσχημα  να αντικρούσουν την τοποθέτηση µου είτε για κάποιον άλλον λόγο, κανείς άλλος δε ζήτησε να µιλήσει, οπότε ο Ντάισελµπλουμ ανακοίνωσε «θα διακόψουµε τώρα για δέκα λεπτά και στη συνέχεια θα επανέλθουµε για να συντάξουμε το ανακοινωθέν». Η ώρα ήταν 6 µ.µ., µιάµιση ώρα μετά την έναρξη της συνάντησης, αλλά η δουλειά µας µόλις είχε ξεκινήσει. Αυτό που είχε πραγματικά σημασία δεν ήταν τα λογύδριά µας εκεί µέσα, αλλά το κοινό ανακοινωθέν που θα δηµοσιοποιούνταν στο τέλος της βραδιάς.

 

Για µια τόση δα λέξη

Νωρίτερα είχα ζητήσει από τη γραµµατεία του Eurοgrοup να µοιράσει τα τρία non-paper που είχα ετοιμάσει, έτσι ώστε όλοι οι συμµετέχοντες υπουργοί να είναι σε θέση να εξετάσουν τις προτάσεις µου, εγγράφως και λεπτομερειακά. Δεν πίστευα σι’ αυτιά µου όταν η γραµµατεία µου είπε ότι αυτό «ήταν δύσκολο». Αµέσως έσπευσαν µαζί ο Γερούν Ντάισελµπλουμ µε τον Τόµας Βίζερ να επαυξήσουν λέγοντας ότι αυτό που ζητούσα «δεν ήταν δυνατό».Μην µπορώντας να το πιστέψω, τους ρώτησα: «Μου λέτε ότι θα µε εμποδίστε να κοινοποιήσω στους συναδέλφους µου λίγες σελίδες µε την ουσία των προτάσεων µας σε βασικά ζητήματα σχετικά με το ελληνικό πρόγραµµα, που σήµερα αποτελεί το µοναδικό θέµα της συνεδρίασης µας;» Ναι, ακριβώς αυτό µου έλεγαν. Μα γιατί; ποιός ο λόγος; Μπορούσε να υπάρχει λογική στην άρνηση τους;..

 

Η απάντηση ήρθε µόλις ξαναμαζευτήκαμε από τα χείλη του Βόλφνγανγκ. Αν έπρεπε να παραλάβει τις προτάσεις µου, ισχυρίστηκε, θα ήταν υποχρεωμένος εκ του νόµου να τις καταθέσει στην Μπούντεσταγκ, το Οµοσπονδιακό Κοινοβούλιο της Γερµανίας στα Βερολίνο. Και τότε θα ξεσπούσε «κόλαση», ισχυρίστηκε, καθώς οι διάφορες παρατάξεις στο κόµµα του και στην αντιπολίτευση θα προέβαλλαν τις αντιρρήσεις τους . Οι προτάσεις µου θα ήταν «νεκρές» πριν καν δοθεί η ευκαιρία στους θεσμούς να τις εξετάσουν. «Γι’ αυτό καλύτερα πήγαινε τις προτάσεις σου στους θεσµούς», πρότεινε ακόµη µία φορά.

Το επιχείρηµα του Σόϊµπλε δεν είχε, προφανώς, το παραµικρό νοµικό έρεισµα. Μια έρευνα που διέταξα να γίνει από κορυφαίους Γερµανούς νοµικούς επιβεβαίωσε αυτό που φανταζόμουν: Ο Γερµανός υπουργός οικονοµικών είχε, πράγµατι, υποχρέωση να ενημερώσει την Μπούντεσταγκ πριν µονογράψει οποιοδήποτε σχέδιο συµφωνίας δεσµευτικό για την Ομοσπονδιακή Δηµοκρατία της Γερµανίας, το οποίο κατόπιν θα κατετίθετο στην Μπούντεσταγκ για ψήφιση. Όμως, σε καµία περίπτωση δεν ήταν υποχρεωμένος να καταθέτει απλά non-paper τα οποία του έστελνε οµόλογός του προς ενηµέρωση του για τις θέσεις µε τις οποίες προσερχόταν στο Eurοgrοup η ή σε διµερείς συνοµιλίες. Η άρνηση τους, και η απαγό-ρευση της γραµµατείας του Eurogroup, να µοιράσουν τα ενημε-ρωτικά κείµενά µας δεν ήταν τίποτα λιγότερο από µια χυδαία πράξη υπονόµευσης της ποιότητας του διαλόγου εντός του Eurogroup.

Δεν ήταν η µοναδική φορά εκείνο το βράδυ που µε εµπόδισαν να µοιραστώ τις προτάσεις µου µε άλλους υπουργούς. Αυτό συνέβαινε κατά συρροήν και κατ’ εξακολούθησιν. Σε όλες τις συνεδριάσεις του Eurοgrοup η γραµµατεία και το προεδρείο µου το απαγόρευαν. Σε µια περίπτωση μάλιστα ο Γερούν τόλμησε να µε απειλήσει λέγοντας µου ότι, αν έστελνα ο ίδιος, άνευ της διαμεσο-λάβησης της γραµµατείας του Eurοgrοup ή της Eπιτροπής, µέσω του µέιλ του δικού µας υπουργείου, τις προτάσεις µου στα άλλα υπουργεία οικονοµικών, θα παραβίαζα το πρωτόκολλο το οποίο θα σήµαινε, επέµεινε, ότι οι προτάσεις δε θα μπορούσαν ποτέ να ληφθούν υπ’ όψιν. Κι όλα αυτά την ώρα που, έξω από την αίθουσα, τα μέσα µαζικής αποβλάκωσης διέδιδαν ότι προσερχόµουν στο Eurοgrοup χωρίς προτάσεις!

Εκείνη τη µέρα, δεδοµένου ότι ήταν το πρώτο µου Eurogroup, δεν επιθυµούσα να συγκρουστώ σε όλα το µέτωπα ταυτόχρονα. Με το σχέδιο του ανακοινωθέντος έτοιμο προς διανομή, κράτησα το στόµα µου κλειστό. Όταν ήρθε στα χέρια µου το σχέδιο από τη γραµµατεία του Γερούν, µια µατιά αρκούσε για να καταλάβω ότι ήταν απαράδεκτο. Κατ’ αρχάς, δέσµευε ρητά την Ελλάδα να ολοκληρώσει το δεύτερο µνηµονιακό πρόγραµµα µε την εφαρμογή του συνόλου του µνηµονίου. Η µοναδική ένδειξη στο εν λόγω σχέδιο ότι το Eurοgrοup είχε λάβει γνώση πως στην Ελλάδα είχαµε εκλογές πρόσφατα, και πως η κυβέρνηση που είχε υπογράψει εκείνο το µνηµόνιο είχε πέσει, αντικαθιστάμενη από άλλη που είχε τη λαϊκή εντολή ανατρέψει, ήταν η προσθήκη της φράσης «… µε τη µέγιστη δυνατή ευελιξία στο πρόγραµµα, ώστε να προσαρμοστούν σε αυτό οι προτεραιότητες της νέας ελληνικής κυβέρνησης».

Η «µέγιστη δυνατή ευελιξία» είναι το τροϊκανό ισοδύναµο του διαφηµιστικού σλόγκαν του Χένρυ Φορντ για το πρώτο αυτοκί-νητο µαζικής παραγωγής , το θρυλικό Μοντέλο Τ: «Μπορείτε να το έχετε σε οποιοδήποτε χρώµα επιθυµείτε, αρκεί να είναι µαύρο!» Έτσι και με το µνηµόνιο: Η νέα σκληρή λιτότητα, το συνολικό ύψος των δ ηµοσιονοµικών περικοπών, ήταν δεδομένα και αδιαπραγμάτευτα σύµφωνα με το σχέδιο ανακοινωθέντος του Γερούν. Οσο για τη «µέγιστη δυνατή ευελιξία», αφορούσε την κατανοµή του πόνου στον πληθυσμό της χώρας κάτι σαν την «Επιλογή της Σόφι», τη γνωστή ταινία του Άλαν Πάκουλα µε τη Μέρυλ Στριπ, στην οποία η ηρωίδα της ταινίας πρέπει να επιλέξει ποιο από τα παιδιά της θα γλιτώσει το κρεματόριο.

Παίρνοντας τον λόγο επισήμανα ότι το σχέδιο ανακοινωθέντος του Γερούν αποτελούσε µια συλλήβδην απόρριψη της γέφυρας την οποία είχαµε προτείνει, µε την υποστήριξη της Γαλλίας, μεταξύ του µνηµονιακού προγράµµατος και της νωπής λαϊκής µας εντολής. Για να δείξω καλή πίστη, ανέφερα ότι θα το δεχόµουν, αν θα μπορούσαµε να συµφωνήσουµε στην εισαγωγή ενός επιθέτου. «θα µπορούσες να προσθέσεις τον όρο «τροποποιημένο» µπροστά από το «πρόγραµµα»;» ρώτησα τον Γερούν…

Φάνηκε να εκπλήσσεται ευχάριστα από τη διαλλακτικότητα µου. Πράγµατι, ήταν τεράστιο παραχώρηση εκ µέρους µου να δεσµεύσω την κυβέρνηση µας στην «επιτυχημένη » ολοκλήρωση του τροποποιημένου προγράµµατος», ιδίως αν σκεφτεί κανείς ότι πάγια θέση του Σύριζα ήταν να σκιστεί σε πολύ µικρά κομματάκια το εν λόγω «πρόγραµµα»…

«Θα δεσµευόσουν πράγματι στην ολοκλήρωση του τροποποιημένου προγράµµατος,» µε ρώτησε έκπληκτος…

Συμβουλεύτηκα στα γρήγορα τον Δραγασάκη και τον Χουλιαράκη. Αν και στη συμφωνία θα αντετίθεντο πολλοί συνά-δελφοι υπουργοί και βουλευτές, και θα είχαν πολύ καλό λόγο να το κάνουν, σε τελική ανάλυση όλα θα εξαρτιόντουσαν από την ερμηνεία του όρου «τροποποιημένο». Έτσι κι αλλιώς, τους είπα, το δύο ζητούμενα είναι, πρώτον, η τροποποίηση να σημάνει άµεσο τερµατισµό της λιτότητας και, δεύτερον, η αναδιάρθρωση του χρέους να επακολουθήσει µετά την οποιοδήποτε ολοκλήρωση του ισχύοντος προγράμματος ως εκ των ων ουκ άνευ.Συμφώνησαν και οι δύο.

«Ναι, Γερούν, είμαστε διατεθειμένοι να δεσμευτούμε σε ένα τροποποιημένο πρόγραµµα που θα είναι µακροοικονοµικά βάσιµο, δημοσιονομικά βιώσιµο, κοινωνικά δίκαιο και θα περιέχει µεταρρυθµίσεις που να µπορούν να γίνουν αποδεκτές από τον λαό µας», είπα.

«Θα κάνουµε µια σύντοµη διακοπή», ανακοίνωσε ο πρόεδρος του 
Eurogroup, εµφανώς ικανοποιηµένος.

Καθώς περιµέναµε, είχα µια ευχάριστη συνοµιλία µε τον Ισπανό ομόλογο µου, και γείτονα µου στο τραπέζι του Eurogroup, τον Λουίς ντε Γκίντος. Παρά το γεγονός ότι εκπροσωπούσα µια κυβέρνηση που αποτελούσε θανατηφόρο απειλή για τη δική του, η χηµεία μεταξύ µας ήταν καλή: «Θα έπρεπε να δεις τι τράβηξα όταν ανέλαβα αυτή τη θέση για πρώτη φορά και οι τράπεζες µας κατέρρεαν. Ήταν τροµερό!» είπε, δείχνοντας προς την κατεύθυνση του Βόλφγκανγκ. Δεν ήταν βέβαια «η αρχή µιας θαυµάσιας φιλίας» μεταξύ µας, αλλά, τελικά, η καλή µας χημεία θα απέφερε µια συναρπαστική συζήτησn λίγους μήνες αργότερα στο γραφείο του στη Μαδρίτη.

Η περίπτωση του Ντε Γκίντος δεν ήταν µοναδική. Υπήρχαν αρκετοί αξιωµατούχοι µε τους οποίους επικοινωνούσαµε ανθρώπινα, χωρίς μικρότητες και προσωπικές αντιθέσεις, µε κατανόηση και, συχνά, µε χιούµορ. Μπορεί να μη συµφωνούσαµε καθόλου πολιτικά ή ιδεολογικά, αλλά πάντως µιλάγαµε την ίδια γλώσσα και επιθυµού-σαµε εξίσου να φτάσουμε στη ρίζα όποιου προβλήµατος συναντού-σαµε. Ο Ντε Γκίντος, ο Ντράγκι και αρκετοί άλλοι ανήκαν σε εκείνη την κατηγορία. Μια μέρα συνειδητοποίησα ποιο ήταν το κοινό στοιχείο τους: ήταν όλοι τους πρώην διευθυντικά στελέχη της … GoIdman Sachs!

Όταν η συνεδρίαση ξανάρχισε, ο Γερούν είχε το βλέµµα κατεβασμένο. Ο Βόλφγκανγκ, µας εξομολογήθηκε μπροστά στα μάτια του Γερµανού υπουργού, δεν µπορούσε να δεχθεί να µπει ο επιθετικός προσδιορισµός «τροποποιημένο» μπροστά από το «πρόγραµµα». Τότε, προφανώς για να εξηγηθεί, ο Βόλφγκανγκ άνοιξε το µικρόφωνό του λέγοντας ότι η προσθήκη του επιθέτου «τροποποιημένο» θα τον υποχρέωνε να παραπέµψει το θέµα στην Ομοσπονδιακή Bουλή για έγκριση. Το ελληνικό πρόγραµµα, όπως ορίζεται στο µνηµόνιο, είχε ψηφιστεί από το γερµανικό κοινοβούλιο, µας υπενθύμισε. Οποιαδήποτε τροποποίηση θα πρέπει να ψηφιστεί επίσης. Ωστόσο, δεδοµένου ότι το πρόγραµµα επρόκειτο να λήξει σε ακριβώς δεκαεπτά ηµέρες, δεν υπάρχει χρόνος να συμφωνηθούν λεπτοµερείς τροπολογίες, να κατατεθούν στην Μπούντεσταγκ και να ψηφιστούν. Έτσι, η ελληνική κυβέρνηση δεν είχε εναλλακτική λύση παρά να δεσμευτεί στο υπάρχον πρόγραµµα ή να δεχθεί ότι οι τράπεζες της θα πρέπει να κλείσουν στις 28 Φεβρουαρίου.

Κάπως έτσι η σύγκρουση για την οικονομική πολιτική και το µεταρρυθµιστικό πρόγραµµα της χώρας µας μετατράπηκε σε µια σύγκρουση δύο κοινοβουλίων. Αλλά παρά το γ εγονός ότι ο Βόλφγκανγκ Σόϊµπλε επικαλέστηκε το γερµανικό κοινοβούλιο προκειµένου να αναγκάσει το ελληνικό κοινοβούλιο να παραιτηθεί από την κυριαρχία του, εγώ δε σκόπευα να του κάνω αυτή την παραχώρηση. Κρίνοντας από τη γλώσσα του σώµατος του, κατά-λαβα ότι το ήξερε. Όταν ο Βόλφγκανγκ ολοκλήρωσε, ο Γερούν µε κοίταζε µε φανερή εχθρότητα προτού πει:

«Γιάνη, ελπίζω να συνειδητοποιείς ότι δεν μπορείτε να φύγετε από αυτή την αίθουσα χωρίς ένα συμφωνημένο ανακοινωθέν. Αντιμετωπίζετε αυστηρή προθεσµία. Κάθε επέκταση του προγράμματος χρειάζεται τουλάχιστον δύο εβδοµάδες για να πέρασει από τα τέσσερα κοινοβούλια που πρέπει να το ψηφίσουν, όπως το σύνταγμα των χωρών τους απαιτεί. Ο Φινλανδός συνάδελφος µου λέει ότι η κοινοβουλευτική τους ατζέντα είναι εξαιρετικά γεµάτη και ότι θα πρέπει να αρχίσουν τη διαδικασία έγκρισης οποιασδήποτε αίτησης για παράταση του Ελληνικού προγράµµατος µέχρι αύριο το πρωί. Εάν δεν υπάρξει συμφωνημένο ανακοινωθέν απόψε, το φινλανδικό κοινοβούλιο δε θα έχει τον χρόνο να εγκρίνει την παράταση, και η ΕΚΤ στις 28 Φεβρουαρίου θα υποχρεωθεί να τραβήξει το καλώδιο από την πρίζα. Εποµένως, δεν υπάρχει.χρόνος. Αποδεχτείτε αυτό το ανακοινωθέν τώρα, διαφορετικά θα χάσετε το τρένο».

Κοιτώντας τον Γερούν και τον Βόλφγκανγκ, απάντησα:

«Είναι µια θλιβερή μέρα για τη δηµοκρατία στην Ευρώπη όταν ένας νεοεκλεγείς υπουργός οικονοµικών, κατά την πρώτη του συµµετοχή στο Eurogroup, αυτό που ακούει είναι ότι τα επιχειρήµατα του και οι προτάσεις του δεν έχουν καµία σημασία, ότι η λαϊκή εντολή την οποία εκπροσωπεί δεν παίζει κανέναν ρόλο. Γιατί αυτό ακριβώς µου λές, Γερούν. Μου λες ότι, λόγω των τεχνικών περιορισµών που συνεπάγονται διάφορες κοινοβουλευτικές διαδικασίες και προθεσµίες, ακόµη και αν κατέθετα καταπληκτικές προτάσεις µε τις οποίες όλοι σε αυτό το δωµάτιο θα ήταν εκστασιασμένοι και που θα μπορούσαν να σώσουν τον λαό µου από µεγάλη ταπείνωση και φοβερές στερήσεις, το πρόγραµµα είναι πρόγραµµα και καµία απόκλιση από αυτό δεν είναι δυνατό.

Είναι χρέος µου ως Ευρωπαίου δημοκράτη και καθήκον µου ως υπουργού οικονοµικών µιας γονατισμένης χώρας να πω όχι σε αυτό το τελεσίγραφο».

Η Κριστίν Λαγκάρντ παρενέβη. Αναγνώρισε το δικαίωµα της ελληνικής κυβέρνησης να «ακουστεί» και έκανε κάποιες διακριτικές επισηµάνσεις σχετικά με τα χρέος µας, χωρίς όµως να αμφισβητήσει τον Βόλφγκανγκ. Χάρη στην παρέµβασή της ένας νέος όρος παρου-σιάστηκε ως πιθανό υποκατάστατο του «τροποποιημένο». «θα δεσµευόσασταν σε ένα «προσαρµοσµένο» πρόγραµµα;» ρωτήθηκα.

Μετά από σύντομη σκέψη αποφάσισα να είµαι ευέλικτος. Ήταν µια κακή εναλλακτική λύση. οι «προσαρμογές» υποδήλωναν ότι το πρόγραµµα ήταν θεµελιωδώς υγιές, όταν το πρόγραµµα χρειαζόταν βαθιά τροποποίηση ακριβώς επειδή απέτυχε και ήταν αδύνατο να ολοκληρωθεί. Όµως, ήµουν αποφασισµένος να κάνω τα πάντα για έναν έντιμο συµβιβασµό, και καθώς δεν πίστευα ότι οι εξελίξεις έπρεπε να καθοριστούν, µε τον έναν ή µε τον άλλον τρόπο, από µια τόση δα λέξη, έναν επιθετικό προσδιορισµό, γι’ αυτό απάντησα ότι θα δεχόµουν τη φράση «προσαρµοσµένο πρόγραµµα» υπό τον εξής όρο το κοινό ανακοινωθέν να αναφέρεται επίσης στην ανθρωπιστική κρίση που έχει ξεσπάσει στην Ελλάδα, λόγω της έως εκείνη τη στιγµή εφαρµογής του εν λόγω «προγράµµατος », καθώς και στη δέσμευση του Eurοgrοup να δράσουµε συλλογικά για την καταπολέμηση της.

«Δεν µπορώ να το δεχτώ αυτό», είπε ο Γερούν. «Ο όρος «ανθρωπιστική κρίση» είναι πολύ πολιτικός!»

«Δεν υπάρχει τίποτα πιο πολιτικό, Γερούν», ανταπάντησα, «από την προσπάθεια να παραβλέψουµε µια ανθρωπιστική κρίση επειδή θα ήταν πολιτική πράξη η αναφορά µας σε αυτήν».

Ήταν σαφές ότι βρισκόµασταν σε αδιέξοδο. Περίπου στις 10.30 µ.µ. υπήρξε νέα διακοπή. Έξω από την αίθουσα, η Κριστίν Λαγκάρντ µε πλησίασε και προσπάθησε να µε πείσει να δεχτώ τον όρο «προσαρµοσµένο πρόγραµµα» και να αποσύρω το αίτημα µου να αναγνωριστεί στο ανακοινωθέν η ανθρωπιστική κρίση στην Ελλάδα.

«Συνειδητοποιείς ότι δεν εξαρτάται µόνο από µένα» της είπα. «Υπάρχει µια κοινοβουλευτική οµάδα που, αν στο πρώτο µας Eurοgrοup καταστήσω τη λαϊκή εντολή άκυρη, θα ξεσηκωθεί. Υπάρχει ένας πρωθυπουργός που περιµένει εδώ κοντά και θα φρίξει». Στη συνέχεια εξέφρασα την απογοήτευση µου για το γεγο- νός ότι τόσο η ίδια όσο και ο Πόουλ Τόµσεν δεν έθεσαν στο Eurοgrοup όσα είχαν παραδεχτεί στις ιδιωτικές συζητήσεις µας. Η Κριστίν απάντησε ότι αυτά το ζητήματα θα πρέπει να τα αφήσουµε για αργότερα. Προς το παρόν, επέµενε, ήταν σηµαντικό να υποστη-ρίξουμε το ανακοινωθέν για να µην παρασύρουμε τους πάντες στον γκρεµό. Της είπα ότι έπρεπε να το συζητήσω µε τον Αλέξη.

Με τη Λαγκάρντ να µε σπρώχνει στην αγκαλιά του Βόλφγκανγκ και τον επίτροπο Μοσκοβισί καθώς και τον Γάλλο υπουργό οικονοµικών Σαπέν να κρατούν αποστάσεις, µόνο ένας άλλος Γάλλος µου πρόσφερε ηθική υποστήριξη: ο υπουργός οικο-νοµίας Εµµανουέλ Μακρόν. Χωρίς να έχει·θέση στο Eurogroup, µου είχε τηλεφωνήσει καθώς πήγαινα στη συνάντηση για να µου ευχηθεί καλή επιτυχία . Κατά τη διάρκεια των διαπραγµατεύσεων για το ανακοινωθέν µου έστελνε τακτικά µηνύµατα, ρωτώντας για τις εξε-λίξεις. Ποια ήταν η αίσθησή µου; Πώς πήγαινε η συνάντηση; Απάντησα ότι ήµουν έτοιµος να κάνω τα πάντα για να καταλήξουν σ’ ένα αξιοπρεπές ανακοινωθέν. «Το πρώτο σχέδιο ήταν άθλιο, ας ελπίσουμε ότι δε θα αποδειχθούν τόσο γελοία πεισματάρηδες», του έγραψα. Στις 10.43 µ.µ. ο Εµµανουέλ µου απάντησε, συμβουλεύο-ντας µε να διατηρήσω την ψυχραιµία µου και να επιδιώξω έναν συµβιβασµό, αλλά µόνο αν αυτός κινούνταν «προς την κατεύθυνση µας». Στις 11.02 µ.µ. του απάντησα: «Mας ωθούν έξω από την πόρτα … Ήθελαν να µε σύρουν σε ένα ανακοινωθέν που ούτε καν ο Σαµαράς δε θα είχε υπογράψει».

`

Στήριξη από τηλεφώνου ..

ταν η στιγμή για άλλη µια διαβούλευση µε τον Δραγασάκη. Του είπα ότι θα μπορούσαµε είτε να κερδίσουµε λίγο χρόνο, αποδεχόµενοι την «προσαρµογή», είτε να ρισκάρουµε να κλείσουν τις τράπεζες µας σχεδόν αµέσως, πριν να έχουµε την ευκαιρία να προετοιμάσουμε τη χώρα για ένα τέτοιο σοκ. Κοιτάζοντας µε εξαντληµένος, ζήτησε τη γνώµη µου. Είπα ότι κλίνω προς τον συµβιβασµό στο ανακοινωθέν, έτσι ώστε να έχουµε την ευκαιρία να θέσουµε σε λειτουργία όλα τα σχέδια στα οποία είχαµε συµφωνήσει, ενόσω οι τράπεζες µας ήταν ακόµη ανοιχτές. Συµφώνησε και ο Χουλιαράκης.

Όλη εκείνη την ώρα ο Αλέξης και ο Παππάς βρίσκονταν στο δωμάτιο του ξενοδοχείου τους εκεί κοντά , στις Βρυξέλλες, προετοιµάζοντας την παρουσία τους στη σύνοδο κορυφής της ΕΕ της εποµένης. Κατά τη διάρκεια του Eurοgrοup κροτούσα τον Αλέξη ενήµερο στέλνοντας του µηνύµατα. Τώρα είχε έρθει η ώρα να µιλήσω απευθείας στον πρωθυπουργό µου.

Μιλήσαµε για µία ώρα περίπου, παρόλο που ο Γερούν µε πλησίασε για να µου πει ότι δεν ήταν φυσιολογικό ένας υπουργός να καλεί τον πρωθυπουργό του κατά τη διάρκεια συνεδρίασης του Eurogroup. Απάντησα ότι δεν ήταν φυσιολογικό ένας υπουργός να εξαναγκάζεται να λάβει επιτόπου, στην παρθενική του εµφάνιση στο Eurogroup, µια απόφαση που θα µπορούσε να οδηγήσει στο άµεσο κλείσιµο του τραπεζικού συστήµατος της χώρας του. Ήταν µια έντο-νη συνοµιλία, αλλά, µε όλους τους άλλους υπουργούς στην αίθουσα να έχουν σχηματίσει πηγαδάκια και να µας κοιτούν, προσπαθούσα να δείχνω ήρεμος.

Όταν διάβασα στον Αλέξη το σχέδιο ανακοινωθέντος που περιείχε τη φράση «προσαρµοσµένο πρόγραµµα», µου είπε αµέσως να το ξεχάσω: «Δε θα περάσει από το υπουργικό συµβούλιο», µου είπε κοφτό, πόσο µάλλον από την κοινοβουλευτική οµάδα! Του µετέφερα την απειλή του Γερούν ότι «θα χάσουµε το τρένο». Ο Αλέξης τότε µε ρώτησε ποια είναι η θέση του Ντράγκι, δεδοµένου ότι η ΕΚΤ είναι που θα δώσει στο λεγόµενο τρένο το πράσινο φως για να αναχωρήσει «Ο Ντράγκι δεν είπε τίποτα. Απλώς φαίνεται δυσαρεστηµένος», απάντησα.

Κατά τη διάρκεια της συζήτησης µας, με το κινητό µου τηλέφωνο να ζεσταίνεται όλο και περισσότερο και το άγχος µου να αυξάνεται, οµολογώ ότι πρέπει να άλλαξα άποψη τρεις ή τέσσερις φορές, ταλαντευόµενος ανάµεσα στο «να πάνε στα τσακίδια!» και στο «ας δεχθούµε το καταραµένο ανακοινωθέν κι ας συγκρουστούμε µε την τρόϊκα όταν έρθει η στιγμή να ορίσουµε τι εννοούµε µε τον όρο «προσαρµοσµένο πρόγραµµα».

Εν τω μεταξύ, ο Δραγασάκης µου έκανε νόηµα ότι θα έπρεπε να πείσω τον Αλέξη να υποχωρήσει. Αμφιταλαντευόμουν. Έκλινα κι εγώ προς τον συµβιβασµό, τον οποίο άλλωστε είχε προτείνει πρώτος στον Δραγασάκη, αλλά ένιωθα ότι ο Αλέξης µάλλον είχε δίκιο. Ήταν η στιγµή που χρειάστηκα τη σταθερότητα του Αλέξη στην άλλη άκρη του τηλεφώνου για να µου δώσει δύναµη. Μετά από δέκα ώρες συνεχών συγκρουσιακών αντιπαραθέσεων, σ’ ένα εξαιρετικά εχθρικό περιβάλλον, ξαφνικά ένιωσα την επείγουσα ανάγκη να βγω από εκείνο το φωτισμένο με λάμπες φθορίου δωμάτιο χωρίς παράθυρα. Ποτέ δεν είχα φανταστεί ότι θα επιζητούσα τα κρύα, σκοτεινά και άδεια δρομάκια των Βρυξελλών στη μέση μιας νύχτας του Φλεβάρη, ότι θα μπορούσα να νιώσω μια τόσο έντονη επιθυμία να πεταχτώ έξω για να ρουφήξω τη βροχή και να αναπνεύσω τον αέρα της αντιπαθη-τικής αυτής πόλης. Όμως αυτό ακριβώς ένιωσα.

Για μια φευγαλέα στιγμή κατάλαβα πώς οι προηγούμενοι υπουργοί οικονομικών υπέκυψαν στην πίεση και υπέγραψαν τη ληξιαρχική πράξη γέννησης του Μνηµονιστάν.

Τους κατάλαβα, σε ανθρώπινο επίπεδο. Αργότερα, όταν είχα επιστρέψει στο ξενοδοχείο, τηλεφώνησα στη Δανάη για να μοιραστώ μαζί της το βαρύ φορτίο εκείνης της νύχτας, συμπεριλαμβανομένης εκείνης της σκέψης: ..

«Αν δεν είχαμε τα εκατομμύρια των Ελλήνων που είχαν πιστέψει σε εμάς, που περίμεναν ότι στο Eurοgrοup θα αρνούμασταν να δεσμευτούμε σε αυτό το μισητό πρόγραμμα, πιθανότατα θα υπέκυπτα κι εγώ, Δανάη. Πώς θα μπορούσε ο Παπακωνσταντίνου, ο Βενιζέλος ή ο Στουρνάρας να αντισταθούν σε μια τόσο ασφυκτική πίεση, όταν το μόνο στήριγμά τους πίσω στην πατρίδα ήταν οι ολιγάρχες και οι τραπεζίτες;»

Ο Αλέξης, από την άλλη πλευρά, μακριά από το καμίνι του Eurogroup, ήταν ψυχραιμότερος και σε θέση να διακρίνει καλύτερα τι έπρεπε να κάνουμε. Τη στιγμή που, με τη βοήθεια του, κατάφερα να ξαναβρώ τη μαχητικότητα μου, είδα ένα ανοίκειο παιχνίδι να παίζεται μπροστά στα μάτια μου: ο Σόιμπλε και ο Φινλανδός υπουργός αποχώρησαν από την αίθουσα. Σχεδόν αμέσως μετά την αποχώρηση τους ο Γερούν με πλησίασε για να μου πει:

«Ο Φινλανδός συνάδελφός μας έπρεπε να φύγει για το αεροδρό-μιο για να προλάβει την πτήση του. Ο Βόλφγκανγκ έφυγε επίσης. Τώρα που έφυγαν δεν μπορεί να υπάρξει περαιτέρω αλλαγή του κειμένου του ανακοινωθέντος. Είτε το αποδέχεσθε ως έχει είτε όλα τελειώνουν».

«Μην ανησυχείς », είπα στον Γερούν. «Ίσως είναι καλύτερα που έφυγε ο Βόλφγκανγκ, καθώς δεν ήταν δυνατόν να υπογράψουμε αυτό το ανακοινωθέν. Δεν πρέπει να το πάρεις προσωπικά. Απλώς δεν έχουμε εντολή να κάνουμε κάτι τέτοιο. Είμαι σίγουρος ότι ούτε εσύ θα υπέγραφες εάν το ολλανδικό κοινοβούλιο και ο πρωθυπουργός σου δε σε είχαν εξουσιοδοτήσει», του είπα.

Με κάποιoν παράξενο τρόπο ο Γερούν κατάφερε να φανεί ακόμα πιο θυμωμένος. Κάθισα ξανά στη θέση μου και εξήγησα στον Δραγασάκη τι συνέβη. Αμφισβήτησε την ορθότητα της απόφασης του Αλέξη. Του είπα ότι, παρότι κι εγώ έτεινα προς την υποχώρηση έως κάποια στιγμή, ο πρωθυπουργός είχε δίκιο.

`

«Μόλις ξέμεινες από χρήματα!»

`

συζήτηση δεν πήγαινε πουθενά. Ο Γερούν με τον Τόμας Βίζερ είχαν φτιάξει ένα δικό τους πηγαδάκι και τα λέγανε. Η Λαγκάρντ πήγαινε από τα ένα πηγαδάκι στο άλλο. Διάφοροι αξιωματούχοι κυκλοφορούσαν στην αίθουσα κάνοντας επα-φές. Ο Μοσκοβισί μόνος του καθόταν όρθιος, σαν να είχε αποκλει-στεί από την κουβέντα. Πού και πού τα βλέμματα μας διασταυρώνο-νταν, οπότε μου χαμογελούσε φιλικά. Το σκηνικό θύμιζε ταινία ιταλικού νεορεαλιστικού κινηματογράφου, με την παρακμή των αρχόντων στο προσκήνιο.

Κάποια στιγμή ο Βόλφγκαvγκ επέστρεψε στην αίθουσα. «Παίζουν μαζί μας», είπα στον Χουλιαράκn. «Όσο περισσότερο το κάνουν αυτό, τόσο πιο πολύ πείθομαι ότι θα ήταν λάθος να συμβι-βαστούμε». Η Κριστίν διάλεξε εκείνη τη στιγμή για να με πλησιάσει άλλη μία φορά και να πει, ήρεμα, ότι θεωρεί πως κάναμε λάθος. Με το που απομακρύνθηκε, κατέφθασε ο Γερούν για να δοκιμάσει κι αυτός ακόμη μία φορά την τύχη του:

«Θα αδράξεις αυτή την τελευταία ευκαιρία για να συμφωνήσεις στο σχέδιο ανακοινωθέντος» ρώτησε.

«Θα δεχθείς την αρχική µου πρόταση να εισαχθεί ο όρος «τροποποιημένο» πριν από το «πρόγραµµα», µια ιδέα που σου είχε αρέσει πριν ο Βόλφγκαvγκ τον απορρίψει» απάντησα.

Είχε µόλις γίνει σαφές ότι το αδιέξοδο ήταν οριστικό. Οι υπουργοί άρχισαν να κινούνται προς τις εξόδους. Έγνεψα στον Δραγασάκη και τον Χουλιαράκn ότι είχε έρθει η ώρα να αποχωρή-σουμε κι εµείς. Καθώς προχωρούσαµε, ένας από τους υπουργούς οικονοµικών χώρας που πάντως κατέβαλλε φιλότιµες προσπάθειες να αναδεικνύεται ο καλύτερος µαθητής του Σόϊµπλε µε ρώτησε µε φωνή που έκρυβε ανησυχία

«Το σχέδιό σας είναι να φύγετε από το ευρώ;» ..

«Καθόλου», απάντησα. «Αλλά αυτό δε σημαίνει ότι θα αποδεχθούµε όρους που δεν µπορούν να εκπληρωθούν µόνο και µόνο επειδή απειληθήκαμε µε εκδίωξη µας από το ευρώ».

Ένας άλλος υπουργός, από το πρώην σοβιετικό µπλοκ αυτός, επέλεξε µια πιο επιθετική στάση:

«Μόλις µείνατε από χρήματα», µου είπε οργισµένα καθώς περνούσα δίπλα του κατευθυνόμενος προς την έξοδο.

«Κανένα πρόβλημα», του απάντησα χαµογελώντας. «Εδώ και πολύ καιρό έχω διδαχθεί από τους Beatles ότι τα χρήματα δεν αγοράζουν την αγάπη».

Στον διάδροµο παρατήρησα ότι ο Δραγασάκης παραπατούσε. Έτρεξα πίσω του, τον έπιασα από το αριστερό του χέρι και τον οδήγησα στο µπάνιο. Το πρόσωπό του ήταν χλωµό και γεµάτο ιδρώτα, το μάτια του θολά, η αναπνοή του ήταν ακανόνιστη. Περίµενα απέξω και ανακουφίστηκα όταν εμφανίστηκε, καθώς στεκόταν πολύ καλύτερα στο πόδια του, το χρώµα του είχε βελτιωθεί κάπως και το χαμόγελο του ήταν πιο σίγουρο. Καθώς περιπατούσαμε προς το γραφείο της ελληνικής αντιπροσωπείας, συλλογίστηκα ότι το ανθρώπινο κόστος της παρωδίας που µόλις είχαµε βιώσει ήταν δυσανάλογα µεγάλο, ιδίως σε σχέση µε την «τρύπα στο νερό» που είχε επιτευχθεί. Οι υπουργοί οικονοµικών δεκαεννέα ευρωπαϊκών χωρών, οι ηγέτες της ΕΚΤ, του ΔΝΤ και της Ευρωπαϊκης Επιτροπής, για να μην αναφέρουµε τους βοηθούς, τους αμέτρητους μεταφραστές και το βοηθητικό προσωπικό, σπατάλησαν δέκα ώρες εκβιάζοντας έναν υπουργό. «Τι σπατάλη ανθρώπινου δυναµικού!» σκέφτηκα.

Μόλις φτάσαµε στο συντοµία τηλεφωνικά τον Αλέξη. «Φανείτε γενναίοι», είπε. «οι άνθρωποι γιορτάζουν στους δρόµους και µας υποστηρίζουν. Χαζογελάστε!» Μια γραµµατέας µου έδειξε ένα τουίτ µε την εικόνα µιας διαδήλωσης στο κέντρο της Αθήνας και το µήνυµα του Αλέξη: «Στις πόλεις της Ελλάδας και της Ευρώπης οι λαοί δίνουν µαζί µας τη µάχη των διαπραγµατεύσεων. Αυτοί αποτελούν τη δύναµη µας».

Πράγματι, όπως θα ανακάλυπτα την επόµενη µέρα, χιλιάδες άνθρωποι είχαν συγκεντρωθεί στην Πλατεία Συντάγµατος όσο βρισκόµουν στο Eurogroup, ζητωκραυγάζοντας. Χόρευαν και κουνούσαν πανό που έγραφαν «πτωχευµένοι αλλά ελεύθεροι» και «σταματήστε τη λιτότητα». Την ίδια στιγµή, σε ένα ακόµη πιο συγκινητικό σκηνικό, χιλιάδες Γερµανοί διαδηλωτές, µε επικεφαλής το κίνημα Blockupy, περικύκλωναν το κτίριο της ΕΚΤ στη Φρανκφούρτη σε ένδειξη αλληλεγγύης. Εκείνη τη στιγµή ένας τελείως διαφορετικός τύπος Γερµανού υποστηρικτή µου ήρθε στο µυαλό ο προσωπικός µου φρουρός στο αεροδρόµιο της Φρανκφούρτης.

Η συνεδρίαση μπορεί να ολοκληρώθηκε, αλλά είχα ακόµα δουλειά να κάνω: Εκατοντάδες δημοσιογράφοι περίµεναν στην αίθουσα Τύπου. Ήµουν βέβαιος ότι ο Γερούν θα χρησιµοποιούσε την άρνηση µας να συµφωνήσουµε στο ανακοινωθέν που ήθελε ως µέσο για να επιταχύνει την εκροή καταθέσεων από τις τράπεζες µας, διασφαλίζοντας ότι τα μαντάτα του αδιεξόδου θα αναμεταδίδονταν σε όλο τον κόσµο. Στόχος µου ήταν να επιδείξω µπροστά στις κάµερες αρκετή πίστη σε µια έντιμη συµφωνία που θα ερχόταν τις επόµενες µέρες, ώστε να µετριάσω τον πανικό που το αδιέξοδο µπορούσε να δημιουργήσει στην κοινή γνώµη και στις αγορές. Αυτό άλλωστε µου ζητούσε και ο Αλέξης προσπαθώντας να µου τονώσει το ηθικό.

Καθώς πήγαινα προς την αίθουσα Τύπου, το προσωπικό ασφα-λείας µε βοήθησε να ξεφύγω από το πρέσινγκ των καµεραµάν, οι οποίοι δεν υπολόγιζαν τίποτα στην προσπάθειά τους για το ένα απο-κλειστικό κοντινό πλάνο. ‘Όταν βρέθηκα μέσα στο µικρό, ασφυκτικά γεμάτο δωμάτιο, έπρεπε να διαχωρίσω απολύτως το πώς ένιωθα από το πώς φαινόµουν. Μέσα µου ένιωθα συvτετριµµένος από το στρες και την κούραση. Φοβήθηκα ότι, λόγω της έντασης, η φωνή µου ίσως έσπαγε ή, ακόµα χειρότερα, θα µου ξέφευγαν κάνα δυο δάκρυα. Αλλά όταν ήρθε η στιγµή, ανακάλυψα γεμάτος έκπληξη ότι μέσα µου βρισκόταν ένας «ξένος» ικανός να αντιμετωπίσει το πλήθος των δημοσιογράφων καλά, ακόµα και να αντλήσει δύναµη από αυτό. Η γνωριµία µου µε εκείνον τον «ξένο μέσα µου» ήταν µια ευχάριστη έκπληξη.

Μεταξύ άλλων, στην παρουσίαση µου είπα: ..

«Το σημερινό Eurοgrοup ουδέποτε είχε σκοπό να διευθετήσει το πρόβλημα της χώρας. Ως ο νέος υπουργός οικονοµικών της Ελλάδας, προσερχόμενος στο πρώτο µου Eurogroup, προσκλήθηκα να παρουσιάσω τον ηροβληµατισμό, την ανάλυση και τις βασικές προτεραιότητες της κυβέρνησης µας. Μου δόθηκε, έτσι, µια θαυµάσια ευκαιρία, σε κλίµα θερµής υποδοχής, να παρουσιάσω τις θέσεις µας, τόσο ως προς την ουσία όσο και ως προς τον οδικό χάρτη που προτείναµε. Και, δεδοµένου ότι θα συναντηθούνε ξανά τη Δευτέρα, νοµίζω ότι είναι απολύτως φυσιολογικό, και φυσικό, πως τώρα πρέπει απλώς να επικεντρωθούμε στη συνεδρίαση της Δευτέρας, έτσι ώστε η σύγκλιση σε συγκεκριµένες αποφάσεις να μην αργήσει».

Φίλοι και επικριτές µε κατηγορούν ότι εξαπάτησα το κοινό. Ρωτήθηκα πολλές φορές από τότε Γιατί δεν τα έβγαλα όλα στη φόρα για το τι πραγματικά συνέβη εκείνο το βράδυ κεκλεισμένων των θυρών; Γιατί δεν αποκάλυψα τον εκβιασµό και την περιφρόνηση τους για τη δηµοκρατία; Η απάντηση που δίνω είναι: Επειδή δεν είχε έρθει ακόµα η στιγμή γι’ αυτό. Η εντολή που είχαµε από τον ελληνικό λαό ήταν να απορρίψουµε κάθε όρκο πίστης στο υφιστάμενο πρόγραµµα, στα μνημόνια των προηγούμενων κυβερνήσεων, σε οποιαδήποτε νέα μη βιώσιµα δάνεια ή μέτρα λιτότητας. Σκοπός µας ήταν να επιµείνουµε στους στόχους µας µέχρι την τελευταία στιγμή, χωρίς καµία πρόθεση να παραδοθούµε στην κεκαλυµµένη απειλή πολέµου. Είχα αποδεχθεί τη θέση του υπουργού οικονοµικών γνωρίζοντας ότι θα αντιμετωπίσουμε τις παρασκηνιακές απειλές με το δικό µας σχέδιο αποτροπής . Η αποστολή µας, όµως, δεν ήταν να κηρύξουμε τον πόλεµο την πρώτο κιόλας στιγμή. Αποστολή µας ήταν να εξαντλήσουμε όλα τα περιθώρια διαπραγμάτευσης. Επιπλέον, ήταν επιτακτικό να δω αν ο Γερούν µπλόφαρε εκείνο το βράδυ. Άραγε το τρένο θα έφαινε από τον σταθμό την ίδια εκείνη νύχτα; Θα µαθαίναµε την απάντηση την εποµένη.

Ένας δηµοσιογράφος µε ρώτησε εάν αλήθευε ότι ο πρωθυπουρ-γός µε είχε καλέσει κατά τη διάρκεια του Eurοgrοup για να υποστη-ρίξει τον Δραγασάκη κι εµένα στην απόφαση µας να σαμποτάρουμε το ανακοινωθέν. Ήθελα να απαντήσω ότι ο Δραγασάκης κι εγώ αμφιταλαντευόμασταν προς την κατεύθυνση της αποδοχής και ότι χρωστούσα ευγνωμοσύνη στον Αλέξη που µε στήριξε σε µια στιγμή αδυναµίας. Φυσικά δεν μπορούσα. να πω κάτι τέτοιο. Αντ’ αυτού, είπα: «Κανείς δε σαµπόταρε τίποτα. Σκοπός της συνεδρίασης όταν να γνωρίσουµε ο ένας τον άλλον και να δηµιουργήσουµε έναν οδικό χάρτη για το µέλλον». ’Ένας άλλος δηµοσιογράφος διέκοψε για να ρωτήσει ποιές ήταν οι εντυπώσεις µου από την πρώτη µου εµπειρία στο Eurogroup. «Ήταν συναρπαστικά!» απάντησα. «Απόλαυσα ιδιαίτερα τις πολύ διαφορετικές απόψεις που ακούστηκαν απόψε». Αν αντί για το ρήµα «απόλαυσα» είχα πει «συγκλονίστηκα», θα ήµουν πέρα για πέρα ειλικρινης! ..

Οι αναφορές των µέσων ενηµέρωσης στο αδιέξοδο δεν ήταν όλες σύµφωνες µε την οπτική της τρόϊκας την επόµενη µέρα. Οι New Yοrk Tίmes το συνόψισαν ωραία :

«Με την Ελλάδα να ξεµένει από χρήματα και έχοντας ανάγκη τη γερµανική στήριξη για κεφάλαια έκτακτης ανάγκης, ο Βαρουφάκης φάνταζε αδύναµος και χωρίς όπλα. Παρ’ όλα αυτά, ήταν αυτός που έθεσε το τελεσίγραφο στη συνάντηση: Είτε διαπραγµατευόµαστε το πρόγραµµα διάσωσης της Ελλάδας, ύψους 240 δισεκατομμυρίων ευρώ, είτε ρισκάρουµε µια αµοιβαίως ολέθρια καταστροφή».

Ήταν 3 το πρωί όταν το αυτοκίνητο της πρεσβείας με άφησε στο ξενοδοχείο μου. Το σκοτάδι ήταν πηχτό. Η πόλη των Βρυξελλών φαινόταν θλιβερή. Η βροχή έπεφτε με δύναμη στην τέντα που κάλυ-πτε την είσοδο προς τη ρεσεψιόν κάνοντας εκκωφαντικό θόρυβο, ενώ ένας βόρειος άνεμος την έκανε να πέφτει σχεδόν οριζόντια. Αλλά ήταν ακριβώς εκείνο που ονειρευόμουν εδώ και ώρες. Αντί να πάω στο δωμάτιο μου, βγήκα έξω στη δυνατή βροχή, περιπλανώμε-νος στους άδειους δρόμους χωρίς ομπρέλα, χωρίς προορισμό. Ο τρόπος με τον οποίο ο ανθρώπινος νους δημιουργεί ορίζοντες απόλαυσης μέσα από τον καθαρή θλίψη αποτελεί ίσως το μεγαλύτερο μυστήριο της φύσης μας.

`

 

 

 

ΤΕΛΟΣ 6ου Μέρους

ΣYNEXIZETAI 7ο.

 

  • …Μικρός ανατραπείς θρίαμβος.

 

  • Δεκατρείς μέρες πριν κλείσουν οι τράπεζες.

 

  • Οι Μάσκες έπεσαν…

 

 

-3-4-5-

 

 

 

ΑΝΙΚΗΤΟΙ ΗΤΤΗΜΕΝΟΙ – Του Γιάνη Βαρουφάκη (5 μέρος/11) Διορθωμένο.

«Αποσαφηνίστε παρακαλώ το «όχι και τόσο άσχημα», του ζήτησα. «Oτίδηποτε μεταξύ έντεκα ημερών (περισσότερα…)

``

Πολλές κυβερνήσεις υιοθέτησαν απεχθείς πολιτικές για να παραμείνουν ανοικτές οι τράπεζες τους: Χώρες της Βαλτικής, Ιρλανδία, Πορτογαλία, Ισπανία, Κύπρος, Ιταλία, Γαλλία, οι κυβερνήσεις εκάμφθησαν διαδοχικά, , πολλές φορές την επομένη της εκλογής τους (π.χ. οι πρόεδροι Ολλάντ και Αναστασιάδης, ο πρωθυπουργός Ραχόι κ.λπ..). Ο ίδιος ο Ντάισελμπλουμ είχε καυχηθεί ότι ο τρόπος που αντιμετωπίστηκε η Κύπρος το 2013, ήταν το «μοντέλο» για την αντιμετώπιση κρίσεων: κλείσιμο τραπεζών, περιορισμοί εξαγωγής ευρώ, κούρεμα των καταθέσεων…

Με κάποιες διορθώσεις για τις οποίες ζητάμε την κατανόηση σας 

(Συνέχεια από 4ο Μέρος)

Οργισμένοι με του φωτός το σβήσιμο  …

(……)

  • Συνάντηση με στελέχη του υπουργείου για να ενημερωθώ για τα ταμειακά υπόλοιπα και τις υποχρεώσεις του κράτους
  • Ενίσχυση του προσωπικού της γραμματείας και πρόσληψη εκπροσώπων τύπου
  • Σύγκληση συσκέψεων με τη Γενική Γραμματεία Δημοσίων Εσόδων για την υλοποίηση πολιτικών εναντίον της φοροδιαφυγής
  • Καθιέρωση στενής συνεργασίας με τους αναπληρωτές μου
  • Αποδέσμευση των μακροοικονομολόγων και στατιστικο-λόγων του υπουργείου από τις απαιτήσεις της τρόϊκας και εστίαση τους στο έργο όχι της συσκότισης της πραγματικότητας αλλά αντίθετα της όσο και το δυνατόν ακριβέστερης καταγραφής της
  • Προώθηση του ευαίσθητου έργου της συγκρότησης μικρής ομάδας η οποία θα ασχολούνταν με τη δημιουργία του παράλληλου συστήματος πληρωμών.

`

ις επόμενες σαράντα οκτώ ώρες το γραφείο του έκτου ορόφου που μέχρι πολύ πρόσφατα συγκέντρωνε την οργή του λαού μας θα γινόταν το σπίτι μου. Με τη Δανάη να έχει επιστρέψει στο Όστιν την προηγούμενη ημέρα για να κλείσει το διαμέρισμα μας και να μεταφέρει τα πάντα πίσω στην Ελλάδα, δεν είχα κανένα λόγο να φύγω από το υπουργείο. Ο ξεθωριασμένος κόκκινος καναπές θα ήταν ιδανικός για τον ύπνο των τριών ωρών πριν από το πρωϊνό άνοιγμα του υπουργείου. Η αδρεναλίνη θα έκανε τα υπόλοιπα. Λίγες ώρες αργότερα ένας λαμπερός ήλιος ανέτειλε πίσω από το κτίριο της Βουλής, λούζοντας το γραφείο με το φωτεινό του κίτρινο. Η νέα μέρα ξεκινούσε ελπιδοφόρα.

  `

Αποσαφηνίστε το «όχι και τόσο άσχημα»

μέρα ξεκίνησε με συνάντηση στην οποία συμμετείχαν στελέχη του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους και του Οργανισμού Διαχείρισης του Δημοσίου Χρέους. Τους υποδέχτηκα στο γραφείο μου, έχοντας επίγνωση της ανάγκης να διαλύσω κάθε φόβο τους ότι θα τους ξεφορτωνόμουν ή θα τους περιθωριοποιούσα, αντικαθιστώντας τους με Συριζαίους. Στη σύντομη ομιλία με την οποία προσπάθησα να σπάσω τον πάγο, τους είπα ότι η πολιτική ή κομματική τους τοποθέτηση ή η προηγούμενη συνεργασία τους με την τρόικα, όσο ενθουσιώδης και αν ήταν, δε θα έπαιζε κανέναν ρόλο, σε ό,τι τουλάχιστον με αφορούσε, Τόνισα την αποφασιστικότητα μου να είμαι ο πιο ένθερμος υποστηρικτής τους, εφόσον εργαστούν με επιμέλεια και αφοσίωση. Ταυτόχρονα, τους ξεκαθάρισα ότι θα είμαι ο χειρότερος εφιάλτης τους αν επέλεγαν να εξυπηρετήσουν αλλότρια συμφέροντα. Η ανακούφιση φάνηκε να πλημμυρίζει το δωμάτιο και η συζήτηση ξεκίνησε με πνεύμα αμοιβαίου σεβασμού και συνεργασίας.

     Υπολογιστικά φύλλα απλώθηκαν στο μεγάλο τραπέζι, μοιράστηκαν γραφικές παραστάσεις και διαγράμματα, κατατέθηκαν λίστες των ομολόγων και των αποπληρωμών, παρουσιάστηκαν χρονοδιαγράμματα. Σε όλα αυτά το κόκκινο χρώμα κυριαρχούσε στα γραφήματα από το μέσα Φεβρουαρίου και μετά. Αφού έγιναν όλες οι δυνατές αξιολογήσεις και αναφέρθηκαν όλοι οι αστάθμητοι παράγοντες, έθεσα τη μοναδική ερώτηση που είχε σημασία: «Πόσον καιρό έχουµε;»

     Ήταν 28 Ιανουαρίου 2015. Αυτό που ρωτούσα ήταν πόσες μέρες είχαμε προτού το ταμεία του κράτους αδειάσουν τόσο ώστε να καταστεί αναγκαία η επιλογή μεταξύ της παύσης πληρωμών είτε απέναντι στον βασικό μας πιστωτή, το ΔΝΤ, είτε προς τους συνταξιούχους και τους δημοσίους υπαλλήλους. Ακολούθησαν μερικές στιγμές σιωπής. Όταν τα μάτια μου συναντήθηκαν με εκείνα του διευθυντή του Γενικού Λογιστηρίου που ήταν αρμόδιος να απαντήσει, με κοίταξε όσο πιο αγέρωχα μπορούσε και είπε «Τα πράγματα δεν είναι και τόσο άσχημα, κύριε Υπουργέ».

«Αποσαφηνίστε παρακαλώ το «όχι και τόσο άσχημα», του ζήτησα. «Oτίδηποτε μεταξύ έντεκα ημερών (περισσότερα…)

ΑΝΙΚΗΤΟΙ ΗΤΤΗΜΕΝΟΙ – Του Γιάνη Βαρουφάκη (4 μέρος/11)

`

 

4-Βέλος Πράσινο

`Λόρδος Λάµοντ: ο συγκινητικός υποστηρικτής

αράλληλα με τη συγκρότηση της ομάδας μου κατέβαλα προσπάθειες ώστε να δημιουργηθούν ερείσματα για την Κυβέρνηση μας πέραν των στενών ορίων του αδύναμου Κόμματος της Ευρωπαϊκής Αριστεράς, ακόμα και σε ακραιφνώς συντηρητικούς χώρους. παραδείγματος χάριν, σε μέιλ μου στον Λόρδο (Νόρμαν) Λάμοντ, του είχα μηνύσει τα εξής:

Όπως θα γνωρίζεις από τον Τύπο, οι ‘Έλληνες και οι Ελληνίδες προσέρχονται στις κάλπες αυτή την Κυριακή. Καλώς η κακώς, διεκδικώ βουλευτική έδρα στη Β’ εκλογική περιφέρεια Αθηνών, και, όπως δείχνουν τα πράγματα, σύμφωνα με τους δημοσκόπους, είμαι «καταδικασμένος» να την κερδίσω. Ακόμη χειρότερα, αν το κόμμα μας σχηματίσει κυβέρνηση (κάτι που δεν αποκλείεται καθόλου), θα κληρονομήσω το Υπουργείο Οικονομικών συν τα άδεια ταμεία του και τις εξωφρενικές πιέσεις από τις Βρυξέλλες και τη, Φρανκφούρτη. Θα μπορούσα να βασίζομαι σε σένα, ως εν δυνάμει σύμβουλο, στους ταραχώδεις καιρούς που έρχονται; Εύχομαι να είσαι καλά.

Γιάνης

Ο Νόρμαν ανταποκρίθηκε αμέσως. Ήταν πρόθυμος και έτοιμος, να προσφέρει τις συμβουλές του. Όταν μάλιστα του είπα ότι :το θέμα ήταν πολύ πιο βαθύ από το χρέος και τα κρατικά ομόλογα, ότι αφορούσε δηλαδή τη λαϊκή κυριαρχία, τον κοινοβουλευτισμό και τις δημοκρατικές διαδικασίες απέναντι σε πιστωτές οι οποίοι θεωρούσαν τη δημοκρατία μια πολυτέλεια την οποία οι πολίτες πτωχευμένου κράτους δε δικαιούνται, μου απάντησε:

Συμφωνώ απολύτως με αυτό που λες για τη δημοκρατία και την κοινοβουλευτική κυριαρχία. Προσπαθώ διαρκώς να υπενθυμίζω στον Κάμερον και στον ‘Οσµπορν ότι, αν τους δοθεί η ευκαιρία να διαπραγματευτούν εκ νέου τη σχέση μας με την ΕΕ, όπως ελπίζουν, θα πρέπει να διεκδικήσουν την αποκατάσταση της, εθνικής κυριαρχίας μας και όχι απλώς την ανάπτυξη της οικονομίας και της ανταγωνιστικότητας. Εσύ κι εγώ ταυτιζόμαστε ως προς αυτό. Επίσης συµφωνώ µαζί σου ότι, στην ευρωζώνη, έχει δοθεί υπερβολική έμφαση στη λιτότητα, λες και πρόκειται για πανάκεια… Αν γίνεις υπουργός Οικονοµικών, θα , χαρώ πολύ να κάνω ότι µπορώ για να βοηθήσω … Έχω κάποιες ιδέες. Καλή τύχη, από καρδιάς. Πάντα δικός σου.

Νόρµαν

Η φιλία µου µε τον γνήσιο Συντηρητικό και ευρωσκεπτικιστή Λόρδο Λάµοντ του Έρικ, τον υπουργό οικονοµικών που στις αρχές της δεκαετίας του 1990 είχε διασφαλίσει ότι η Βρετανία θα έµενε έξω από τον Eυρωπαϊκό Μηχανισµό Ισοτιµιών (επέκταση του Eυρωπαϊκού Νοµισµατικού Συστήματος), και κατ’επέκτασιν έξω από το ευρώ, ερχόταν σε αντίθεση µε την εικόνα µου ως ακροαριστερού. Χρησιμοποιήθηκε όµως, παράλληλα, από μνηµονιακούς αντιπάλους µου ως «περαιτέρω απόδειξη» ότι το είχα βάλει αµέτι µοχαµέτι να βγάλω την Ελλάδα από το ευρώ υπό την καθοδήγηση και την παρότρυνση µεταξύ άλλων, του Λάµοντ.

Φυσικά, ίσχυε ακριβώς το αντίθετο. Όταν, λίγους μήνες αργότερα, τα πράγματα έφτασαν σε κρίσιμη καµπή, και ο Βόλφγκανγκ Σόϊµπλε µας έσπρωχνε, προς το Grexιt, ο Νόρµαν µε συµβούλευσε να το σκεφτώ πάρα πολύ καλά προτού έστω όταν διανοηθώ να αποδεχθώ το Σχέδιο Σόϊµπλε-τόσο µεγάλο κόστος και ρίσκο θα είχε µια επιστροφή σε εθνικό νόµισµα. Καθ’ όλη τη διάρκεια των ημερών της υπουργικής θητείας μόνο ο Νόρμαν στάθηκε βράχος στο πλευρό µου, παρέχοντας σοφές και χρήσιµες συμβουλές για τις προτάσεις που κατέθετα στην ΕΕ και στο ΔΝΤ, τις μεταρρυθµίσεις που πρότεινα, την αναδιάρθρωση χρέους που επεξεργαζόμουν και, βεβαίως, για το δημοσιονοµικά. Αν µου είχαν σταθεί το ίδιο αριστεροί και κεντροαριστεροί Ευρωπαίοι και Έλληνες πολίτικοι, ενδεχοµένως έκβαση των πραγµάτων να ήταν πολύ διαφορετική.

`

Υπερατλαντική ντριμ τιµ

`

το μεταξύ άρχισε να συγκροτείται οµάδα υποστήριξης των προσπαθειών µου και στην άλλη όχθη του Ατλαντικού. Πρώτος και καλύτερος μεταξύ των υποστηρικτών µου ο συνάδελφος και φίλος Τζέιµι Γκάλµπρεϊθ, µε τον οποίο συνεργαζόμασταν επί χρόνια στη διαµόρφωση της Μετριοπαθούς πρότασης για την επίλυση της κρίσης του ευρώ, στον μετριασμό της αντιπάθειας ομογενών στον Αλέξη και στον Σύριζα στην Ουάσινγκτον, στη σύνταξη λόγων του Αλέξη και στην οργάνωση συνεδρίων για την προετοιμασία του αγγλοσαξονικού κόσµου εν όψει της διακυβέρνησης Σύριζα.

Στις 20 Ιανουαρίου 2015, πέντε µέρες πριν από τις εκλογές, έστειλα στον Τζέιµι ένα διασκεδαστικό µέιλ:

Τζέιµι, χθες ο Αλέξης µε πληροφόρησε ότι δέχθηκε τηλεφώνημα από μεγαλοτραπεζίτη ο οποίος τον απείλησε, αν µε διορίσει υπουργό οικονοµικών, να μην περιµένει να λειτουργήσουν τα ΑΤΜ την εποµένη των εκλογών. Ο Αλέξης τον ρώτησε την ηλικία του. Εξήντα πέντε, απάντησε ο τραπεζίτης. Τότε ο Αλέξης µου είπε ότι του απάντησε : «Αν µε ανατρέψεις, είµαι αρκετά νέος για να επανέλθω. Εσύ δεν είσαι!»

Ήταν µία από τις στιγμές που µε έκαναν να νιώσω υπερηφάνεια για τους φίλους µου, παλιούς και νέους, και χαρά που είχα αποχτήσει τόσο άσπονδους εχθρούς. Τέτοιες στιγµές µε έκαναν να νιώσω ότι άξιζε να κινητοποιήσω όσους προοδευτικούς µπορούσα παγκοσµίως ώστε να δηµιουργηθεί µια ασπίδα γύρω από το εγχείρημα του Αλέξη και της νέας κυβέρνησης του. Αµέσως με τα τον Τζέιµι, οι νομπελίστες οικονομολόγοι Πολ Κρούγκµαν και Τζο Στίγκλιτς έσπευσαν να βοηθήσουν, µε τον τελευταίο να λέει δηµοσίως ότι δε γνωρίζει υπουργό οικονοµικών, παγκοσµίως, µε καλύτερη γνώση των µακροοικονοµικών. Σε αυτούς προστέθηκε κι ο Κεµάλ Ντερβίς, που το 2015 εργαζόταν στα φημισμένο ινστιτούτο Μπρούκινγκs της Ουάσινγκτον, έχοντας στο παρελθόν διατελέσει υπουργός οικονοµικών της Τουρκίας. [11]Όμως , ο Αµερικανός που έµελλε να παίξει καίριο ρόλο στο µέτωπο ήταν ο Τζεφ Σακς. Καθηγητής οικονοµικών του Πανεπιστημίου Κολούµπια και πρόεδρος του σημαντικού «Ινστιτούτου για τη Γη» (Earth Institute), ο Τζεφ είχε διαδραματίσει κεντρικό ρόλο, επί δεκαετίες, άλλοτε µε επιτυχία, άλλοτε όχι, στις προσπάθειες ανασυγκρότησης υπερχρεωμένων κρατών , Π.χ. της Βολιβίας, της Πολωνίας, της Ρωσίας κλπ., συχνά σε συνεργασία, ή και σε αντιπαράθεση, µε το ΔΝΤ τα στελέχη του οποίου γνώριζε πολύ καλά. (Μάλιστα, ο Ντέιβιντ Λίπτον , το Νο 2 του ΔΝΤ, ήταν τέως φοιτητής του Τζεφ.)

Με τον Τζέιμι Γκάλµπρεϊθ, τον Τζεφ Σακς, τον Λάρρυ Σάµµερς, τον Πολ Κρούγκµαν, τον Τζο Στίγκλιτς, τον Κεµάλ Ντερβίς, τον Μαρκ Βάισµπροτ και πολλούς άλλους η οµάδα µας απέκτησε σημαντική δύναµη κρούσης στις ΗΠΑ. Μαζί µε το ευρωπαϊκό της σκέλος, συµπεριλαµβανοµένων του Νόρµαν Λάµοντ, του Τόµας Μάγερ, της Lazard κτλ, η οµάδα κατάφερε, εντός δύο εβδομάδων, να φέρει υπό µία σκέπη αναλυτική και αφηγητική ισχύ ικανή να προβάλει σοβαρή αντίσταση στην προσπάθεια της τρόϊκας να µας ισοπεδώσει από την πρώτη κιόλας µέρα.

`

Ρηµαγµένη γη

`

ωρίς το ταλέντο ενός Τ. Σ. Έλιοτ, ενός Τζον Στάινμπεκ η ενός Νίκου Καζαντζάκη είναι δύσκολο να αποδώσει κανείς την κλίµακα της καταστροφής που είχε ήδη συντελεστεί στην Ελλάδα τον Ιανουάριο του 2015. Όταν βρισκόµουν στο εξωτερικό, προσπαθούσα να τη μεταφέρω στην κοινή γνώμη προβαίνοντας σε συγκρίσεις µε μεγέθη οικονοµικών κρίσεων που είχαν πλήξει τις δικές τους χώρες. Παραδείγματος χάριν, στη Βρετανία τους έλεγα το εξής:

Στις αρχές της δεκαετίας του 1980 η βρετανική οικονοµία υπέστη μέγα πλήγμα που οδήγησε στον πενταπλασιασμό της ανεργίας από 700.000 άτομα σε σχεδόν 4.000.000. Η ζηµιά εκείνη προκλήθηκε από µια ύφεση που κράτησε µία µόλις χρονιά, το 1980-1, µε το εθνικό εισόδημα να μειώνεται κατά 1,26 %. Η επόµενη ύφεση έπληξε τη Βρετανία με τα από µία δεκαετία και κράτησε επίσης µία χρονιά (1990-1), µε το εθνικό εισόδημα να μειώνεται κατά 1,78%. Πιο πρόσφατα, με τα το παγκόσμιο Κραχ του 2008, η Βρετανία κλονίστηκε από µια ύφεση (2008-9) που έφερε πτώση του εθνικού εισοδήµατος κατά 5,15%. Ας συγκρίνουμε, τους καλούσα, αυτά τα νούµερα µε το τι υπέστη η Ελλάδα:

Το 2010, τη χρονιά του 1ου μνημονίου, το εθνικό εισόδημα μειώθηκε κατά 7,5% σε σχέση µε το προηγούμενο έτος. Άραγε το 1ο µνηµόνιο σταθεροποίησε την κατάσταση; Το αντίθετο την περίοδο 2010-11 τα εισοδήµατα έπεσαν ακόµη περισσότερο, κατά 8,9% αυτή τη φορά. Συγκριτικά, η χρονιά 2011-12 ήταν λιγότερο καταστροφική, αφού η οικονοµία συρρικνώθηκε -εκ νέου «µόλις» κατά 1,1 %. Σε τι οφείλαµε εκείνη την ανάπαυλα; Κατά ειρωνική συγκυρία, σταθήκαμε «τυχεροί » επειδή προέκυψε η πολιτική κρίση από το καλοκαίρι του 2011 έως το καλοκαίρι του 2012, οπότε η κυβέρνηση ήταν εξαιρετικά αδύναµη (µε τον Γιώργο Παπανδρέου υπό παραίτησιν και, κατόπιν, την κυβέρνηση Παπαδήμου να στερείται λαϊκής εντολής) για να περάσει κι άλλα μέτρα λιτότητας από τη Βουλή.

Με το που έγινε, όµως, πρωθυπουργός ο Αντώνης Σαµαράς, τον Ιούνιο του 2012, µε µια µικρή αλλά συνεκτική κοινοβουλευτική πλειοψηφία, η τρόϊκα διασφάλισε ότι η καινούρια κυβέρνηση θα αναπλήρωνε τον χρόνο που είχε χαθεί, ανεβάζοντας στο κόκκινο τις στροφές της μηχανής της λιτότητας. Το αποτέλεσµα; Η πιο σκληρή χρονιά µέχρι σήμερα, µε το εθνικό εισόδημα να κάνει άλλη µία βουτιά, κατά 14%(!), έως το τέλος του 2013. Όσο για το 2014, που κάποιοι εν τη σοφία τους εξακολουθούν να το παρουσιάζουν ως χρονιά «ανάκαµψης», το εθνικό εισόδημα έχασε άλλο ένα 3,3% σε σχέση µε το «µαύρο» 2013.

Για να μην έχουν οι Βρετανοί φίλοι καµία αµφιβολία για την καταστροφή που έπληξε την πατρίδα µας, συνεχίζω συγκρίνοντας την κρίση µε τη Μεγάλη Ύφεση που έπληξε τη Βρετανία την περίοδο 1929-1932 µια περίοδο την οποία οι Βρετανοί θυμούνται µε απέχθεια. Τότε η βρετονική οικονοµία συρρικνώθηκε κατά 4,9% και η ανεργία ανήλθε από το 8% στο 17%. Συγκριτικά, την περίοδο 2008-2014 η Ελλάδα έχασε το …28% του εθνικού της εισοδήματος , ενώ πάνω από ένας στους πέντε εργαζόµενους έχασαν τη δουλειά τους εκτοξεύοντας την ανεργία από το 7% στο 27%, µε το ποσοστό ανεργίας των νέων να φτάνει το 65%.6

Κι όµως, ακόµα και σήμερα, υπό την καταιγιστική προπαγάνδα των µέσων µαζικής αποβλάκωσης, υπάρχουν άνθρωποι που πιστεύουν ότι στο τέλος του 2014 η ελληνική οικονοµία ανέκαμψε και ότι, έως το τέλος του 2015, θα έβγαινε από το τούνελ των μνημονίων αν δεν είχε μεσολαβήσει η «ηλιθιότητα» των Ελλήνων ψηφοφόρων που «τίναξαν στον αέρα» την «αναπτυξιακή » πορεία ψηφίζοντας ανθρώπους σαν εμένα στις 25 Ιανουαρίου 2015.

Όντως, το κυρίαρχο μεν, ψευδές δε αφήγημα, ήταν ότι

το ελληνικό εκλογικό σώμα, σαν το άτακτα παιδιά που ουρλιάζουν από το πίσω κάθισμα του αυτοκινήτου «πότε θα φτάσουμε επιτελούς, μπαμπά;» και αποσπούν την προσοχή του οδηγού, εκτροχίασε τη χώρα από τον δρόμο προς την ανάκαμψη ακριβώς τη στιγμή που μπαίναμε στην τελική της ευθεία.

Κι όλα αυτά για να καταλήξουν στο «συμπέρασμα» ότι, αν δε μεσολαβούσαν οι ενέργειες του ανυπόφορου υπουργού οικονομικών της πρώτης κυβέρνησης του Σύριζα, δε θα είχε χρειαστεί ποτέ 3ο μνημόνιο

Γράφημα 1: Η διακύμανση του τριμηνιαίου ελληνικού εθνικού εισοδήματος, σε ευρώ, και τιμές, για την περίοδο 2007-2014 με τη συμπαγή γραμμή να αποδεικνύει τον κινούμενο μέσο όρο (διάρκεια ενός έτους)

Γράφημα 1

Ας εξετάσουμε μια στιγμή το αφήγημα εκείνο ψυχρά και αντικειμενικά: Υπήρξε ανάκαμψη της ελληνικής οικονομίας το 2014, την οποία οι ψηφοφόροι απέτρεψαν εκλέγοντας τύπους σαν κι έμενα; Η τεθλασμένη γραμμή στο Γράφημα 1 δείχνει το συνολικό εθνικό εισόδημα της Ελλάδας σε ευρώ, χωρίς στατιστικά μαγειρέματα. Η μαύρη συμπαγής γραμμή ακολουθεί τους μέσους όρους ανά τετράμηνο και δίνει μια πιο σαφή αίσθηση της συνολικής τάσης. Η οβάλ σκιά αναδεικνύει την περίοδο του 2014 κατά την οποία ξεκίνησε η δήθεν ανάκαμψη. Tη βλέπετε πουθενά; οι ‘Έλληνες ψηφοφόροι πάντως, δεν την έβλεπαν,

Λίγο αφότου αποδέχθηκα την πρόσκληση της ηγετικής ομάδας του Σύριζα να αναλάβω το Υπουργείο Οικονομικών σε περίπτωση εκλογικής μας νίκης, έδωσα μια διάλεξη ενώπιον οικονομολόγων, ευρωβουλευτών, δημοσιογράφων κτλ. Όταν από το κοινό με ρώτησαν αν μια καινούρια κυβέρνηση ενδεχομένως θα έθετε σε κίνδυνο την «πρόσφατη ανάκαμψη», δεν είχα άλλη επιλογή παρά να τους εκθέσω το θλιβερά στοιχεία που δεν εμφανίζονταν σχεδόν ποτέ στον Τύπο:

⦁ 10 εκατομμύρια Έλληνες ζουν στην Ελλάδα (οι οποίοι βαίνουν μειούμενοι εξαιτίας της μετανάστευσης), συνιστώντας περίπου 2,8 εκατομμύρια νοικοκυριά.

⦁ Από αυτά το 2,8 εκατομμύρια νοικοκυριά, το 2,3 εκατομμύρια (3,5 εκατομμύρια ΑΦΜ) έχουν κάποια ληξιπρόθεσμη οφειλή προς τις φορολογικές αρχές κάτω των 5.000 ευρώ που όμως δεν μπορούν να την εξοφλήσουν,

⦁ Ένα εκατομμύριο νοικοκυριά δεν μπορούν να πληρώσουν στο ακέραιο τους λογαριασμούς της ΔΕΗ, αναγκάζοντας την να «παρατείνει στο διηνεκές» την πίστωση, με αποτέλεσμα ένα εκατομμύριο σπιτικά να ζουν με τον φόβο του σκοταδιού και η εταιρεία να έχει πρόβλημα αφερεγγυότητας, (Εκείνη την Εποχή η ΔΕΗ έκοβε το ρεύμα περίπου σε 30.000 σπίτια και επιχειρήσεις κάθε μήνα εξαιτίας απλήρωτων λογαριασμών)

⦁ Το 48,6% των οικογενειών ζει κατά κύριο λόγο από συντάξεις, την ώρα που η τρόϊκα απαιτεί περαιτέρω περικοπές στις συντάξεις,

⦁ Η σύνταξη γήρατος των 700 ευρώ έχει μειωθεί κατά 25% περίπου από το 2010 και θα πέσει στο μισό το επόμενα χρόνια,

⦁ Ο κατώτατος μισθός συρρικνώθηκε (κατ’ εντολήν της τρόϊκας) κατά 40%.

⦁ Άλλα επιδόματα έχουν περικοπεί κατά 18% και περισσότερο.

⦁ Περίπου το 40% του πληθυσμού λέει ότι φέτος δε θα καταφέρει, να ανταποκριθεί στις οικονοµικές υποχρεώσεις του.

⦁ Η ανεργία έχει αυξηθεί κατά 160%, µε αποτέλεσµα 3,5 εκατοµµύρια εργαζόµενοι να συντηρούν 4,7 εκατοµµύρια ανέργους η ανενεργούς Έλληνες.

⦁ Από τα 3 εκατοµµύρια άτομα που συνιστούν το εργατικό δυναµικό της Ελλάδας, το 1,4 εκατοµµύρια είναι χωρίς δουλειά.

Από το 1,4 εκατοµµύρια ανέργους, µόνο 10% λαµβάνουν επίδοµα ανεργίας, και µόνο 15% λαµβάνουν oποιοδήποτε επίδοµα- οι υπόλοιποι πρέπει να το βγάλουν πέρα µόνοι τους .

Από τους εργαζόµενους στον ιδιωτικό τομέα, 500.000 έχουν να πληρωθούν πάνω από τρεις μήνες .

οι εργολάβοι που προσφέρουν υπηρεσίες στο Δηµόσιο µπορεί να πληρωθούν ακόµη και 24 μήνες µετά την παροχή των υπηρεσιών ή την παράδοση του εκάστοτε έργου, ωστόσο προκαταβάλλουν τον ΦΠΑ.

⦁ Μεταξύ 2008 και 2014 μικρές και µεγάλες επιχειρήσεις µείωσαν το προσωπικό τους κατά 29,3% και την παραγωγή τους (σε όρους προστιθέµενης αξίας) κατά 40,2%.

⦁ Οι μισές επιχειρήσεις που παραµένουν σε λειτουργία ανά την επικράτεια χρωστούν σημαντικά ποσά σε ασφαλιστικές εισφορές .

⦁ Το 2013, σύµφωνα µε επίσημα στοιχεία, το 36% του πληθυσμού διέτρεχε τον κίνδυνο φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισµού. Το ποσοστό αυτό ακολουθεί ανοδική πορεία.

⦁ Το διαθέσιµο οικογενειακό εισόδημα έχει μειωθεί κατά 30% από το 2010.

Οι δαπάνες υγείας περικόπηκαν κατά 11,1 % µόνο την περίοδο 2009-2011, µε σημαντική αύξηση των κρουσμάτων AIDS, φυματίωσης και θνησιγενών βρεφών.

Μόνο ένας αδίστακτος προπαγανδιστής θα τολμούσε να υφάνει αφήγημα ανάκαµψης χρησιμοποιώντας ως νήµα τους ζοφερούς αυτούς αριθµούς. Μόνο ένας αδίστακτος ρεβανσιστής θα κατηγορούσε ως ανόητο έναν λαό που αντέδρασε σε αυτή την καταστροφή ψηφίζοντας το δικό µας κόµµα, συµµεριζόµενος την υπόσχεση µας να αναδιαπραγµατευτούµε πάση θυσία τους όρους ερημοποίησης αυτής της ρηµαγµένης χώρας.

`

Greek-cονery

αρ’ όλ’ αυτά, τον Δεκέµβριο του 2014 η κυβέρνηση και η τρόϊκα ήταν ανένδοτες: το Success Story τους ήταν αληθινό, ισχυρίζονταν, και η οικονοµία έδειχνε σαφή σημάδια ανάκαµψης. Μάλιστα επινόησαν τον νεολογισµό Greek-covery-από το Greek, «ελληνικός/η/ό», και το re-cονery, «ανάκαµψη»-, µε τον οποίο τα έβαλαν για τα καλά µε τη σκληρή πραγματικότητα. Η παραγωγή αγαθών (εκτός των γεωργικών),7 που το 2011 είχε μειωθεί κατά 4% και το 2012 κατά 15% τόσο ήταν οι συνολικές απώλειες κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Ύφεσης στη Βρετανία), το 2014 είχε αρχίσει να συρρικνώνεται και πάλι, µετά από µια µικρή αύξηση το 2013. Εν τω μεταξύ η βιομηχανική παραγωγή κατά τη διάρκεια του 2014 ήταν µειωµένη κατά 3% ενώ οι καθαρές επενδύσεις στη βιομηχανία είχαν γίνει αρνητικές.9 Όσο για την απασχόληση, παρότι ο κατώτατος µισθός είχε σηµειώσει παγκόσμιο ρεκόρ πτώσης, 40%, η οποία καθιστούσε την Ελλάδα «Γη της Επαγγελίας» των απανταχού νεοφιλελεύθερων, η πλήρης απασχόληση συνέχισε να µειώνεται, η επισφαλής απασχόληση σηµείωσε οριακή αύξηση, ενώ μείωση υπήρξε και στις συνολικές ώρες εργασίας.

Ποια στοιχεία, λοιπόν, θα µπορούσαν να στηρίξουν τον ισχυρισμό του Greek-cονery; Ο ισχυρισμός αυτός βασιζόταν σε ένα ιδιάζον σύνολο στατιστικών στοιχείων µε το οποία η ολιγαρχία κατέκλυζε τα µέσα.

Πρώτο και καλύτερο το λεγόµενο «πραγµατικό» εθνικό εισόδημα (ή ΑΕΠ) οικονομικός όρος που ορίζεται ως η διαφορά μεταξύ του ρυθµού αύξησης του ΑΕΠ και του πληθωρισμού, κάτι που είναι, πράγματι , χρήσιμο όταν ο πληθωρισμός είναι θετικός. Πχ., αν τα εισοδήµατα αυξάνονται κατά 20% σε µια περίοδο που παράλληλα αυξάνονται κι όλες οι τιμές κατά 20% (δηλαδή έχουµε έναν ρυθµό µεγέθυνσης των ονομαστικών εισοδημάτων της τάξης του 20% κι έναν πληθωρισμό και πάλι της τάξης του 20%), είναι παραπλανητικό να μιλάμε για αύξηση των εισοδημάτων καθώς η αγοραστική τους αξία, το «πραγματικό » εισόδημα, δεν έχει αλλάξει.

Σωστά, λοιπόν, σε περιόδους πληθωριστικές , λέμε ότι έχουμε ανάπτυξη, ή μεγέθυνση, του ΑΕΠ, όταν το πραγματικό ΑΕΠ αυξάνεται. Όμως, σε περιόδους αποπληθωρισμού (μείωσης των τιμών λόγω κρίσης), το «πραγματικό» ΑΕΠ είναι παραπλανητικό, καθώς μπορεί να δείχνει ότι αυξάνεται όταν η ύφεση φουντώνει. Ας πάρουμε την περίπτωση της Ελλάδας το 2014. Κατά το 2014 το ΑΕΠ μειώθηκε κατά 2,8 δισ. ευρώ η «αυξήθηκε » κατά -1,569%.’Ομως, την ίδια χρονιά, εν έτει 2014 δηλαδή, οι μέσες τιμές μειώθηκαν ταχύτερο, κατά 2,21 % (πληθωρισμός = -2,21 %). Αυτό δηλαδή που συνέβη ήταν ότι η κρίση επιταχύνθηκε , βάθυνε: τα εισοδήµατα των πολιτών μειώθηκαν κι άλλο, την ώρα που η κρίση γινόταν τόσο βαθιά που έπεφταν οι τιμές ακόμα πιο γρήγορο. Βέβαια, το «πραγματικό» ΑΕΠ, το οποίο ισούται με τον ρυθμό αύξησης του ΑΕΠ μείον τον πληθωρισμό, ήταν: 1,569 μείον το … μείον 2,21. Δηλαδή -1,569-(-2,21) η -1,569 + 2,21 =+0,641. Εξού και το θαύμα του Greek-cονery, της πρώτης, μικρής έστω, αύξησης του «πραγματικού» ΑΕΠ! Δεν όταν παρά ένας αντικατοπτρισμός , όπως εκείνοι στην έρημο που κάνουν τον διψασμένο να νομίζει ότι είδε λίμνη ένα τρικ της στατιστικής που κάνει την εμφάνιση του όταν, σε περιόδους αρνητικού πληθωρισμού, χρησιμοποιούμε ως µέτρο του Εθνικού εισοδήματος ένα μέγεθος, το «πραγματικό» ΑΕΠ, το οποίο σχεδιάστηκε για να είναι χρήσιμο μόνο σε πληθωριστικές περιόδους.

Εν κατακλείδι, αντί στα τέλη του 2014 το κατεστηµένο να παραδεχθεί ότι η κρίση επιδεινωνόταν, καθώς οι τιμές έπεφταν μαζί με -και πιο γρήγορα από-τα εισοδήματα, η ολιγαρχία μας εν χορώ με την τρόϊκα γιόρταζε το Greek-cονery στη βάση ενός στατιστικού μεγέθους που δεν έπρεπε να χρησιμοποιείται στον καιρό της κρίσης και του αποπληθωρισμού.

Το δεύτερο «αποδεικτικό» στοιχείο υπέρ του παραμυθιού ονόματι Greek-cονery ήταν το γεγονός ότι το 2013 η Ελλάδα είχε καταστεί «πλεονασματική» χώρα, καθώς οι εξαγωγές ξεπέρασαν σε αξία τις εισαγωγές. Από το 2010 η τρόϊκα υποσχόταν στους Έλληνες ότι το πικρό ποτήρι των μισθολογικών περικοπών θα λειτουργούσε ως τονωτικό για τις εξαγωγές, καθώς η μείωση του Επιχειρηματικού κόστους στην Ελλάδα θα αύξανε την ανταγωνιστικότητα μας. Στα τέλη του 2014 τρόικα και κυβέρνηση διατυμπάνιζαν ότι είχαν πέσει μέσα στις προβλέψεις τους, συνεπικουρούμενες από ξένα ΜΜΕ, οικονομικές εφημερίδες, οικονομολόγους της κυβέρνησης και της ΕΕ. Διαλαλούσαν λοιπόν ότι «η Ελλάδα παρουσιάζει το πρώτο πλεόνασμα τρεχουσών συναλλαγών εδώ και δεκαετίες».

Αν είχαν αναλογιστεί ποια ήταν η τελευταίο φορά που η Ελλάδα παρουσίασε εμπορικό πλεόνασμα, ίσως να μην είχαν πέσει στην παγίδα αυτή και ίσως να είχαν καταλάβει ότι το εν λόγω πλεόνασμα αντικατόπτριζε μια φρικτή πραγµατικότητα: η τελευταία φορά που το εμπορικό μας ισοζύγιο παρουσιάστηκε ως πλεονασματικό ήταν το … 1943, εν μέσω της γερµανικής κατοχής: τότε που ο Ελληνικός λαός πέθαινε πείνας και το τελευταίο πράγμα που μπορούσε να κάνει ήταν να εισαγάγει αγαθά από το εξωτερικό. Σε μια τέτοια περίοδο, κι ένα πορτοκάλι να εξαγάγουμε, εφόσον δεν εισάγουμε τίποτα, έχουμε εμπορικό … πλεόνασμα. Μια τέτοια περίοδος ήταν και εκείνη που κορυφώθηκε το 2014. Πλεόνασμα τρεχουσών συναλλαγών αποκτήσαμε για τον αξιοθρήνητο λόγο ότι η διαρκώς επιδεινούμενη ύφεση είχε σακατέψει τις εισαγωγές, ενώ οι εξαγωγές αγαθών παρέμεναν σταθερές παρά τη μαζική μείωση του εργατικού κόστους. Ενώ έπρεπε να θρηνούν και να απολογούνται, οι ιθύνοντες πανηγύριζαν.

Παντού ήταν έκδηλα τα σημάδια της πραγματικής κατάστασης. Ακόμη και όταν η κυβέρνηση έβγαλε στο σφυρί τα εναπομείναντα «ασημικά της οικογένειας», τη δημόσια περιουσία, είτε δεν εκδηλώθηκε κανένα ενδιαφέρον είτε υποβλήθηκαν προσφορές μόνο από ύποπτους επενδυτές. Για παράδειγμα, η υψηλότερη προσφορά για τον ΟΠΑΠ κατατέθηκε από κοινοπραξία της οποίας τη σκοτεινή δράση έμελλε να αντιμετωπίσω ως υπουργός οικονομικών το 2015. Αφού απέκτησε για ένα κομμάτι ψωμί τη μοναδική κότα που γεννούσε χρυσά αυγά για το κράτος, βάλθηκε να επιδείξει μια μοναδική μανία να επωφεληθεί στο έπακρο από το αίσθημα απελπισίας των πολιτών, μετατρέποντας τη χώρα σε απέραντο ηλεκτρονικό καζίνο µε χιλιάδες VLΤ (την εξέλιξη των μηχανημάτων µε τα φρουτάκια και τους κουλοχέρηδες) σε όλες τις γειτονιές της Ελλάδας.

Ακόµη χειρότερα εξελίχθηκε η πώληση του κρατικού µονοπωλίου φυσικού αερίου, για το οποίο υπέβαλε προσφορά µόνο ο αγαπημένος επιχειρηματικός όµιλος του κ. Πούτιν, η Gazprom. Όµως ακόµα κι αυτή η ιδιωτικοποίηση κατέληξε σε φιάσκο. Ώρες πριν από την ανακοίνωση της εξαγοράς εκείνης, η Gazprom αποφάσισε να μην καταβάλει τελικά το λιλιπούτιο τίµηµα που της ζητήθηκε, µε τον εκπρόσωπό της να προβάλλει ως λόγο τον αποπληθωρισμό που µάστιζε την ελληνική οικονοµία. «Γιατί να δώσουµε 10 για κάτι που αύριο θα πωλείται προς 5;» ήταν το ρητορικό ερώτημα του µε το οποίο εξήγησε τους λόγους για τους οποίους η εταιρεία του τελικά δε θα αγόραζε το ελληνικό µονοπώλιο φυσικού αερίου ούτε για ένα κομμάτι ψωµί.

Στην αγορά ακινήτων, πεδίο σχετικά ασφαλών επενδύσεων υπό κανονικές συνθήκες, ήταν εξίσου άσχημα τα πράγματα. Το πρώην αεροδρόµιο του Ελληνικού αποτελεί πραγµατικό φιλέτο, όντας υπερδιπλάσιο σε έκταση από το Χάιντ Παρκ του Λονδίνου, δίπλα στα πιο ακριβά προάστια της Αθήνας και βρεχόµενο από τα πανέµορφα τιρκουάζ νερά του Σαρωνικού. Κι όµως ενδιαφέρθηκε µόνο ένας επενδυτικός όµιλος, µε γνωστό Έλληνα ολιγάρχη από πίσω, που απαιτούσε από το κράτος, πρώτον, να του δανείσει µεγάλο µέρος του ποσού αγοράς και, δεύτερον, να επενδύσει στο έργο σχεδόν όσα κι εκείνος.

Εν τω μεταξύ, η κυβέρνηση Σαµαρά και ο διεθνής οικονοµικός Τύπος -εξυμνούσαν την επιτυχία της µεγάλης ανακεφαλαιοποίησης των ελληνικών τράπεζών που είχε γίνει µε λεφτά τα οποία δανείστηκαν οι Έλληνες φορολογούµενοι, στο πλαίσιο του 2ου μνημονίου. Κι όµως, τον Φεβρουάριο του 2014, μήνες με τα τη λήψη 41 δισεκατομμυρίων ευρώ, η εταιρεία διαχείρισης περιουσιακών στοιχείων Blackrock ανέφερε ότι οι ελληνικές τράπεζες ήταν τόσο φορτωμένες µε κόκκινα, μη εξυπηρετούµενα δάνεια ώστε χρειαζόνταν ακόµη περισσότερα µετρητά από τους φορολογούµενους. Τον Ιούνιο του 2014, ενώ ο κ. Σόϊµπλε έχανε την υπομονή του µε την κυβέρνηση Σαµαρά, διέρρευσε από το ΔΝΤ ότι οι τράπεζες χρειαζόνταν επιπλέον 15 δισεκατοµµύρια ευρώ, ποσό μεγαλύτερο από τα 11 δισ. που απέµεναν γι’ αυτό τον σκοπό από το 2ο μνημονιακό δάνειο.

Όσον αφορά το µύθευµα ότι η κυβέρνηση Σαµαρά, αν κέρδιζε τις εκλογές του Γενάρη του 2015, θα έβγαζε τη χώρα από τα μνημόνια και δε θα χρειαζόταν 3ο µνηµόνιο, τα νούµερα είναι αµείλικτα Το εναπομείναν ποσό του 2ου μνημονιακού δανείου, το οποίο θα δινόταν σε περίπτωση που η Αθήνα δεχόταν ένα νέο ασύλληπτο αντικοινωνικό πακέτο λιτότητας, έφτανε τα 7,2 δισ. Όµως, µόνο για το 2015, το ελληνικό δημόσιο έπρεπε να αποπληρώσει 22 δισ. δόσεων δανείων, µε το μεγαλύτερο µέρος να πηγαίνει στο ΔΝΤ και στην ΕΚΤ, συν τη µετακύλιση των έντοκων γραμματίων του Δημοσίου, συν τις λnξιπρόθεσµες οφειλές του κράτους προς τους ιδιώτες.

Αυτά τα υπόλοιπα 14 δισ. πού θα τα έβρισκαν; «Από τις αγορές», δηλαδή από ιδιώτες επενδυτές, απαντούσε η κυβέρνηση Σαµαρά. Κάπου εδώ βέβαια γελάνε: ποιοι επενδυτές θα έδιναν σε ένα πτωχευμένο κράτος, του οποίου το ΑΕΠ μειωνόταν συνέχεια, 14 δισ. µέσα σε µία χρονιά (ποσό γύρω στο ένα τρίτο όλων των εσόδων του κράτους);

Να γιατί δεν υπάρχει αµφιβολία ότι το ΔΝΤ, η Κοµισιόν, η ΕΚΤ και ο Δρ. Σόϊµπλε γνώριζαν άριστα ότι δύο ήταν οι εναλλακτικές για το 2015:

⦁ Είτε η αναδιάρθρωση του χρέους που πρέσβευα και την οποία Σαµαράς, Σόϊµπλε και Σία εξόρκιζαν.

⦁ Είτε το 3ο µνηµόνιο, που ο κ. Σαµαράς υποσχόταν ότι … δε θα το πάρει και ο κ. Σόϊµπλε δήλωνε ότι δε θα το εγκρίνει.

Να γιατί, κατά την εκτίμnσn µου, ο ίδιος ο κ. Σαµαράς αποφάσισε ότι ήταν καλύτερα να κερδίσει τις εκλογές ο Σύριζα[12] . Ήλπιζε ότι η σύγκρουση µας µε την τρόϊκα θα µας έκαμπτε, δίνοντας παράλληλα άλλοθι στο Βερολίνο να «προτείνει» το 3ο µνηµόνιο, το οποίο βέβαια θα έπρεπε να χρεωθεί ο Αλέξης Τσίπρας, µε αποτέλεσµα ή να παραιτηθεί ή να ανατραπεί από τον ίδιο τον Σύριζα. Έτσι, η Νέα Δηµοκρατία θα επέστρεφε για να διαχειριστεί το 3ο µνηµόνιο που έφερε η … Αριστερά – το σενάριο της πολύφηµης «αριστερής παρένθεσης».

Το παραµύθι ότι η ανάκαµψη είχε ξεκινήσει, ή ότι βρισκόταν προ των πυλών, ήταν λοιπόν το περιτύλιγμα του πλάνου για εκείνη την «αριστερή παρένθεση» και για την εφαρμογή του 3ου μνημονίου.

Στις 21 Ιανουαρίου 2015, τέσσερις μέρες πριν από τις εκλογές, μιλούσα στο τηλέφωνο με τον Τζέιμι Γκάλμπρεϊθ εκφράζοντας τους βαθύτερους φόβους μου. οι ανοησίες περί Greek-cονery συνιστούσαν βέβαια ένα προεκλογικό πυροτέχνημα αλλά ήταν και κάτι άλλο. Έχοντας αποδεχτεί την επερχόμενη εκλογική της ήττα, η τρόϊκα εσωτερικού επένδυε[13] στο παραμύθι της ανάκαμψης ώστε να κερδίσει το παιχνίδι του καταλογισμού ευθυνών με τα τη σύγκρουση μαζί μας. Έλεγα στον Τζέιμι

«Υποστηρίζουν ότι το 3ο μνημόνιο δεν είναι αναγκαίο, έτσι ώστε, όταν θα έρθει, να το αποδώσουν στη διαπραγματευτική στάση της κυβέρνησης μας. Μάλιστα θα ερχόταν κουτί στην τρόικα, από πολιτική άποψη, η αποδοχή του 3ου μνημονίου από μια κυβέρνηση Σύριζα, καθώς αυτό θα δώσει άλλοθι στα κόμματα του κατεστηµένου για την καταστροφή που επέφεραν με το πρώτα δύο μνημόνια, αρχής γενομένης από το 2010. Θέλουν να αποφύγουν πάση θυσία την αναδιάρθρωση χρέους, με στόχο τη μετακύλιση του μη βιώσιμου χρέους μέσω ενός 3ου μνημονίου που θα το χρεώσουν σε. .. εμάς. Αν δεν πετύχουμε το κούρεμα του μη βιώσιμου κομματιού του χρέους μέχρι τον Ιούνιο [σημ.: του 2015], καταστραφήκαμε και ως χώρα και ως κυβέρνηση. Σε προσωπικό επίπεδο, Τζέιμι, να ξέρεις οτι, σε μια τέτοια περίπτωση, όλοι –οι εχθροί και σύντροφοι θα το χρεώσουν σε μένα και σε όποιον άλλον αντιταχθεί στους δανειστές απαιτώντας αναδιάρθρωση χρέους».

Ο Τζέιμι συμφώνησε οτι αν δε διατηρούσαμε ένα ενιαίο, σταθερό μέτωπο κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων, με απώτατο σκοπό τη σοβαρή αναδιάρθρωση του χρέους θάταν άσχημα. Όμως ήταν βέβαιος ότι ο Αλέξης θα παρέμενε συνεπής μέχρι τέλους. Η σιγουριά προέκυπτε από τις συγκινητικές στιγμές που είχαμε μοιραστεί οι τρεις μας στη Θεσσαλονίκη τον Ιούνιο του 2013, μιλώντας μπροστά σε ενθουσιώδες πλήθος στο Βελλίδειο. Αυτός ήταν ο λόγος για τον οποίο ο Τζέιμι δε συμμεριζόταν τις αμφιβολίες μου αναφορικά με τη στάση που θα κρατούσε ο Αλέξης. Η άρνηση του να ανησυχεί για τις προθέσεις του Αλέξη ενίσχυε την αισιοδοξία μου ότι είχα … άδικο. Οι κάλπες απείχαν λίγες μόνο μέρες, και χρειαζόμουν όσο μεγαλύτερη πίστη και ενθουσιασμό γινόταν. Ένα ιστορικό ατύχημα μας είχε δώσει τη σπάνια ευκαιρία να κάνουμε το πρέπον, να τα βάλουμε με μια καθεστηκυία τάξη που είχε αποτύχει οικτρά ακόμα και με τα δικά της κριτήρια και να εργαστούμε για να φέρουμε πραγματική ανάκαμψη στη ρημαγμένη χώρα. Αν δεν την εκμεταλλευόμασταν, θα ήμασταν ασυγχώρητοι[14]

`

Gree-sterιty

ίχαμε μύρια όσα προβλήματα, ωστόσο είχε και η τρόϊκα τα δικά της. Το ΔΝΤ δίσταζε εξαρχής να συνεχίσει τον ρόλο του στην τρόϊκα. οι άνθρωποί του ένοιωθαν να έχουν συρθεί στον βούρκο του Μνημονιστάν από την ευρωπαϊκή ηγεσία του, που έβαζε τις γαλλικές τράπεζες και τους προσωπικούς δεσμούς της με την ηγεσία της Γερμανίας πάνω από τους εσωτερικούς κανονισμούς και τη συνοχή του Ταμείου. Από το 2011 το ΔΝΤ εξέπεμπε σήματα ότι ήταν απαραίτητη μια μερική ανακούφιση της Ελλάδας από το χρέος της.

Το 2012 το ΔΝΤ είχε επιδιώξει ανεπιτυχώς να συγκροτήσει κοινό μέτωπο με την Αθήνα, ενάντια στο Βερολίνο. Τον Ιούνιο του 2013 είχε βγάλει στη φόρα το γεγονός ότι η ανακεφαλαιοποίηση των ελληνικών τραπεζών το 2012 ήταν άκρως ανεπαρκής και αλόγιστη. Και τελικά, τον Μάιο του 2014, έφτασε να συντάξει έκθεση που έλεγε ότι «η βιωσιμότητα του χρέους παραμένει ένας παράγοντας σοβαρής ανησυχίας» μια ευγενική γλωσσική διατύπωση που ουσιαστικά έλεγε ότι υπήρχε τεράστιο πρόβλημα. Οι αναλυτές του ΔΝΤ, με τα από χρόνια θεαματικών σφαλμάτων στις αναλύσεις και στις προβλέψεις τους, είχαν επιτέλους συνειδητοποιήσει όπως και όλοι οι αξιωματούχοι της τρόϊκας με γνώσεις οικονομικών, ότι τα ίδια το θεμέλια του ελληνικού μνημονιακού «προγράμματος » ήταν σαθρά και ότι δεν υπήρχε περίπτωση επιτυχίας του.

Δείγμα της αυτοκαταστροφικής φύσης της λιτότητας παρουσιάζει το Γράφημα 2.

Ο οριζόντιος άξονας απεικονίζει την έκταση της σωρευτικής λιτότητας την πενταετία 2009-2014, δηλαδή την περίοδο από το παγκόσµιο χρήµατοοικονοµικό Κραχ µέχρι λίγο πριν από την εκλογική νίκη του Σύριζα.

Η συνολική λιτότητα της Γερµανίας ήταν 2%, της Ιταλίας 3%, της Πορτογαλίας 5,4%, του Ηνωµένου Βασιλείου 6,3%, της Ισπανίας 6,8%, της Ιρλανδίας 9% και της Ελλάδας … 18%. Ο κάθετος άξονας δείχνει τη σωρευτική αύξηση του εθνικού εισοδήµατος την ίδια περίοδο. Είναι ξεκάθαρο ότι όσο μεγαλύτερη είναι η λιτότητα τόσο μικρότερη είναι η αύξηση του εθνικού εισοδήµατος. Η θέση της Ελλάδας κάτω δεξιά στο διάγραµµα φανερώνει τη σπαρακτική ιστορία µας.

Γράφημα 2: Ο βαθµός λιτότητας στον οριζόντιο άξονα, ως η ποσοστιαία μείωση του δοµικού ελλείμματος της κυβέρνησης (ως ποσοστού του εθνικού εισοδήµατος). Ο κάθετος άξονας είναι η ονομαστική αύξηση του εθνικού εισοδήµατος την ίδια περίοδο επί τοις εκατό.

Το Γράφηµα 2 όντως αποτυπώνει πλήρως την παταγώδη αποτυχία της τρόϊκας και το γεγονός ότι όσο μεγαλύτερη είναι η λιτότητα, τόσο μεγαλύτερη η αποτυχία της.[15] Όµως, όπως θα µου έλεγε αργότερα και κατ’ ιδίαν η Κριστίν Λαγκάρντ, η τρόϊκα είχε επενδύσει πολύ µεγάλο πολιτικό κεφάλαιο σε αυτό το µισανθρωπικό σφάλµα για να το παραδεχτεί.

Την παραμονή των εκλογών δηµοσιογράφος του οικονοµικού Τύπου, σε διάλειµµα της συνέντευξης µας, µου είπε ότι µόνο κάποιος που περιφρονούσε την αλήθεια µπορούσε να υποστηρίζει ότι η Ελλάδα ανέκαμπτε. Διαφώνησα: «Δεν είναι τόσο ότι δε θέλουν να πουν την αλήθεια. Επινοούν ψέµατα κάθε τόσο εξαιτίας του πανικού τους. Αρχικά δεν ήθελαν να δυσαρεστήσουν τους τραπεζίτες, έπειτα την κυρία Μέρκελ. Τώρα φοβούνται µήπως, λέγοντας την αλήθεια, χάσουν τη δουλειά τους ».

Πράγματι, λίγο πριν κερδίσουµε τις εκλογές, η τρόϊκα , τα ΜΜΕ και η ελληνική κυβέρνηση συζητούσαν όχι πώς θα έθεταν τέρμα σε αυτόν τον ολέθριο φαύλο κύκλο, αλλά ποιό επίπεδο λιτότητας θα εξυπηρετούσε καλύτερα τις πολιτικές τους σκοπιμότητες: ο τερματισμός της λιτότητας θα ξεμπρόστιαζε την ασυνάρτητη αριθμητική της τρόϊκας ενώ µια νέα µεγάλη λιτότητα θα υπονόµευε το φρόνημα του Greek-cονery, και σε κάθε περίπτωση δε θα περνούσε από την υπάρχουσα Βουλή, στην οποία επικρατούσε διάχυτη δυσαρέσκεια.

Γι’ αυτό τον λόγο ο ελληνικός λαός ψήφισε τον Σύριζα. Δεν επρόκειτο για ξαφνικό έρωτα µε το Ριζοσπαστική Αριστερά, η οποία µέχρι πρόσφατα βρισκόταν στο πολιτικό περιθώριο. Οι ψηφοφόροι δεν είχαν κανένα συµφέρον να θέσουν σε κίνδυνο την όποια ανάκαµψη. Δεν είχαν καµία φιλοδοξία να τα βάλουν µε τις Βρυξέλλες, το Βερολίνο, το Παρίσι, τη Φρανκφούρτη και την Ουάσινγκτον. Δεν είχαν καν αντίρρηση να κάνουν περισσότερες θυσίες η να σφίξουν κι άλλο το ζωνάρι, αν υπήρχε προοπτική ανάκαµψης. Όχι, µας ψήφισαν γιατί είχαν φτάσει στο αμήν, από τις θυσίες χωρίς αντίκρισµα, από τα μέτρα δίχως μέτρο που τους οδηγούσαν σε μεγαλύτερο εξευτελισµό, αναξιοπιστία και απόγνωση, ενώ οι δήθεν κυβερνώντες πανηγύριζαν τη δήθεν ανάκαµψη για λογαριασµό τους.

Γι’ αυτό τον λόγο µας ψήφισαν όχι µόνο ριζοσπάστες και εργάτες, οδηγοί ταξί και αγρότες , αλλά και «καθώς πρέπει» συντηρητικοί, επιχειρηματίες που πάσχιζαν να τα βγάλουν πέρα, δεξιοί πατριώτες, ακόµα και καλόγεροι όσοι ουσιαστικά ενδιαφέρονταν, όπως ο Λάµπρος, ο άστεγος διερμηνέας, για όλους τους «άλλους» που ακόµη δεν είχαν πέσει στον αδηφάγο λάκκο της μη αναστρέψιμης φτώχειας.

`
Πρώτη επαφή

ατά την προεκλογική περίοδο µε προσκάλεσε να τον επισκεφθώ ο πρέσβης της Γερµανίας στην Ελλάδα. Ανταποκρίθηκα µε χαρά. Ένα απόγευµα έφτασα στο ακαλαίσθητο «φρούριο» που στεγάζει την πρεσβεία της Οµοσπονδιακής Δηµοκρατίας, πολύ κοντά στο εξίσου άχαρο κτίριο της βρετανικής πρεσβείας και όχι µακριά από τα κοµψά νεοκλασικά µέγαρα των πρεσβειών της Ιταλίας, της Γαλλίας και της Αιγύπτου. Ο ψηλόλιγνος Γερµανός διπλωμάτης µου επεφύλασσε ένα µακρύ και συναρπαστικό απόγευµα. Ο Παππάς µε είχε προειδοποιήσει ότι ο πρέσβης είχε δώσει στον Αλέξη να καταλάβει ότι δεν ήταν καθόλου ικανοποιημένος µε το ενδεχόµενο να είµαι ο επόµενος υπουργός οικονοµικών. Ήταν κάτι που, αν και δεν το αμφισβητώ, ο πρέσβης δεν άφησε να διαφανεί. Αντίθετα, έδειξε ότι ανυποµονούσε να µε γνωρίσει καλύτερα.

Τον βρήκα ευφυή κι ευχάριστο συνοµιλητή, αν και σφιγµένο και, θα έλεγα, υπέρ το δέον επίµονο αναφορικά µε το τι θα έπρεπε, και τι δε θα έπρεπε, να κάνουµε αν κερδίζαµε τις εκλογές. Το μεγαλύτερο µέρος της δίωρης συνάντησης µας το αφιερώσαμε σε µια προσομοίωση των διαπραγματεύσεων που θα ακολουθούσαν, μεταξύ Αθηνών και Βερολίνου, όσον αφορά τα βασικά θέµατα της ελληνικής οικονομικής ατζέντας: χρέος, φορολογία, τράπεζες , μεταρρυθµίσεις στις αγορές προϊόντων, ιδιωτικοποιήσεις, αγορές εργασίας. Καλός γνώστης των προβλημάτων και των διαφορετικών απόψεων γι’ αυτό, δε θέλησε να κρύψει τη βασική θέση της κυβέρνησης του για την Ελλάδα και τις κυβερνήσεις της: Από τη σκοπιά του Βερολίνου, τα περί εθνικής κυριαρχίας των Ελλήνων ήταν µια πολυτέλεια εκτός θέματος, καθώς χρεοκοπήσαμε και δε δικαιούμαστε, ως κυβέρνηση, λαός, κόμματα, να διαπραγµατευόµαστε για το µέλλον µας. Να αιτούµαστε , ναι. Να ικετεύουμε, βεβαίως. Να απαιτούµε και να διαπραγµατευόµαστε, όχι. Όµως, παράλληλα έδειξε να αναγνωρίζει, σε έναν βαθµό, τη συνένοχη του Βερολίνου στην κατάρρευση της ελληνικής κοινωνικής οικονοµίας, αφήνοντας να διαφανεί µια συμβιβαστική διάθεση κάτι που αποκάλυπτε την προσωπική του πολιτική ροπή προς το SPD (το σοσιαλδημοκρατικό κόµµα της Γερµανίας).

Την ίδια µέρα ο Παππάς µου διαβίβασε επιστολή του Γεργκ Άσµουσεν γεµάτη φιλικές νουθεσίες για το τι θα έπρεπε να κάνουµε µετά την εκλογική µας νίκη. Ο Άσµουσεν ήταν από τα νεαρά υψηλά ιστάμενα στελέχη του SPD. Στο πλαίσιο της συγκυβέρνησης Χριστιανοδημοκρατών και Σοσιαλδημοκρατών είχε ξεκινήσει την πολιτική του σταδιοδρομία στο ομοσπονδιακό Υπουργείο Οικονοµικών, υπό τον Βόλφγκανγκ Σόιµπλε. Ήταν ο επικεφαλης της προσπάθειας του υπουργείου να διασώσει τις γερµανικές τράπεζες, ένας ρόλος που του πρόσφερε κύρος αλλά και την ευκαιρία να γνωρίσει από πρώτο χέρι τη διαδικασία εγκλεισµού της Ελλάδας στη φυλακή οφειλετών.

Οι υπηρεσίες του Άσµουσεν προς το Υπουργείο οικονοµικών, και βέβαια προς τις τράπεζες της Φρανκφούρτης, ανταμείφθηκαν µε µια θέση στο Διοικητικό Συµβούλιο της Ευρωπαϊκης Κεντρικής Τράπεζας, µια θέση µε τεράστιο ειδικό βάρος για έναν νέο άντρα µε λιγοστά διαπιστευτήρια στον χώρο της τραπεζικής. Από εκείνη τη θέση ο Άσµουσεν συμμετείχε « ενεργά στη μετάβαση της Ελλάδας από το 1ο στο 2ο µνηµόνιο, ενώ -και αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία συμμετείχε στην κρυφή οµάδα πέντε η έξι το πολύ ιθυνόντων10 που, εν έτει 2012, εκπόνησαν το Σχέδιο Ζ το σχέδιο αποπομπής της Ελλάδας από την ευρωζώνη. Αργότερα, όταν ολοκληρώθηκε η θητεία του στην ΕΚΤ, επέστρεψε στο Βερολίνο, ως υφυπουργός Εργασίας, µε µια ειδική απoστολή: να εισαγάγει για πρώτη φορά στη Γερµανία κατώτατο µισθό µια µείζων υποχώρηση της καγκελαρίου Μέρκελ προς το SPD, στο πλαίσιο της µεταξύ τους συµφωνίας σχηματισµού κυβέρνησης συνασπισµού, η οποία προκάλεσε την μήνιν του κόμματος της-των Χριστιανοδημοκρατών.

Με το που άκουσα ότι µας είχε στείλει επιστολή ο Άσµουσεν, τέντωσα τα αυτιά µου. Ήταν ένα πρόσωπο σαφώς πιο σημαντικό απ’ όσο υποδήλωνε το επίσημο προφίλ του κι επίσης ο άνθρωπος που ανέµενα ότι θα χρησιμοποιούσε η τρόϊκα ως προπομπό διερευνητικών επαφών. Ο ρόλος του ταίριαζε γάντι, Σοσιαλδημοκράτης που είχε συνεργαστεί στενά µε τον αρχισυντηρητικό Βόλφγκαvγκ Σόϊµπλε την περίοδο που κατέρρεαν οι γερµανικές τράπεζες, άνθρωπος που είχε βρεθεί στο τιμόνι της ΕΚΤ το 2012, όταν βρισκόταν στο τραπέζι το Grexιt -ώσπου πάτησε πόδι ο Μάριο Ντράγκι, στέλνοντας σήµα στην καγκελάριο Μέρκελ να το αποσύρει από το τραπέζι-ένας από τους ελάχιστους αξιωματούχους που είχαν επεξεργαστεί το Σχέδιο Ζ της ΕΚΤ, γνωρίζοντας έτσι καλύτερο από τον καθένα πόσο µεγάλο θα ήταν το κόστος της εξόδου της Ελλάδας από το ευρώ όχι µόνο για τη χώρα µας αλλά για την ευρωζώνη ολόκληρη.

Το βασικό στοιχείο της επιστολής Άσµουσεν ήταν η προσπάθειά του να µας συστήσει έναν άλλο, ακόµη πιο σημαντικά, αξιωµατούχο τον Τόµας Βίζερ. Ο Βίζερ και ο Άσµουσεν είχαν δουλέψει µαζί σε πολλές «οικοστολές» του βαθέος ευρωπαϊκού κατεστηµένου, συμπεριλαμβανομένης της εκπόνησης του προαναφερόµενου Σχεδίου Ζ για το Grexιt. Το ότι ο Βίζερ έλυνε και έδενε εντός της γραφειοκρατίας της ΕΕ και, ιδίως, εντός της τρόϊκας το γνώριζα καλά. Ως πρόεδρος του Eurοgrοup Working Grouρ, της Οµάδας Εργασίας του Eυrogroup, ήταν επικεφαλης των εκπροσώπων των υπουργείων οικονοµικών που υποτίθετο ότι προετοίμαζαν τις συναντήσεις του Eurοgrοup σε τεχνικό επίπεδο, ώστε οι υπουργοί οικονοµικών να επικεντρώνονται στις πολιτικές διαφωνίες τους τουλάχιστον αυτή ήταν η θεωρία. Θεωρητικά, λοιπόν, ο Τόµας Βίζερ ήταν το Νο 2 του Γερούν Ντάισελμπλουµ, του Ολλανδού υπουργού οικονοµικών και προέδρου του Eurοgrοup. Ουσιαστικά όµως ήταν κάτι πολύ περισσότερο από αυτό ήταν ο κεντρικός κρίκος της τρόϊκας. Αντίθετα µε τον Ντάισελμπλουμ, που ήταν ένας δοτός (από τον κ. Σόϊµπλε και την κ. Μέρκελ) πρόεδρος του Eurοgrοup χωρίς ουσιαστικές εξουσίες, ο Βίζερ έπαιζε κεντρικό ρόλο στη διαµόρφωση της τακτικής και των θεσµών της τρόϊκας, ήταν πιο ισχυρός ακόµα και από τον Ζαν-Κλωντ Γιουνκέρ, τον πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Eπιτροπής, και σαφώς σημαντικότερος από τον Πιερ Μοσκοβισί, τον επίτροπο Οικονοµικών Υποθέσεων. Ο Τόµας Βίζερ, εν κατακλείδι, ήταν κάτι σαν σκιώδης γενικός διευθυντής του γραφειοκρατικού μηχανισμού της ευρωζώνης.

Στο μέιλ του ο Άσµουσεν κρατούσε µια στάση κεντροαριστερού εν δυνάµει συµµάχου της νέας κυβέρνησης µας. Mας έγραφε µε το ύφος «συντρόφου» που επιθυµούσε να µας δει να τα πηγαίνουμε καλά. Σε αυτό το πνεύµα, µας ζητούσε να εµπιστευόµαστε και να συνεργαζόμαστε µε τον Βίζερ, περιγράφοντας τον ως «φίλο», «αξιόπιστο», «έντιµο» και «άνθρωπο-κλειδί στον μηχανισμό των Βρυξελλών». Επίσης ο Άσµουσεν άφηνε να εννοηθεί ότι ο Βίζερ θα µας βοηθούσε να εξασφαλίσουμε τον χρόνο που χρειαζόμασταν για να διεξαγάγουμε τις διαπραγματεύσεις µας. Σύµφωνα µε τον Άσµουσεν, ο Βίζερ πρότεινε την «επιµήκυνση του προγράµµατος» ως «µια καλή λύση, προκειµένου να διασφαλιστεί µια κάποια προστασία για την Ελλάδα ενώ θα διεξάγεται η βαθύτερη αναδιαπραγμάτευση. θα ήταν καλό ίσως η οικονοµική οµάδα μας να σπεύσει να έρθει σε επαφή µαζί του με τα τις εκλογές». Ο Άσµουσεν κατέληγε λέγοντας: «Αν µπορώ να βοηθήσω σε οτιδήποτε, είµαι στη διάθεση σας».

Ακουγόταν ορθό, πρέπον, αισιόδοξο. Η προηγούµενη κυβέρνηση είχε διαπραγματευτεί µε την τρόϊκα µια επιµήκυνση που έληγε έναν μήνα µετά την ορκωμοσία της κυβέρνησης µας, σχεδιασµένο ως γκιλοτίνα που θα µας έκοβε το κεφάλι και σε καµία περίπτωση ως ένα χρονικό διάστημα στο οποίο θα πρόεκυπτε µια έντιμη, βιώσιμη συµφωνία. Οπότε ναι, προφανώς θέλαµε µια περαιτέρω επιµήκυνση που θα λειτουργούσε ως γέφυρα προς την αµοιβαίως επωφελή συµφωνία που αποζητούσαμε. Και αν οι «σοσιαλδημοκράτες» Βίζερ και Άσµουσεν ήθελαν να βοηθήσουν, αυτό ήταν θαυμάσιο. Ήθελαν όµως;

Ο Άσµουσεν είχε επισυνάψει ένα ανυπόγραφο non-paper11 γραµµένο από τον Βίζερ, το οποίο ξεκινούσε διπλώνοντας το απολύτως προφανές, ότι δηλαδή η κυβέρνηση µας «θα βρεθεί αντιμέτωπη µε µια πολύ δύσκολη κατάσταση έλλειψης ρευστότητας ». Ακολουθούσε µια ξερή δήλωση να μην περιµένουµε να λάβουµε ούτε καν τα δικά µας χρήματα, εκείνα που µας χρωστούσε η ΕΚΤ (γύρω στο 1,9 δισ. κέρδη από τα οµόλογα µας του SMP που κατείχε και που είχε συμφωνήσει να µας επιστρέψει) πόσο μάλιστα τα νέα δανεικά που είχε συμφωνήσει η προηγούµενη ελληνική κυβέρνηση και που απαιτούνταν για να συνεχίζεται η προσποίηση ότι (δήθεν) το ελληνικό κράτος αποπληρώνει το χρέος του. Παράλληλα, ο Βίζερ καθιστούσε σαφές ότι η τρόικα ανέμενε να ανταποκριθούµε στις δανειακές υποχρεώσεις µας πλήρως, την ώρα που η ίδια δε θα ανταποκρινόταν στις δικές της υποχρεώσεις! Χωρίς αιδώ, ανερυθρίαστα, µας προειδοποιούσε, λες και χρειαζόμασταν τον Βίζερ να µας το πει, ότι η ασφυξία της Ελληνικής κυβέρνησης που θα προκαλούνταν από τις δικές τους πράξεις θα οδηγούσε σε «προβλήματα ρευστότητας» και, αναπόδραστα, σε «ένταση στις αγορές». Κοντολογίς, ο Βίζερ µας διεμήνυε το εξής:

Θα σας πιέσουµε τόσο πολύ και τόσο φανερά ώστε οι επενδυτές θα αποσυρθούν από την Ελλάδα, οι καταθέτες θα επιταχύνουν το άδειασµα των λογαριασμών τους και η κυβέρνησή σας θα πάει από ασφυξία. Αυτό είναι το μαστίγιο.

Ακολουθούσε το καρότο. Η τρόϊκα θα µπορούσε να µας δώσει µια παράταση της τρέχουσας, δεύτερης δανειακής συµφωνίας, παρέχοντας µας µια νέα προθεσµία, πέρα από την γκιλοτίνα της 28ης Φεβρουαρίου 2015, κι επίσης θα δέχονταν να αυξήσει τη µέγιστη αξία, την οποία καθόριζε η ΕΚΤ, των έντοκων γραμματίων που είχαµε δικαίωµα να εκδίδουµε για γρήγορο δανεισµό σε µετρητά (ουσιαστικά, το όριο της πιστωτικής κάρτας του Δημοσίου), έτσι ώστε να εξασφαλίσουμε κάποια επιπλέον µετρητά για να πληρώσουµε το ΔΝΤ τον Μάρτιο.12 Αυτά υπό ιόν όρο να δείξουμε «διάθεση συνεργασίας» µε την τρόικα.

Το μήνυμα ήταν απολύτως ξεκάθαρο: θα µας υπέβαλλαν σε χρήµατοοικονοµικό και δηµοσιονοµικό εικονικό πνιγµό ώσπου να συµφωνήσουµε να συμμετάσχουμε στο νοσηρό τελετουργικό του παρατεινόμενου χωρίς αντίκρισµα δανεισµού, για τον τερµατισµό του οποίου είχαµε εκλεγεί. Αφού διάβασα το μέιλ, ενηµέρωσα για την κατάσταση τον Αλέξη και τον Παππά. Όπως αναµέναµε, τους είπα, οι αρχιερείς της τρόϊκας έθεταν σε εφαρμογή το σχέδιο στραγγαλισµού µας. Άδραξα την ευκαιρία για να υπενθυμίσω το άτυπο συμβόλαιο µας: Από τη µία, ήταν σημαντικό να διασφαλίσουμε την επιµήκυνση που προσέφερε ο Βίζερ, πέρα από την 28η Φεβρουαρίου, προκειµένου να έχουμε περιθώριο ελιγµών. Από την άλλη, όµως, αυτό θα βοηθούσε µόνον εφόσον ήμασταν έτοιµοι να πυροδοτήσουµε, σε περίπτωση που οι πιστωτές αρνούνταν να διαπραγµατευτούν καλόπιστα, (α) τη στάση πληρωµών µας προς την τρόϊκα (αρχής γενοµένης με το ΔΝΤ και, τον Ιούλιο και τον Αύγουστο, την ΕΚΤ), (β) το µονοµερές κούρεµα των οµολόγων SMP της ΕΚΤ και (γ) την εφαρμογή του παράλληλου συστήµατος πληρωμών. Και οι δύο µε διαβεβαίωσαν ότι αυτό ακριβώς θα κάναµε.

Με αυτή τη διαβεβαίωση δεδομένη, κάθισα να συντάξω την απάντηση µας στον Βίζερ. Έθεσα δύο κρίσιµα ζητήματα, µε µετριοπάθεια και προθυµία συνεργασίας. Το πρώτο αφορούσε τα κέρδη µας από τα οµόλογα του SMP, που ο Βίζερ είχε πει να μην περιµένουµε να τα εισπράξουµε από την τρόϊκα «Το να αρνείστε να δώσετε στην Ελλάδα τα χρήματα της , και µάλιστα ασυζητητί», έγραψα, «Είναι αδικαιολόγητο, ακόµη και αν προηγούµενες Ελληνικές κυβερνήσεις έχουν συναινέσει σε νομικισμούς που θα δικαιολογούσαν κάτι τέτοιο. Θεωρούµε πως αυτά τα κεφάλαια πρέπει να αποδεσμευθούν αµέσως από την ΕΚΤ. Κατ’ αυτό τον τρόπο εξασφαλίζεται η χρηματοδότηση των αποπληρωμών της Ελλάδας προς το ΔΝΤ µε δικά της περιουσιακά στοιχεία µέχρι και τον Μάρτιο

Κατά δεύτερο λόγο, αναφέρθηκα στην έμμεση πλην σαφή απειλή του Βίζερ ότι θα προέκυπτε «ένταση στις αγορές», η οποία έµοιαζε µε αντίλαλο της εμπρηστικής δήλωσης Στουρνάρα στις 15 Δεκεμβρίου:

Η προεξόφληση ενός δυνητικού αδιεξόδου πράγματι δηµιουργεί αβεβαιότητα που, µε τη σειρά της, µπορεί να προκαλέσει προβλήματα ρευστότητας. Όμως σε τι οφείλεται αυτή η προεξόφληση του αδιεξόδου;
Οφείλεται στην επιµονή των αξιωματούχων της ΕΕ και της ΕΚΤ να υποταχθεί η νέα ελληνική κυβέρνηση, µέσα σε λίγες µόλις µέρες από την εκλογή της, σε ένα αποτυχημένο δηµοσιονοµικό και μεταρρυθμιστικό πρόγραµµα που εκλέχθηκε για να αναδιαπραγµατευτεί.
Η δηµοκρατική Ευρώπη πρέπει να δώσει στην Ελλάδα δηµοσιονοµικό χώρο που θα επιτρέψει στη νέα κυβέρνηση να καταθέσει προτάσεις που συνιστούν το θεµέλιο µιας βιώσιµης συµφωνίας. Το πρόβλημα ρευστότητας δεν το προκαλούν οι απολύτως λογικές προτάσεις της νέας κυβέρνησης µας αλλά η άρνηση να παραχώρησης αυτού του δηµοσιονοµικού χώρου στη νέα ελληνική κυβέρνηση.

Ως εκ τούτου, το να παρουσιάζει κανείς αυτά τα προβλήματα ρευστότητας ως εξωγενή σηµαίνει ότι δεν εννοεί να παραδεχτεί την ευθύνη της ΕΚΤ και της ΕΕ για τη δηµιουργία τους.

Όταν έστειλα το µέιλ, ήταν στο σπίτι η Δανάη, και σε λίγο θα φεύγαµε για να παραστούµε σε κάποια προεκλογική συγκέντρωση. Με ρώτησε πάνω σε τι δούλευα. «Πάνω σε µια υπέροχη καινούρια φιλία», απάντησα.

`

Δηµοκρατία µε το πιστόλι στον κρόταφο

ύο µέρες προτού ανοίξουν οι κάλπες της 25ης Ιανουαρίου 2015 οι φίλοι µου στον Σύριζα αγωνιούσαν µόνο για το µέγεθος της επικείµενης νίκης µας και για το αν θα εξασφαλίζαµε την απόλυτη πλειοψηφία στη Βουλή. Όµως εµένα αλλού έτρεχε ο νους µου.

Τρεις µέρες νωρίτερα ο Γκλεν µου είχε επιβεβαιώσει µέσω µέιλ ότι έσφιγγε η θηλιά. Από τις 15 Δεκεμβρίου 2014, οπότε ο Στουρνάρας µεγέθυνε τον τραπεζικό πανικό τον οποίο είχε πυροδοτήσει ο Σαµαράς, οι καταθέτες είχαν αποσύρει 9,3 δισ. από τις ελληνικές τράπεζες, µε τον ρυθµό ανάληψης να έχει φτάσει το 1 δισεκατομμύριο ανά µέρα. Μέχρι τις εκλογές 11 δισ. είχαν βγει στο εξωτερικό ή είχαν παραχωθεί κάτω από στρώματα. Οι τράπεζες, προκειµένου να δώσουν τόσα χρήματα, είχαν αναγκαστεί να αυξήσουν την εξάρτησή τους από την ΕΚΤ στο ύψος των 60 δισεκατομμυρίων και βάλε. Η απειλή του Μάριο Ντράγκι να κλείσει τις τράπεζες δηµιουργούσε ακριβώς τις συνθήκες που θα του παρείχαν τη δικαιολογία να την πραγματοποιήσει.

Στην τελική ευθεία για τις εκλογές ο µοναδικός μελλοντικός συνάδελφος στην κυβέρνηση µε τον οποίο κατάφερα να μοιραστώ τους φόβους µου υπήρξε ο Σπύρος Σαγιάς. Τον συναντήσαµε µε τη Δανάη στο διαµέρισµα του στο Παλαιό Φάληρο, κοντά στο πατρικό µου σπίτι όπου είχα περάσει τα παιδικά µου χρόνια. Αφού µας υποδέχθηκε στο ισόγειο ο προσωπικός φρουρός του, ανεβήκαμε µε το ασανσέρ στο διακοσμημένο µε έργα σύγχρονης ελληνικής τέχνης ρετιρέ, µε θέα στη µαρίνα. Ο Σαγιάς µε καθησυχαστική βαθιά φωνή µας ζήτησε να τον συγχωρέσουμε που δεν ήταν σε φόρµα. Είχε προβλήματα µε την καρδιά του, που, όµως, ούτε θόλωναν τη σκέψη του ούτε στόµωναν την οξυδέρκειά του.

Ο Σαγιάς δεν ήταν πολιτικός, αλλά, όπως συστήθηκε µεταξύ σοβαρού και αστείου, συστημικός δικηγόρος.13 Πανταχού παρών από τη δεκαετία του 1980 στις µεγάλες επιχειρηματικές συµφωνίες µεταξύ ιδιωτικού και δημόσιου τομέα, είχε συνεισφέρει τις δικηγορικές υπηρεσίες του σε ιδιωτικοποιήσεις, µεγάλα κατασκευαστικά έργα, συγχωνεύσεις κτλ. Μέχρι πρόσφατα παρείχε νοµικές συµβουλές, µεταξύ άλλων, στην Cosco, τον κινεζικό όµιλο που είχε αποκτήσει επί κυβερνήσεως Καραµανλή δύο από τις προβλήτες κοντέινερ του Πειραιά και που ανυποµονούσε να εξασφαλίσει το σύνολό του, µια ιδιωτικοποίηση την οποία ο Σύριζα απέρριπτε µετά βδελυγµίας. Όταν ο Παππάς µε πληροφόρησε ότι ο Σαγιάς θα γινόταν γραμματέας του Υπουργικού Συµβουλίου, εξεπλάγην αλλά όχι αρνητικά. Αν και δεν καταλάβαινα πώς κόλλαγε ένας μεγαλοδικηγόρος όπως ο Σαγιάς µε τον Σύριζα, τουλάχιστον θα είχαµε στην οµάδα έναν νοµικό μπαλαντέρ, έναν γνώστη των τεχνικών αναγκών του νοµοθετείν κι επιπλέον έναν ειδήμονα στα ένοχα μυστικά του «παλαιού καθεστώτος».

Ο Σαγιάς µπήκε κατευθείαν στο θέµα που πρωτίστως µε απασχολούσε, ρωτώντας πώς ακριβώς θα προσπαθούσε να µας προκαλέσει ασφυξία η ΕΚΤ. Του απάντησα ότι η ασφυξία θα ερχόταν σε δύο φάσεις. Στην πρώτη φάση, µε απλή πλειοψηφία του Διοικητικού Συµβουλίου της ΕΚΤ, ο Μάριο Ντράγκι θα διέκοπτε την απευθείας παροχή ρευστότητας στις ελληνικές τράπεζες (αποσύροντας το λεγόµενο waiνer), παραπέμποντας τες για παροχή ρευστότητας στην Τράπεζα της Ελλάδος του Στουρνάρα, για πιο ακριβό βραχυπρόθεσμο δανεισµό από τον λεγόµενο ELA.14 Έπειτα, σε δεύτερη φάση, θα ήταν στη διακριτική ευχέρεια των δύο τρίτων του Διοικητικού Συµβουλίου της ΕΚΤ να «κόψουν» και τον ELA της Τράπεζας της Ελλάδος, ουσιαστικά κλείνοντας τις τράπεζες καθώς η παντελής άρνηση παροχής ρευστότητας θα σήμαινε ότι τα γκισέ των τράπεζών θα ξέµεναν από ρευστό χρήμα, οι καταθέτες θα προσέρχονταν κατά χιλιάδες, µπας και προλάβουν να σηκώσουν τις καταθέσεις τους πριν εξαντληθεί το ρευστό, και, έτσι, τα τραπεζικά καταστήµατα θα έκλειναν, ό,τι και να έκανε η ελληνική κυβέρνηση.

Κατέληξα πληροφορώντας τον Σαγιά ότι, ήδη από την 21η Ιανουαρίου 2015, δύο από τις τέσσερις συστημικές, τράπεζες της Ελλάδας είχαν καταφύγει στον ELA της Τράπεζας της Ελλάδος του Στουρνάρα, ουσιαστικά δηλώνοντας ότι είχαν ξεµείνει από εχέγγυα-τίτλους που η ΕΚΤ θεωρούσε φερέγγυα. «Το σκηνικό έχει στηθεί», είπα εν κατακλείδι. «Απλώς µας περιµένουν να ανέβουµε στη σκηνή». Έπειτα περιέγραψα τη βασική αποτρεπτική στρατηγική µας και την ουσία του άτυπου συµβολαίου µου µε τον Αλέξη, τον Παππά και τον Δραγασάκη, το οποίο είχε αποτελέσει προϋπόθεση για να αναλάβω το υπουργείο οικονοµικών. Έδειχνε να συµφωνεί µε το σχέδιο.

«Τι σε φέρνει, λοιπόν, σε αυτή την κυβέρνηση;» ρώτησα. «Δεν είναι προφανές από το βιογραφικό σου, Σπύρο». «Το κάνω µόνο επειδή πιστεύω στον Αλέξη», απάντησε. Πρόσθεσε πως στα νιάτα του έκλινε προς την Αριστερά. Ακόµη και αφού βρέθηκε στην καρδιά του κατεστηµένου, παρέχοντας του µε ουκ ευκαταφρόνητο αντίτιµο τις νομικές υπηρεσίες που λάδωναν τα γρανάζια της καθεστηκυίας τάξης, βαθιά µέσα του διατηρούσε ρωµαντικό δεσµό µε την Αριστερά. Συνέχισε λέγοντας µου:

«Έτσι, όταν γνώρισα τον Αλέξη, αποφάσισα να θέσω στη διάθεση του την πείρα µου. Δεν είµαι εδώ για τον Σύριζα. Θα χάσω χρήματα αφήνοντας τη δουλειά µου. Είµαι εδώ για να προστατεύσω τον Αλέξη. Θα χρειαστεί πολλή προστασία. Το ίδιο κι εσύ. Να είσαι βέβαιος, Γιάνη, ότι όλοι θα προσπαθήσουν να σε υπονοµεύσουν, από τους πιο αδίστακτους τραπεζίτες έως τον Δραγασάκη και όλους τους άλλους στον Σύριζα[ΔΖ16] . θα αγριέψει πολύ το πράγµα».

Τελικά δεν ήµουν µόνο εγώ αγχωµένος εν όψει της διακυβέρνησης µας.

Αποφάσισα ότι συμπαθούσα τον Σαγιά. Ναι, έφερε το στίγµα δεκαετιών συνεργασίας µε την ολιγαρχία και δεν τον ενδιέφερε να το κρύψει, ωστόσο έτεινα να εµπιστεύοµαι περισσότερο ανθρώπους που είχαν γνωρίσει και είχαν υπηρετήσει το κατεστηµένο απ’ ότι άγουρους ζηλωτές που δε θέλουν πολύ για να μεταφορτωθούν σε υπηρέτες του. Η ειλικρίνειά του, οι προσωπικοί λόγοι που προέβαλλε για τη συμμετοχή του στην κυβέρνηση, οι προειδοποιήσεις του σχετικά µε τον Δραγασάκη και τους συριακούς ευαγγελιστές, αλλά και το έργα τέχνης στους τοίχους του διαμερίσματος του µε έκαναν να νιώσω άνετα µαζί του.

Καθώς φεύγαµε, µου εκμυστηρεύτηκε ότι αµφιταλαντευόταν. «Ακόµη δεν είµαι εκατό τους εκατό σίγουρος ότι θα δεχτώ τη θέση», µου είπε. «Πρέπει να τη δεχτείς !» τον προέτρεψα. «Ζούµε µια άλλη 28η 0κτωβρίου», πρόσθεσα, «δεν µπορούµε να µείνουµε αμέτοχοι ». «θα το σκεφτώ», είπε µε τρόπο που µε έκανε να πιστέψω ότι θα δεχόταν. Όταν επιστρέψαµε στο διαµέρισµα µας, είδα ένα μέιλ από τον Τζέϊμι, ο οποίος ρωτούσε «Ποια ακριβώς είναι η ατζέντα, απ’ όσο γνωρίζεις;». «Να μη µας στραγγαλίσουν η τρόϊκα και οι ντόπιοι τραπεζίτες από την πρώτη κιόλας εβδοµάδα!» απάντησα.

Κάνοντας τους υπολογισµούς µου, µε τη βοήθεια του Γκλεν, διαπίστωσα ότι, µόνο το 2015, το ελληνικό κράτος θα χρειαζόταν 42,4 δισεκατοµµύρια ευρώ, ποσό που ισοδυναµούσε µε το 24% του εθνικού εισοδήµατος, για πληρωµή η μετακύλιση του συνόλου των χρεών. Ακόµη και αν η τρόϊκα µας κατέβαλλε χωρίς νέους όρους όλες τις εναποµείνασες δόσεις του 2ου μνημονιακού δανείου, θα µας έλειπαν 12 δισεκατοµµύρια. Για µια χώρα που δεν µπορούσε να δανειστεί από ιδιώτες, µε τα ταμεία άδεια και µε οικονοµικά εξαθλιωµένους πολίτες, αυτές οι αποπληρωμές σήμαιναν µόνο ένα πράγµα: τη λεηλάτηση των όποιων κεφαλαίων είχαν αποµείνει στα ασφαλιστικά ταμεία, στους δήµους, στα νοσοκοµεία και στις ΔΕΚΟ και τον περαιτέρω δανεισµό από την τρόϊκα µε όρους επαιτείας και µε την υπόσχεση περαιτέρω ξεζουμίσματος συνταξιούχων, δήμων, νοσοκοµείων και ΔΕΚΟ, στον βωµό της επιστροφής και αυτών των χρημάτων στην τρόικα. Μόνο µε λοβοτοµή θα µε έπειθαν ότι η αναδιάρθρωση χρέους, για την οποία αποφάσισα να κατέβω στον εκλογικό στίβο, µπορούσε να αναβληθεί κι άλλο.

Την ηµέρα των εκλογών µε πλησίαζαν άνθρωποι στον δρόµο και µε έβαζαν να υποσχεθώ ότι δε θα αθετούσα τον λόγο µου. «Σε στηρίζουμε, αλλά μην τολμήσεις να µας το γυρίσεις, γιατί κάτι τέτοια δε θα τα ανεχθούµε, ακούς;» ήταν το οµόφωνο µήνυµα τους.

`

Ανάρμοστοι εταίροι

`

νώ ο Αλέξης προετοίμαζε τη σύνθεση του υπουργικού του συμβουλίου, προσπαθούσα να περιορίσω τον αριθμό των δυνητικών εχθρών μας. Ο Γκλεν πρότεινε να πάρω με το μέρος μου τους ξένους θεσμικούς ιδιώτες επενδυτές. Δύο ήταν οι λόγοι.

Πρώτον, η Ελλάδα όφειλε πλέον σε αυτούς πολύ μικρό ποσοστό του χρέους της , καθώς οι μεγάλες τράπεζες είχαν εξοφληθεί πλήρως από τα μνημονιακά δάνεια (στην πραγματικότητα, μόλις το 15% του συνολικού χρέους οφειλόταν πλέον σε ιδιώτες). Δεύτερον, ήξεραν … αριθμητική-αντιλαμβάνονταν δηλαδή το βασικό μου επιχείρηµα ότι άνευ σοβαρής αναδιάρθρωσης του χρέους μας προς την τρόϊκα Ελλάς γιοκ, και μαζί με την Ελλάδα θα βούλιαζαν και τα επιχειρρηματικά τους σχέδια για την περιοχή μας. Γιατί να μην έχουμε λοιπόν στο πλευρό μας πλούσιους, ισχυρούς και καλά δικτυωμένους ανθρώπους, αντί να τους αντιμετωπίζουμε προκλητικά;

Ο Γκλεν πρότεινε να τους καθησυχάσω με μια δήλωση του τύπου: «Δεν προβλέπουμε να υπάρξει ανάγκη περαιτέρω αναδιάρθρωσης του ελληνικού δημόσιου χρέους προς τους επενδυτές του ιδιωτικού τομέα». Τελικά η δήλωση που επέλεξα να κάνω ήταν ακόμα πιο κατηγορηματική και φιλική προς τους ιδιώτες επενδυτές. Τους μήνυσα ότι όχι μόνο δεν αναγνωρίζαμε την ανάγκη για κούρεμα των χρεών μας προς ιδιώτες , αλλά και ότι ήμασταν «αντίθετοι στην ιδέα».

Με το μυαλό στα του χρέους και της επικείμενης σύγκρουσης με την τρόϊκα , είχα λιγοστό χρόνο να αφιερώσω στις -και ομολογώ ελάχιστο «ενδιαφέρον για τις εσωκομματικές διαβουλεύσεις και τη διαδικασία διορισμού των μελών του υπουργικού συμβουλίου. Η κύρια αγωνία μου ήταν να εξασφαλίσει ο Σύριζα την απόλυτη πλειοψηφία ώστε να αποφευχθεί το ενδεχόμενο κυβέρνησης συνεργασίας. Αν έπρεπε να συνεργαστούμε με κάποιο μικρότερο κόμμα, ποιό θα ήταν αυτό; Εξαιρουμένων εκ προοιμίου των κομμάτων που είχαν κυβερνήσει μέχρι στιγμής και είχαν φέρει τα μνημόνια, του ΚΚΕ, που απλώς δεν ενδιαφερόταν, και φυσικά της ναζιστικής Χρυσής Αυγής, υπήρχαν δύο επιλογές.

Η μία ήταν το Ποτάμι. Με τον Σταύρο Θεοδωράκη, τον πρόεδρο και ιδρυτή του Ποταµιού, και τη σύντροφο του η Δανάη κι εγώ είχαμε αναπτύξει αγαθές, θα έλεγα φιλικές, σχέσεις. Στην ουσία, ήταν η προέκταση της συνεργασίας μου με τον Σταύρο στο πλαίσιο της εκτενούς αρθρογραφίας μου στο protagon.gr, το οποίο εκείνος είχε ιδρύσει προτού δημιουργήσει το Ποτάμι. Πολλά από τα στελέχη του Ποταμιού ήταν, άνθρωποι τους οποίους γνώριζα, κυρίως μέσα από το protagon, και τους οποίους συμπαθούσα άλλους λιγότερο, άλλους περισσότερο. Επιπλέον, το κόμμα του Σταύρου είχε σωστές, προωθημένες θέσεις σε ζητήματα ατομικών δικαιωμάτων, Π.χ. όσον αφορά τα δικαιώματα των γκέι, την ανάγκη διαχωρισμού κράτους-εκκλησίας, τον ρατσισμό. Yπήρχε, όμως, ένα σοβαρό κώλυμα: το Ποτάμι είχε ταχθεί αναφανδόν υπέρ της τρόϊκας και, συστηματικά , παρά τις τόσες ευκαιρίες που είχα δώσει στον Σταύρο, αρνούνταν να πει έστω και μια ελάχιστη επικριτική κουβέντα για τους τραπεζίτες και τη χυδαία διαπλοκή που έχτιζαν με χρήματα των φορολογουμένων, τόσο στον χώρο του Τύπου, κυρίως του ηλεκτρονικού, όσο και γενικότερα.
Αν σχηματίζαμε κυβέρνηση συνεργασίας με το Ποτάμι, ήξερα τι θα. γινόταν: Αρχικά θα συμφωνούσαν να προσέλθουμε στις διαπραγματεύσεις με την τρόϊκα αλλά, παράλληλα, θα πρόσθεταν: Διαπραγματεύσου όσο σκληρά θέλεις αλλά δήλωσε εξαρχής ότι δε θα έρθεις σε καμία περίπτωση σε ρήξη μαζί τους! Οπότε θα γύρναγα και θα τους έλεγα εκείνο που έλεγα από το 2010: Αν δεν είσαι διατεθειμένος έστω να διανοηθείς την περίπτωση να αποχωρήσεις από μια διαπραγμάτευση, δεν έχει νόημα να μπεις καν στο δωμάτιο των διαπραγματεύσεων. Με αυτό το σκεπτικό κατέληξα στο συμπέρασμα ότι κυβερνητικός συνασπισμός με το Ποτάμι θα ήταν άσκοπος. Η τρόϊκα θα ήξερε ότι, μόλις πατούσε το κουμπί για να κλείσει τις τράπεζές, το Ποτάμι θα μας εγκατέλειπε και θα με κατακεραύνωνε στη Βουλή για τη ρήξη με τους πιστωτές. Καλύτερα να αφήναμε τον κ. Σαμαρά να κυβερνήσει παρά να μπούμε στην περιπέτεια μιας κυβέρνησης συνεργασίας όπου ο βασικός μας εταίρος θα μας τραβούσε το χαλί κάτω από τα πόδια τη στιγμή που θα το επέλεγε η τρόϊκα.

Όταν συζήτησα το θέμα με τον Αλέξη, προεκλογικά, κατάλαβα ότι η ηγεσία του Σύριζα και ειδικά ο Αλέξης είχαν ήδη πάρει την απόφαση τους έχοντας ήδη έρθει σε συµφωνία µε τον Πάνο Καµµένο, τον αρχηγό των Ανεξάρτητων Ελλήνων (ΑΝΕΛ). Η απόφαση εκείνη είχε µια λογική που, όµως, δεν αρκούσε για να ακυρώσει τη ναυτία που µε έπιανε στην ιδέα και µόνο µιας συγκυβέρνησης µε τον κ. Καµµένο. Οι ΑΝΕΛ, αν το καλοσκεφτούμε, ήταν κύηµα της θλιβερής παράνοιας του Μνηµονιστάν. Κάτι σαν σύµπτωµα της χρεοδουλοπαροικίας µας, µια µορφή μετάλλαξης της Λαϊκής Εθνικιστικής Δεξιάς σε αντισυστηµικη παράταξη που συνδυάζει τη σφοδρή αντίθεση στα δεσµά των µνηµονίων µε σκοταδιστικές θέσεις για κοινωνικά θέµατα, υπερεθνικισµό, υφέρποντα ρατσισµό, έντονο σεξισµό και αχαλίνωτη οµοφοβία.

Σαν να µην έφταναν αυτά, ο Καµµένος όταν επιρρεπής στη γελοία συνωµοσιολογία, την οποία έστρεφε κατά το δοκούν εναντίον οποιουδήποτε αντιπαθούσε φέρνοντας κατά νου τις αντισημιτικές θεωρίες συνωµοσίας που συνδυάζουν µικρές αλήθειες για να δημιουργήσουν τεράστια ψέµατα. Δεδοµένου µάλιστα ότι, σχετικά πρόσφατα, είχα καταθέσει σε δικαστήριο εναντίον του Καµµένου, υπερασπιζόμενος τον φίλο και συνάδελφό µου Αντρίκο Παπανδρέου (γιό του Ανδρέα Παπανδρέου και αδελφό του πρώτου µνηµονιακού πρωθυπουργού της χώρας), η ιδέα της συγκατοίκησης στο υπουργικό συµβούλιο µε τον Πάνο Καµµένο δε µε έκανε να πετάω από τι χαρά µου.15

Οµως ο Αλέξης δε µου άφησε περιθώριο να αναπτύξω τις αντιρρήσεις µου την ώρα που µου ανακοίνωσε την απόφαση του για συγκυβέρνηση µε τους ΑΝΕΛ σε περίπτωση µη αυτοδυναµίας µας. Μου είπε πως, δεδοµένης της παγίδας που µας είχαν στήσει η κυβέρνηση Σαµαρά και η τρόικα, συνωμοτώντας προκειµένου να έχουµε το πολύ έναν µήνα για να διαπραγµατευτούµε πριν πέσει η γκιλοτίνα της 28ης Φεβρουαρίου,16 είχαµε υποχρέωση να σχηματίσουμε κυβέρνηση αµέσως χωρίς την παραµικρή καθυστέρηση. Συνεργασία µε το Ποτάµι θα απαιτούσε χρονοβόρες διαπραγµατεύσεις και θα κατέληγε, όπως είχα συµπεράνει κι εγώ, σε εύθραυστη κυβέρνηση, η πλειοψηφία της οποίας στη Βουλή θα εξαφανιζόταν µε ένα νεύµα των τροϊκανών.

Όπερ µεθερµηνευόµενον, κατέληξε ο Αλέξης, δεν έχουµε άλλη επιλογή παρά µια κυβέρνηση συνεργασίας Σύριζα-ΑΝΕΛ. «Ναι, αλλά µε τα κοινωνικά θέµατα; Με το ζητήματα των ατοµικών δικαιωµάτων; Πώς θα συγκυβερνήσουμε µε κόµµα βαθιά αντιδραστικό στα ζητήματα των προσφύγων, του ρατσισμού, του πολιτικού γάµου, των δικαιωµάτων των γκέι, … » «Το µόνο που ζητά ο Καµµένος», µε διέκοψε ο Αλέξης, «είναι το Υπουργείο Άµυνας κι ένα η δύο υφυπουργεία ήσσονος σηµασίας, µε αντάλλαγµα να µας αφήσει να διαπραγµατευτούµε χωρίς να έχουµε εκπρόσωπο της τρόϊκας στο υπουργικό συµβούλιο και να αποφανθούμε εµείς για τα κοινωνικά ζητήματα. Το ότι είναι η µόνη µας επιλογή είναι ηλίου φαεινότερο », είπε συµπερασµατικά.

Όπως φάνηκε τους επόμενους µηνές, ο Αλέξης δεν είχε άδικο. Πράγµατι ο Καµµένος και οι συνάδελφοί του, αν εξαιρέσουµε κάποιες δηλώσεις τούς που µε έκαναν να τραβώ τις λιγοστές τρίχες της κεφαλής µου, κράτησαν τον λόγο τους και δεν παρενέβησαν ούτε στις διαπραγµατεύσεις ούτε και στα κοινωνικά θέματα.17 Μάλιστα, την πρώτη φορά που συναντηθηκαμε στη Βουλή, και λίγο αργότερα στο υπουργικό συµβούλιο, µε τον Καµµένο, όχι µόνο δεν έδειξε να µου κρατάει κακία που είχα καταθέσει εναντίον του αλλά έκανε το αντίθετο Με αγκάλιασε, µε φίλησε, µε αποκάλεσε «παλικάρι» και µε σεβασµό µου υποσχέθηκε να στηρίξει απόλυτα τη στρατηγική µου. Το ίδιο έκανε κάθε φορά που συναντιόσασταν, όσο ήµουν υπουργός. Μόνο µετά την παραίτηση µου «θύμηθηκε » ότι ήμουν στη δούλεψη του Σόρος και σκοτεινών κύκλων της … Γουόλ Στριτ.

`

«Αν μπορείς να ονειρεύεσαι χωρίς να υποδουλώνεσαι στα όνειρά σου» 

`

ύρω στις 8 µ.µ., στις 25 Ιανουαρίου 2015, γνωρίζαµε ότι είχαµε νικήσει µε µεγάλη διαφορά. Λίγες ώρες αργότερα, όταν οι δρόµοι γέµιζαν µε κόσµο που πανηγύριζε το αποτέλεσµα, ανακαλύπταμε ότι µας έλειπαν µόλις δύο έδρες για να έχουµε την απόλυτη πλειοψηφία στη Βουλή. Πριν κατέβουμε µε τη Δανάη στους δρόµους της Αθήνας για να γιορτάσουμε κι εµείς µε τον κόσµο, κάθισα κι έγραψα δύο αναρτήσεις στο µπλογκ µου: ένα ευχαριστήριο μήνυμα (στα ελληνικά) προς τους ψηφοφόρους µου κι ένα μήνυμα ελπίδας (στα αγγλικά) προς τον έξω κόσµο.

Στα πρώτο µήνυµα αναφερόµουν στην πρόσφατη συνάντηση µου µε τον Λάµπρο. «Καθώς θα διασχίζω το κατώφλι του Υπουργείου Οικονοµικών», έγραφα, «θα έχω κατά νου το δικά του λόγια. Όχι τα spreads µας, όχι τις αποδόσεις των έντοκων γραµµατίων µας, όχι το Μνημόνιο. Μόνο τα δικά του λόγια θα έχω στο µυαλό µου». Στο δεύτερο, αγγλικό, µήνυµα, το οποίο απηύθυνα σε μη ελληνόφωνους αποδέκτες οι οποίοι µπορεί να είχαν απορήσει ή να είχαν χαρεί, ή και το δύο, µε τη νίκη µας, είπα το εξής:

Σήµερα ο ελληνικός λαός έδωσε ψήφο εµπιστοσύνης στην ελπίδα. Χρησιμοποίησε την κάλπη, σε αυτή την υπέροχη γιορτή της δηµοκρατίας, για να θέσει τέρµα στην αυτοτροφοδοτούµενη κρίση που εξευτελίζει την Ελλάδα κι ενισχύει τις πιο σκοτεινές δυνάµεις της Ευρώπης.

Σήµερα ο ελληνικός λαός έστειλε ένα μήνυμα αλληλεγγύης στον Βορρά, στον Νότο, στην Ανατολή και στη Δύση της ηπείρου µας. Το απλό αυτό μήνυμα λέει ότι παρήλθε ο καιρός της άρνησης της κρίσης, των τιμωρών, των τιμωρούμενων και των αποδιοπομπαίων τράγων . Λέει ότι είναι καιρός να αναζωογονήσουµε τα ιδανικά της ελευθερίας, του ορθολογισµού, της δηµοκρατίας και της δικαιοσύνης στην ήπειρο που τα γέννησε,

Δανειζόμενος δύο στίχους από τον Ντύλαν Τόµας, κατέληγα:

Σήµερα η Eλληνική δηµοκρατία επέλεξε να πάψει να αργοσβήνει ήσυχα µες στην καλή νύχτα Η Eλληνική δηµοκρατία επέλεξε να εξοργιστεί µε του φωτός το σβήσιµο.19
Με τη λαϊκή εντολή του λαού της Ελλάδας ανά χείρας, καλούµε τους λαούς της Ευρώπης αλλά και του κόσµου όλου να βαδίσουν µαζί µας προς έναν κόσµο όπου επικρατεί η βιώσιμη, από κοινού, ευηµερία.

Συχνά µε ρωτούν πώς κατάφερνα να αντεπεξέρχομαι στο τροµερό άγχος των ημερών και των μηνών που ακολούθησαν. Η απάντηση µου είναι ότι την 9η Ιανουαρίου, τη µέρα που ανακοίνωσα την υποψηφιότητα µου στη Β’ Αθηνών, είχα συντάξει και υπογράψει επιστολή παραίτησης χωρίς να συμπληρώσω την ημεροµηνία[ΔΖ17] . Την ίδια στιγμή ανήρτησα το εξής στο µπλογκ µου:

Ουδέποτε σκόπευα να πάρω µέρος στο εκλογικό παιχνίδι. Από τότε που ξεκίνησε η κρίση ευελπιστούσα να διατηρήσω ανοικτό διάλογο µε λογικούς πολιτικούς από διάφορα πολιτικά κόμματα. Αλίµονο, το μνημόνια, ιδίως το 2ο, κατέστησαν ανέφικτο έναν τέτοιο ανοικτό και χρήσιμο διάλογο. Μου δίνεται σήμερα µια ευκαιρία να προωθήσω ο ίδιος αυτό που ο δημόσιος διάλογος αδυνατεί να κάνει την απελευθέρωση της χώρας από το χρέος που την κρατά σε δεσµά µόνιµης υποταγής. Ο μεγαλύτερος φόβος µου, τώρα που μπαίνω ο ίδιος στον χορό, είναι μήπως μετατραπώ σε … πολιτικό . Ως αντίδοτο σε αυτόν τον ιό, συντάσσω την επιστολή παραίτησής µου ώστε να την έχω πάντα στην εσωτερική τσέπη του σακακιού µου, έτοιμος να την υποβάλω ανά πάσα στιγμή, αν συναισθανθώ ότι προδίδω τη δέσµευση µου να λέω τον αλήθεια απέναντι στην εξουσία,

Στις 25 Ιανουαρίου, πριν βγούµε µε τη Δανάη στον δρόµο για να γιορτάσουμε µε τον κόσµο, ξεκινώντας από το γραφεία του Σύριζα στην Κουµουνδούρου, έλεγξα ότι είχα µαζί µου, στην εσωτερική τσέπη του σακακιού µου, την επιστολή παραίτησης όπως είχα υποσχεθεί. Από εκείνη την Κυριακή και στο εξής την είχα πάνω µαζί µου, είτε σε συναντήσεις στο Μαξίµου και στο Υπουργείο Οικονοµικών είτε στο Eurοgrοup και στα γραφείο του Βόλφγκαvγκ Σόιµπλε. Η παρουσία της µου πρόσφερε παρηγοριά και µια αίσθηση ελευθερίας. Όµως, όπως όλες οι ελευθερίες, είχε κι αυτή ένα τίµηµα: οι πιο οξυδερκείς από τους αντιπάλους µου αναγνώριζαν εκείνη την αίσθηση ελευθερίας και µε απεχθάνονταν εξαιτίας της.

Στις 6 το πρωί της Δευτέρας, µε την ολοκλήρωση της καταμέτρησης, έλαβα γραπτό µήνυµα από τον φίλο µου τον Βασίλη Καφούρο: «Απίστευτο πήρες 142.000 ψήφους». Το εγχείρημα εξασφάλισης δηµοκρατικής νοµιµοποίησης ως του πρώτου υπουργού οικονοµικών που εκλεγόταν για να πει στην τρόϊκα ΟΧΙ στη συνέχιση του μνημονιακού παραλογισµού είχε πετύχει. Γρήγορα, όµως, την ικανοποίηση µου για την άνετη εκλογή διαδέχτηκε η ανησυχία, καθώς κοίταζα το αναλυτικά αποτελέσµατα: κανένας υποψήφιος του Σύριζα, µάλιστα κανένας υποψήφιος οποιουδήποτε κόμματος , δεν άγγιζε, σε όλη την Ελλάδα, εκείνο το νούµερο. Ήξερα ότι, κάποια στιγμή , την «επιτυχία» εκείνη θα την πλήρωνα ακριβά.

Λίγες ώρες αργότερα ο Αλέξης ορκιζόταν στο Προεδρικό Μέγαρο από τον Κάρολο Παπούλια, τον απερχόμενο Πρόεδρο της Δηµοκρατίας, προτού κατευθυνθεί στο Μαξίµου, όπου κανονικά θα τον περίµενε ο επερχόμενος πρωθυπουργός για την τελετή παράδοσης. Ο Αντώνης Σαµαράς όµως, δείχνοντας χαρακτηριστική µικροπρέπεια, δεν ήταν εκεί. Έτσι ο Αλέξης εισήλθε στο Μαξίµου και στρώθηκε στη δουλειά, ξεκινώντας µε την οριστικοποίηση της σύνθεσης της κυβέρνησης η οποία θα ορκιζόταν την επόμενη µέρα.

Από µέρες είχα συμβιβαστεί µε την ιδέα της συμμαχίας µε τον Καµµένο και τους Ανεξάρτητους Έλληνες, οπότε η µοναδική παρέμβαση µου στη σύνθεση του υπουργικού συµβουλίου ήταν να επιµείνω το δύο άλλα οικονοµικά υπουργεία (το οικονοµίας και το νέο Υπουργείο Παραγωγικής Ανασυγκρότησης) να δοθούν στους συναδέλφους (από τον πανεπιστημιακό χώρο) και φίλους Γιώργο Σταθάκη και Ευκλείδη Τσακαλώτο. Ο Αλέξης και ο Παππάς µε είχαν καθησυχάσει ότι έτσι θα γινόταν. Ο λόγος που µε έκαιγε να γίνει σεβαστή εκείνη η αξίωση µου ήταν ότι πίστευα πως ιδίως µε τον Ευκλείδη θα αποτελούσαμε ένα καλό δίδυµο εκτός Ελλάδας. Ναι µεν το κύριο βάρος της διαπραγμάτευσης στο Eurοgrοup θα το σήκωνα µόνος, ωστόσο άθελο πολύ να έχω τον Ευκλείδη στο υπουργικό συµβούλιο, και σε οικονοµικό µάλιστα υπουργείο, ώστε να ταξιδεύουμε µαζί στο Βερολίνο, στο Παρίσι, στις Βρυξέλλες, στη Φρανκφούρτη και αλλού και να µοιραζόµασιε το έργο της παρουσίασης, µε λογικό και πειστικό τρόπο, των προτάσεων µας ιδίως εκείνων που αφορούσαν την αναδιάρθρωση του χρέους και τις μεταρρυθµίσεις που στόχευαν την ολιγαρχία.

Προς το απόγευµα ο Σαγιάς, που τελικά δέχθηκε να γίνει γραµµατέα του υπουργικού συµβουλίου, µου τηλεφώνησε για να αναζητήσουµε διαδικαστικό θέμα . Κατά τη διάρκεια της συνοµιλίας µας µια φράση του έπεσε ως κεραυνός εν αιθρία: «ο Αλέξης άφησε τον Ευκλείδη εκτός υπουργικού συµβουλίου». «Μα, αν είναι δυνατόν!» αναφώνησα στο πρόθυρα της οργής . Ο Σαγιάς µου απάντησε ότι ο Αλέξης, χάριν των εσωκομµατικών ισορροπιών, θα διόριζε στο υπουργείο που είχαµε συµφωνήσει ότι θα έπαιρνε ο Ευκλείδης τον Παναγιώτη Λαφαζάνη.

Με τον Παναγιώτη δεν είχα κανένα πρόβλημα προσωπικό η αρχής. Θα ήθελα, για παράδειγµα, να τον δω να διορίζεται στο Υπουργείο Εργασίας, όπου υπήρχε ανάγκη να οικοδομηθούν πολιτικές στήριξης του δικαιώματος των µισθωτών στις συλλογικές διαπραγµατεύσεις. Όµως, δεδοµένου ότι, ως ηγέτης της Αριστερής Πλατφόρµας, ο Παναγιώτης διαφωνούσε µε τον στόχο µιας συµφωνίας εντός του ευρώ (προκρίνοντας, αντί γι’ αυτόν, την άµεση επιστροφή στη δραχμή ), θεωρούσα µέγα λάθος να του δοθεί ένα από τα τρία οικονοµικά υπουργεία, που θα έπρεπε να είναι οι πυλώνες της διαπραγµατευτικής µας στρατηγικής απέναντι στην τρόϊκα Πώς µπορούσαµε τα τρία οικονοµικά υπουργεία που θα ήταν η αιχμή του διαπραγµατευτικού µας δόρατος να σταθούμε μπροστά στην τρόϊκα όταν ο ένας από τους τρεις υπουργούς διαφωνούσε ως προς τον διαπραγµατευτικό µας στόχο; Πώς µπορούσα να αποδεχτώ την ιδέα ότι θα αφήναμε στον πάγκο τον Ευκλείδη, ήταν ήδη ένιωθα τόσο µόνος τόσο στο εξωτερικό όσο και στο εσωτερικό µέτωπο;

Μόλις ολοκληρώσαμε την κουβέντα µας µε τον Σαγιά, τηλεφώνησα στον Αλέξη. Του είπα ότι ο διορισµός Λαφαζάνη στο Υπουργείο Παραγωγικής Ανασυγκρότησης ήταν λάθος και ότι δεν µπορούσα να αποδεχτώ τον αποκλεισµό του Ευκλείδη από το υπουργικό συµβούλιο. Ο Αλέξης απάντησε ότι είχε προσφέρει στον Ευκλείδη µια θέση στο πλάι µου, στο πόστο του αναπληρωτή υπουργού οικονοµικών (στη θέση την οποία τελικά κατέλαβε η Νάντια Βαλαβάνη), αλλά εκείνος την είχε απορρίψει θυµωµένος, λέγοντας ότι δε διέθετε τις απαιτούµενες γνώσεις για τη συγκεκριµένη δουλειά. «Μου µίλησε απότομα, Γιάνη. Άσ’ τον να ψήνεται για λίγο καιρό στη Βουλή, ως κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος του Σύριζα, για να µάθει».

«Και’ αρχάς, ο Ευκλείδης έχει δίκιο, Αλέξη», είπα στον νέο πρωθυπουργό. «Η φορολογική πολιτική και η επίβλεψη της Γενικής Γραµµατείας Δημοσίων Εσόδων δεν είναι η ειδικότητα του. Αλλά και να ήταν, ο λόγος που θέλω τον Ευκλείδη στο υπουργικό συµβούλιο και σε οικονοµικό υπουργείο είναι επειδή υπάρχει ανάγκη, όπως σου είπα, να τον παίρνω µαζί µου στις διαπραγµατεύσεις στις Βρυξέλλες κι όπου αλλού χρειαστεί κάτι που θα ήταν εφικτό αν τον διόριζες στο Υπουργείο Παραγωγικής Ανασυγκρότησης. Αν είναι να έχει την ευθύνη των δημοσίων εσόδων στο δικό µου υπουργείο, και δεδοµένου ότι θέλοντας και µη, θα είµαι συνεχώς σε ένα αεροπλάνο, θα έπρεπε να βρίσκεται στην Αθήνα, οπότε θα ταξιδεύω µόνος. Μαζί οι δυο µας, ως υπουργοί, θα κάναµε πολύ δυνατή οµάδα. Είναι βαριά απώλεια, Αλέξη», συµπέρανα.

«Τώρα είναι πολύ αργά, Γιάνη», απάντησε ο Αλέξης. «Πρέπει να έχω τον Λαφαζάνη µέσα στο υπουργικό συµβούλιο και σε οικονοµικό υπουργείο, για να μη µου επιτίθεται απέξω. Αν του πάρω πίσω τη θέση τώρα, λίγες ώρες πριν ορκιστούμε, θα µε πολεμήσει ακόµη περισσότερο απ’ότι ήδη κάνει. Η Αριστερή Πλατφόρµα θα ξεσηκωθεί». Είχε ένα δίκιο. Έπρεπε να σκεφτώ άλλον τρόπο να βάλω τον Ευκλείδη στο υπουργικό συµβούλιο. «Υπάρχει εναλλακτική λύση, Αλέξη», είπα προτού καλά καλά τη διαµορφώσω στο µυαλό µου. Θυμήθηκα ότι στο Υπουργείο Εξωτερικών υπήρχε η θέση του γενικού γραµµατέα Διεθνών Οικονοµικών Σχέσεων. Πρότεινα λοιπόν στον Αλέξη να αναβαθµίσουµε τη θέση αυτή σε θέση αναπληρωτή υπουργού Εξωτερικών, υπεύθυνου για τις διεθνείς οικονοµικές σχέσεις της χώρας. Έτσι ο Ευκλείδης, ως αναπληρωτής υπουργός µε χαρτοφυλάκιο συναφές µε τις διαπραγµατεύσεις µε τη Γερµανία, την ΕΕ και το ΔΝΤ, θα ερχόταν µαζί µου παντού. «Τι λες;» τον ρώτησα.

«Καλό ακούγεται», απάντησε ο Αλέξης. «Οµως θα δεχτεί ο Ευκλείδης; Πριν λίγες ώρες που µιλήσαµε, µε έβρισε και ανταπέδωσα στο ίδιο ύφος»

«Έχω τον λόγο σου ότι θα δημιουργήσεις τη θέση αυτή και τότε, αν εξασφαλίσω τη συµφωνία του, θα τον διορίσεις σε αυτή :» τον ρώτησα.

Μου έδωσε τον λόγο του. «Άσ’ το πάνω µου τότε », τον καθησύχασα. Τηλεφώνησα αµέσως στον Ευκλείδη. Η φωνή του έσφυζε από θυµό και θλίψη. Ήταν του εξήγησα τη λύση µου, αναθάρρησε, αλλά παρέµεινε διστακτικός. « Κοίταξε, όµως, Γιάνη», σχολίασε «ο Αλέξης µου συμπεριφέρθηκε οικτρά θα πάρει πίσω κατ’ αυτόν τον τρόπο τη δέσµευση του: Και γιατί; Για να βάλει τον Λαφαζάνη, έναν άνθρωπο που θέλει να τινάξει στον αέρα τη διαπραγμάτευση προτού καν αρχίσει, επικεφαλής ενός κρίσιµου οικονοµικού υπουργείου; Δε θέλω ούτε να τον βλέπω».

Τον ηρέµησα κάπως υπενθυμίζοντας του ότι βρισκόµασταν σε µια ιστορική καµπή και δικαιολογώντας, σε έναν βαθµό, τον Αλέξη στη βάση ότι προσπαθούσε να ισορροπήσει πάνω σε τεντωµένο σχοινί. «Κι εγώ θύµωσα µαζί του», συνέχισα, «αλλά πρέπει να τον βοηθήσουμε να βρει µια λύση». Εξήγησα ότι ο νέος ρόλος που του πρότεινα θα µας ερχόταν γάντι για να διεξαγάγουµε, ως υπουργικό δίδυµο, τις διαπραγµατεύσεις. «Σε παρακαλώ να δεχτείς», του είπα.

«Μα δεν εµπιστεύοµαι τον Αλέξη ότι θα µε διορίσει στη θέση», είπε.

«Εμπιστέψου εµένα τότε. Με εμπιστεύεσαι;»

«Σε εµπιστεύοµαι:»,

Λίγα λεπτά αργότερα τηλεφώνησα στον Σαγιά, και το όνοµα του Ευκλείδη προστέθηκε στο υπουργικό συµβούλιο όπου θα ορκιζόταν το πρωί ως αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών.

Η ορκωμοσία τελέστηκε στο Προεδρικό Μέγαρο. Υπουργοί, αναπληρωτές υπουργοί και υφυπουργοί παρήλασαν µπροστά από τον Πρόεδρο κι έπειτα χωρίστηκαν σε δύο οµάδες, µία µεγάλη, µία µικρή. Για ποιον λόγο χωριστήκαμε από τόσο νωρίς; Επειδή ήμασταν η πρώτη ελληνική κυβέρνηση της οποίας η πλειοψηφία των υπουργών αρνήθηκε τον θρησκευτικό όρκο και επέλεξε να δηλώσει πίστη στο Σύνταγμα και στους νόµους της χώρας. Βέβαια, καθώς οι ΑΝΕΛ παρέµειναν πιστοί στην παράδοση του θρησκευτικού όρκου, η τελετή της ορκωμοσίας ήταν διττή, µε δύο χωριστές οµάδες υπουργών. Ακόµα και σήµερα νιώθω τιμή και περηφάνια για το γεγονός ότι, σεβόµενοι βαθιά τον Αρχιεπίσκοπο και όσους συναδέλφους είχαν ανάγκη να ορκιστούν στο Ευαγγέλιο, οι περισσότεροι υπουργοί προτίμησαν τον πολιτικό όρκο.

Η τελετή δεν κράτησε πάνω από µία ώρα, µε τους νέους υπουργούς να αδημονούν να πάνε στα υπουργεία τους για τις τελετές παράδοσης. Εγώ προσωπικά δε βιαζόμουν, αφού ο προκάτοχος µου είχε ζητήσει λίγες ακόµη ώρες για να αδειάσει το γραφείο του. Όταν ο Πρόεδρος αποσύρθηκε, ο Αλέξης πρότεινε να περάσω από το Μαξίµου, που βρίσκεται δίπλα στο Προεδρικό Μέγαρο, για να κουβεντιάσουμε λίγο προτού τραβήξω για την Πλατεία Συντάγµατος, προς το Υπουργείο οικονοµικών. Για να δώσω στον Αλέξη τον χρόνο να τακτοποιηθεί , έπιασα κουβέντα µε δυο- τρείς άλλους υπουργούς, των οποίων οι τελετές παράδοσης είχαν επίσης καθυστερήσει κι έπειτα µε το πόδια κατευθύνθηκα στο διπλανό Μαξίµου. Κατά την είσοδό µου οι αστυνομικοί φρουροί µε ξάφνιασαν χαιρετώντας µε στρατιωτικά , λες και ήμουν ο Στρατηγός Παπάγος. Ήταν κάτι που δε συνήθισα ποτέ.

Μόλις µπήκα στο χολ του Μαξίµου, κοντοστάθηκα περιεργαζόμενος το εσωτερικό του. Αν και συνώνυµο της εκτελεστικής εξουσίας, ήταν μικρότερο απ’ ό,τι είχα φαντασθεί, αλλά πάντως είχε µια ιταλιάνικη φινέτσα. Προχωρώντας στα ενδότερα, πέρασα µπροστά από το γραφείο των γραμματέων του πρωθυπουργού. Βρήκα διασκεδαστικό το θέαµα συντρόφων που έως τότε εργάζονταν στα καταθλιπτικά γραφεία της Κουµουνδούρου να µοιάζουν έξω από το νερά τους στη σχετική χλιδή της γραµµατείας του Μαξίµου.

«Πού θα πάει, θα το συνηθίσεις, Ελένη», είπα στη µία εκ των δύο γραμματέων.

«Μάλιστα, Υπουργέ µου», απάντησε εκείνη περιπαιχτικά .

Μπαίνοντας στο πρωθυπουργικό γραφείο κοίταξα τον Αλέξη και, στο πνεύµα της Ελένης, έκλινα το κεφάλι µου ταπεινά, προσφωνώντας τον «Πρωθυπουργέ µου … ». Ξεσπάσαμε και οι δύο σε γέλια. Σηκώθηκε από την καρέκλα του και αγκαλιαστήκαμε . «Τι πήγαµε και κάναµε, Αλέξη;» τον ρώτησα εναγωνίως, αλλά γελώντας ακόµη. «Και τώρα;» επεξέτεινα το ερώτημα µου µε όλο και μεγαλύτερη αγωνία. Δεν απάντησε. Απλώς µειδίασε και κούνησε το κεφάλι λέγοντας: «Πηγαίναµε γυρεύοντας».

Το περιπλανώμενο βλέµµα µου έπεσε σ’ έναν πελώριο, άσχημο πίνακα ζωγραφικής που απεικόνιζε την ελληνική σημαία και κρεµόταν πάνω από το γραφείο του πρωθυπουργού. Ο ζωγράφος είχε καταφέρει να κάνει µια σημαία που αγαπώ να φαίνεται άσχημη και τυραννική, δηλαδή το ακριβώς αντίθετο του ευγενούς πατριωτισμού που συμβολίζει. «Ή αυτός µένει η εγώ», είπα στ’αστεία στον Αλέξη αναφερόµενος στον πίνακα. «Μην ανησυχείς. Μένεις! Έχω ήδη ζητήσει να τον αντικαταστήσουν», απάντησε.

Όταν ξανασυναντήθηκαν τα βλέµµατα µας, η όρεξη για χιούµορ είχε εξαφανιστεί από το πρόσωπο του Αλέξη. Με κοίταξε µε βλέµµα σοβαρό για να µου πει «Κοίτα να δεις! Μη συνηθίσεις σε αυτό», δείχνοντας µε τον δείκτη του δεξιού χεριού του το πρωθυπουργικό γραφείο.

«Αυτά τα γραφεία, αυτές οι καρέκλες δεν είναι για εμάς. Η δική µας φυσική θέση είναι εκεί έξω, στους δρόµους, στις πλατείες, µε τον κόσµο. Μπήκαµε εδώ για να κάνουµε µια δουλειά. Μην ξεχάσεις ποτέ γιατί βρισκόµαστε εδώ. Για κανέναν άλλο λόγο. Και να είσαι έτοιµος. Αν οι μπάσταρδοι βρουν τρόπο να µας εµποδίσουν να κάνουµε ό,τι υποσχεθήκαμε, εσύ κι εγώ πρέπει να είµαστε έτοιµοι να παραδώσουµε τα κλειδιά στον Σαµαρά, σε εκείνους που θέλουν να εφαρµόζουν μνημόνια και να ξαναβγούμε στους δρόµους, για να οργανώσουμε την επόµενη διαδήλωση[18] ».

Και να έπαυε να γυρίζει η Γη, δε θα έπαιρνα χαμπάρι. Ήταν αξέχαστη η στιγµή. Τύψεις µεγάλες µε κατέκλυσαν για τους ενδοιασµούς που είχα για τον Αλέξη. Ο φόβος και το άγχος εξαφανίστηκαν. Δε µε ένοιαζε αν, τελικά, το φως έσβηνε παρά την οργισμένη µας αντίθεση στο σβήσιμο του. Ήµασταν εκεί, µαζί, για να παλέψουµε µε λύσσα να μη σβήσει. Τίποτα άλλο δεν είχε σημασία.

Είχε φτάσει η ώρα να στρωθώ στη δουλειά.

`

`

6

`

Ξεκίνημα …

`

φρουρός έξω από το Μαξίµου είχε µείνει εμβρόντητος. «θα βγείτε µόνος σας, Υπουργέ;» ρώτησε. Έγνεψα καταφατικά καθώς άνοιγε η ηλεκτρονική πύλη, έχοντας πλήρη επίγνωση των απέξω κατασκηνωμένων φωτογράφων και καµεραµάν. Ήµουν όµως αποφασισμένος να φτάσω ως το Υπουργείο Οικονοµικών µε το πόδια και χωρίς συνοδεία. Αιφνιδιάστηκαν κι εκείνοι όπως και ο φρουρός, και προσπαθώντας να µε πάρουν στο κατόπι φορτωμένοι µε τον εξοπλισµό τους, σκόνταφταν πάνω στα καλώδια και έπεφταν ο ένας πάνω στον άλλο. Μέχρι όµως να στρίψω αριστερά στη Βασιλίσσης Σοφίας, από την πλευρά του Εθνικού Κήπου, κατευθυνόμενος προς την Πλατεία Συντάγµατος , είχαν εγκαταλείψει την προσπάθεια.

Περνώντας από την πλαϊνή είσοδο της Ουλής θυμήθηκα τη σκηνή που εκείνη η διαδηλώτρια, τον Ιούνιο του 2011, απάντησε στη γεµάτη οργή ερώτηση κυβερνητικού στελέχους «ποια είσαι εσύ, µωρή, που θα κρίνεις τι πρέπει και τι δεν πρέπει να ψηφίσω;» µε την αποστοµωτική απάντηση: «Ποια θα έπρεπε να είµαι;» Κάθε βήμα προς την Πλατεία Συντάγµατος µου έφερνε στον νου ένα πρόσωπο, ένα σύνθηµα, µια ανάµνηση από εκείνες τις μακρές νύχτες του 2011, όταν η Αθήνα ξεσηκώθηκε ενάντια στη συλλογική µας ταπείνωση. Διασχίζοντας τη Λεωφόρο Αµαλίας µπροστά από τη Βουλή προς την Πλατεία Συντάγµατος , ένιωθα πως πατούσα σε ιερό έδαφος.

Ο ήλιος είχε δύσει, και το ψυχρό χειμωνιάτικο αεράκι έκανε τα φύλλα που είχαν αποµείνει στα δέντρα να θροΐζουν, ωθώντας τους πεζούς να επιταχύνουν το βήμα τους. Τα φώτα του δρόµου δεν είχαν ακόµα ανάψει και µες στο σούρουπο µου πήρε µερικές στιγµές µέχρι να εντοπίσω το δέντρο µε τις ανθοδέσμες και τα χειρόγραφα σημειώµατα τα αφιερωμένα στη µνήμη του Δημήτρη Χριστούλα, του συνταξιούχου φαρμακοποιού που αυτοπυροβολήθηκε σε εκείνο το σημείο. Εκεί ξέκλεψα ένα λεπτό κοιτάζοντας µια το δέντρο, µια απέναντι προς το Υπουργείο Οικονοµικών, σαν να προσπαθούσα να κτίσω µια νοητή γέφυρα μεταξύ εκείνου του δέντρου και των φωτισμένων γραφείων του υπουργείου το οποίο θα παραλάμβανα.ντας

Την επόµενη στιγμή διέσχιζα την οδό Φιλελλήνων για να διαβώ την πόρτα του υπουργείου που θα αποτελούσε το καµίνι µου για τις επόµενες 162 µέρες. Καθώς έµπαινα στο κτίριο, µε υποδέχθηκαν µε επευφηµίες πενήντα από τις θρυλικές καθαρίστριες του υπουργείου που είχαν απολυθεί προς παραδειγματισμό από την τρόϊκα και την προηγούµενη κυβέρνηση εν µιά νυκτί και χωρίς αποζημίωση και οι οποίες δε σταµάτησαν ούτε µέρα να διαδηλώνουν έξω από το υπουργείο. «Μη µας προδώσεις!» φώναζαν µ’ έναν σοφό συνδυασµό ελπίδας και σκεπτικισμού. «Δεν πρόκειται», τους απάντησα κατευθυνόμενος προς το ασανσέρ.

Η πόρτα του ασανσέρ άνοιξε στον έκτο όροφο, και µια γραµµατέας µε οδήγησε στο υπουργικό γραφείο, όπου περίµενε ο προκάτοχος µου. Ο Γκίκας Χαρδούβελης ήταν µόνος του και µε χαιρέτησε ευγενικά. Το γραφείο του ήταν εντυπωσιακά άδειο. Καµία από τις συσκευές που εξοπλίζουν σύγχρονα γραφεία δε φαινόταν πουθενά, ούτε καν ένας υπολογιστής, µια οθόνη. Το µοναδικό ορατό όπλο κατά του ωκεανού των προβλημάτων που µας πολιορκούσαν ήταν η εικόνα της Παναγίας σ’ ένα ράφι πίσω από το γραφείο του υπουργού. Η τεράστια υπουργική καρέκλα µε την ψηλή πλάτη, που αναµφίβολα είχε στόχο να αποπνέει εξουσία, πέραν του ότι ήταν ακαλαίσθητη, φαινόταν και εξαιρετικά άβολη. Η σειρά των παλιών τηλεφώνων στο πλαϊνό γραφείο έµοιαζε βγαλμένη κατευθείαν από ταινία της δεκαετίας του 1970, και τα βιβλία στο ράφι ήταν προφανώς δώρα που κανένας από τους προηγούμενους υπουργούς δεν ενδιαφέρθηκε να τα διαβάσει η να τα πάρει σπίτι µαζί του φεύγοντας. Οι πίνακες στον τοίχο ήταν δανεισμένοι από την Εθνική Πινακοθήκη. Θα χρειαζόταν μία λέξη μου μόνο για να τους αντικαταστήσω, αλλά δεν ένιωσα καμία βιασύνη να βολευτώ στο γραφείο εκείνο.

Η υπόλοιπη επίπλωση απέπνεε αέρα παρακμής , ειδικά το ξεθωριασμένο κόκκινο βελούδο του καναπέ-ιδανικό, σκέφτηκα, για το Υπουργείο Οικονομικών ενός πτωχευµένου κράτους. Η μοναδική εξαίρεση ήταν το μεγάλο ορθογώνιο ξύλινο τραπέζι συσκέψεων, που αμέσως αποφάσισα ότι θα ήταν ο χώρας εργασίας μου, και το τραπέζι γύρω από το οποίο θα συνομιλούσα με συνεργάτες, επισκέπτες και αντιπάλους. Από τη στιγμή εκείνη έως την τελευταία η υπουργική «έδρα» και η άσχημη καρέκλα του τέθηκαν σε αχρηστία .

Το μεγάλο τραπέζι με έκανε να αισθάνομαι όσο «σαν στο σπίτι μου» έπρεπε για να πράξω τα αναγκαία από έναν υπουργικό θώκο με τόσο αξιοθρήνητο πρόσφατα παρελθόν. Το μοναδικό καλό, λυτρωτικό χαρακτηριστικό του γραφείου ήταν το μεγάλο παράθυρο που διέτρεχε όλο τον εξωτερικό τοίχο προσφέροντας καταπληκτική θέα στην Πλατεία Συνάγματος και στο Κοινοβούλιο απέναντι. Μια ματιά μέσα από το παράθυρο εκείνο ήταν αρκετή για να ενισχύσει ψυχικά όποιον διατηρούσε έστω και μία στάλα υπερηφάνειας για τους μακροχρόνιους αγώνες για την κοινοβουλευτική μας δημοκρατία.

Ο προκάτοχος μου ήταν ευγενικός, ευχάριστος και εμφανώς ανακουφισμένος που η δοκιμασία του είχε τελειώσει Είχε δύο φακέλους για μένα, έναν μπλε μεσαίου μεγέθους και έναν κόκκινο διογκωμένο. Ο μπλε φάκελος περιείχε υπουργικές αποφάσεις που δεν είχε την ευκαιρία -να υπογράψει και τις οποίες με ενθάρρυνε να εξετάσω . Ο κόκκινος φάκελος είχε τον τίτλο «FACTΑ» και αφορούσε συμφωνία που οι Ηνωμένες Πολιτείες με μεγάλη ζέση προωθούσαν σε κάθε χώρα και η οποία θα επέτρεπε στο Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ να κρατάει στοιχεία για τις οικονομικές συναλλαγές των Αμερικανών πολιτών στο εξωτερικό. Περιέργως δεν είχε κανένα έγγραφο να μου παραδώσει σχετικά με τη δανειακή συμφωνία της Ελλάδας με την ΕΕ και το ΔΝΤ, αν και προσφέρθηκε να με ενημερώσει για το χρονοδιάγραμμα αποπληρωμής μας, το οποίο φυσικά μπορούσα να απαγγείλω σαν ποίημα, απέξω και ανακατωτά, μέρα με τη μέρα, ευρώ προς ευρώ.

Mέρες αργότερα, όταν ζήτησα αντίγραφο της δεύτερης δανειακής συμφωνίας, έλαβα την εκπληκτική απάντηση από τις υπηρεσίες: «Υπουργέ ο προκάτοχος σας φαίνεται ότι πήρε το μοναδικό αντίγραφο μαζί του, μαζί με το ιδιωτικό του αρχείο». Όταν το ανέφερα στη Βουλή, η αντιπολίτευση δικαιολογήθηκε ότι η δανειακή σύμβαση ήταν διαθέσιμη στο Διαδίκτυο. Το γεγονός όμως ότι έλειπε η πρωτότυπη, υπογεγραμμένη συμφωνία, κάτι που δε θα συνέβαινε σε καμία επιχείρηση (όσα ηλεκτρονικά αντίγραφα και εάν υπήρχαν), δεν ήταν ικανό να κάνει να ιδρώσει το αυτί κανενός από την προηγούμενη κυβέρνηση. Δεν ήταν βέβαια η πιο εντυπωσιακή ανακάλυψη εκείνων των πρώτων ημερών. Ήταν όμως, έστω και συμβολικά, κάτι που θα έπρεπε να κάνει έξαλλο τον κάθε πολίτη του οποίου το μέλλον υποθήκευσαν οι προκάτοχοι μου υπογράφοντας τη δεύτερη δανειακή σύμβαση την οποία μάλιστα με τα πήραν … σπίτι τους[19] .

Αν και θα ήθελα να συζητούσαμε με τον Γκίκα Χαρδούβελη την αποτυχηµένη, ύστατη προσπάθειά του να ολοκληρώσει, να «κλείσει» το δεύτερο μνημόνιο, κάτι που η κυβέρνηση Σαμαρά είχε υποσχεθεί να κάνει στα τέλη Δεκεμβρίου του 2014 (όπως άλλωστε προέβλεπε η δεύτερη δανειακή συμφωνία), η συζήτησή μας θα ήταν καθαρά ακαδημαϊκού ενδιαφέροντος και θα κατέληγε νομοτελειακά στο συμπέρασμα ότι η επιτυχία του δεύτερου «προγράμματος » ήταν αδύνατη, για τον απλούστατο λόγο ότι από την αρχή ήταν έτσι σχεδιασμένο ώστε να αποτύχει δίνοντας τη θέση του σ’ ένα τρίτο . Εν τω μεταξύ, οι οικονομικοί ανταποκριτές όλης της χώρας, ένα δάσος από κάμερές, οι ξένοι ανταποκριτές και διάφοροι υπάλληλοι του υπουργείου είχαν στοιβαχτεί στην αίθουσα Τύπου του υπουργείου, αναμένοντας την παραδοσιακή συνέντευξη Τύπου που δίδεται από κοινού από τον απερχόμενο και τον νέο υπουργό. ‘Ένα πλήθος που γινόταν όλο και πιο ανήσυχο. ‘Επρεπε να προχωρήσουμε

`

Πριν κατέβουμε στον κάτω όροφο για τη συνέντευξη Τύπου παράδοσης-παραλαβής, ο προκάτοχος μου μου ζήτησε να σκεφτώ το ενδεχόμενο να κρατήσω τρεις από τους « μετακλητούς », μη μόνιμους, υπαλλήλους που κανονικά φεύγουν μαζί με τον υπουργό που τους διόρισε . Με παρακάλεσε ειδικά, προς τιμήν του , να κρατήσω μια ανύπαντρη μητέρα, που θα αντιμετώπιζε διαφορετικά μεγάλες δυσκολίες. Φυσικά συμφώνησα, και δεν το μετάνιωσα, καθώς απεδείχθη καλή στη δουλειά της . Την ίδια στιγμή όμως συνειδητοποίησα ότι ούτε οι τρεις γραμματείς που κάθονταν στον προθάλαμο του υπουργικού γραφείου ήταν μόνιμες δημόσιοι υπάλληλοι, αλλά κομματικές επιλογές (μετακλητές κι εκείνες). Επομένως, θα έφευγαν και αυτές στα επόμενα λεπτά, επιστρέφοντας στα κομματικά γραφεία η στις τράπεζες απ’ όπου είχαν έρθει. ‘Έτσι, με τα τη συνέντευξη Τύπου θα επέστρεφα σ’ έναν άδειο έκτο όροφο για να εμπλακώ στη μάχη με τους πιο ισχυρούς πιστωτές του κόσμου άνευ γραμματέων, προσωπικού η έστω κι ενός υπολογιστή. Ευτυχώς που είχα το πιστό μου λάπτοπ στο σακίδιό μου, σκέφτηκα. Αλλά ποιός θα μου έδινε τον κωδικό πρόσβασης του Wi-Fi[20] ;

`

Λιτός βίος εναντίον λιτότητας

Μετά την αξιοπρεπή ομιλία του απερχόμενου υπουργού, ήταν η ευκαιρία μου να καταθέσω δημοσίως το πλαίσιο της νέας οικονομικής πολιτικής. «Το κράτος πρέπει να έχει συνέχεια», είπα, αφού πρώτα ευχαρίστησα τον προκάτοχο μου για τις προσπάθειές του. «Αλλά δε θα υπάρξει συνέχεια στο παιδαριώδες μεν, τοξικότατο δε, και δη υποκινούμενο, λάθος που άρχισε να καταστρέφει την κοινωνία μας το 2010 και το οποίο επαναλαμβάνεται συνεχώς και μονότονα από τότε στην αντιμετώπιση της κρατικής χρεοκοπίας ως έλλειψης ρευστότητας».

Αφού παρουσίασα σε αδρές γραμμές την ανάλυσή μου για το πώς το γιγαντιαίο χρέος και η μη αναγνώριση της πτώχευσης της Ελλάδας προκάλεσαν τη μόνιμη ύφεση, στη συνέχεια επικεντρώθηκα σε μια σηµαντική διάκριση που συχνά αποκρύπτετατι εκείνη μεταξύ του λιτού βίου και της λιτότητας.

Δεν πιστεύουμε ότι ανάπτυξη σημαίνει περισσότερες Πόρσε Καγιέν στους στενούς δρόμους των πόλεών μας. Ούτε περισσότερα σκουπίδια στις παραλίες μας. Ούτε περισσότερο διοξείδιο του άνθρακα στην ατμόσφαιρα μας. Οι Έλληνες μεγαλούργησαν όταν ζούσαν λιτά, όταν ξόδευαν λιγότερα από τα έσοδά τους, όταν τις αποταμιεύσεις τους τις ξόδευαν για να σπουδάσουν το παιδιά τους, ήταν περήφανοι που δε χρώσταγαν. Άλλο όµως λιτός βίος, όπως µου έλεγε ο καλός µου φίλος Αλέκος Παπαδόπουλος [σηµ.: ο πρώην υπουργός οικονοµικών], κι άλλο πυραμιδική λιτότητα, όπως την ονομάζω µια δήθεν λιτότητα που από τη µία πετσοκόβει το ισχνά εισοδήματα των ανίσχυρων και από την άλλη φορτώνει γιγαντιαία χρέος στα ήδη μη βιώσιµα.

Με την τεράστια μείωση των ατομικών εισοδημάτων και τις µαζικές περικοπές στις δηµόσιες δαπάνες, τα νοικοκυριά και οι επιχειρήσεις δεν µπορούσαν να τα βγάλουν πέρα. Με απλά λόγια, η προσπάθεια της κυβέρνησης να δημιουργήσει, και να διατηρήσει, ένα ανέφικτο κρατικό πλεόνασµα είχε καταστήσει αδύνατο για τους πολίτες να επιβιώσουν χωρίς να αυξάνουν το δικά τους ελλείμματα. Όσο περισσότερο έσφιγγαν συλλογικά και ατοµικά το ζωνάρι, τόσο βαθύτερα στο κόκκινο βυθιζόταν ο δικός τους προϋπολογισμός. Γι’ αυτό η πολιτική οικονομικής λιτότητας έπρεπε να τερματιστεί: επειδή εξολόθρευε την ιδιωτική οικονοµία και καθιστούσε αδύνατο έναν λιτό αλλά ανεκτό βίο. Πρόσθεσα ακόµα το εξής:

Τη σελίδα από την πυραμιδική λιτότητα στον λιτό βίο θα τη γυρίσουµε από το σπίτι µας. Από αυτό εδώ το υπουργείο. Ο λιτός βίος σε συνδυασµό µε την αποκατάσταση της δικαιοσύνης και της αλληλεγγύης αρχίζει εδώ. Από τις πρώτες µας κινήσεις θα είναι η άµεση εξοικονόμηση πόρων.

Θα ξεκινούσαμε, ανακοίνωσα, με τα έξοδα του ίδιου του Υπουργείου Οικονοµικών. Για να δώσω το παράδειγµα, παραχώρησα στη συµβολική κίνηση της άµεσης πώλησης των δύο θωρακισμένων λιμουζινών BMW σειράς 7 που είχαν αγοραστεί, όπως µου ανέφεραν οι υπηρεσίες, επί υπουργίας Ευάγγελου Βενιζέλου και οι οποίες είχαν κοστίσει το εξωφρενικό ποσό των 700.000 €. [ΔΖ21] Η μοτοσυκλέτα µου θα µου έκανε µια χαρά, ειδικά δεδοµένης της κίνησης στην περιοχή της Πλατείας Συντάγµατος, στον πηγαιμό για το Μαξίµου, για το σπίτι µου, γενικά. (Βέβαια, δεν είχα υπολογίσει ότι, αντί να συζητηθεί η πώληση των BMW ως παράδειγµα λιτής διαχείρισης του δημόσιου χρήματος, το «µέσα» είτε θα µε διακωμωδούσαν ως «ροκ σταρ» επειδή οδηγούσα μηχανή είτε θα επιδίδονταν σε όργιο λάιφ στάιλ ρεπορτάζ.)

Επιπλέον, στην ίδια συνέντευξη Τύπου, ανακοίνωσα ότι η ηγεσία του υπουργείου δεσμεύεται να μην προχωρήσουµε σε προσλήψεις ορδών ακριβών συµβούλων, όπως εκείνες που εισέβαλαν στο υπουργείο µε κάθε προηγούµενη κυβέρνηση, για να μην αναφέρω τις πολυεθνικές εταιρείες συµβούλων που χρεώνανε δεκάδες εκατοµµύρια για να παράσχουν καταστροφικές συµβουλές. Πράγµατι, ακόµα και οι εξαιρετικοί σύµβουλοι µε τους οποίους συνεργάστηκα προσέφεραν τις υπηρεσίες τους τελείως αµισθί, Π.χ. οι Τζεφ Σάκς, Λάρρυ Σάµµερς, Τζέιµι Γκάλµπρεϊθ κτλ. Ακόµα και άτοµα η εταιρείες που είχαν εργαστεί για την κυβέρνηση ΝΔ-ΠΑΣΟΚ (π.χ. η επενδυτική τράπεζα Lazard, ο Αµερικανός δικηγόρος Λι Μπουκέιτ) µε υπέρογκες αµοιβές συνεργάστηκαν µαζί µας χωρίς να λάβουν ούτε ένα ευρώ. Η μάχη του πραγµατικά λιτού βίου ενός µαχόµενου ελληνικού λαού κόντρα στην πυραμιδική, σπάταλη λιτότητα της τρόϊκας και της ολιγαρχίας είχε αρχίσει.

Από τις πρώτες µας κινήσεις θα είναι η άµεση εξοικονόμηση πόρων µε τη θεματική μείωση των εξωυπηρεσιακών συµβούλων του υπουργείου-εξοικονόμηση που θα χρηματοδοτήσει την επαναπρόσληψη των καθαριστριών του υπουργείου. Ως συμβολική αλλά και ουσιαστική πρώτη κίνηση.

Όταν λίγες µέρες αργότερα ταξίδεψα στο Βερολίνο και στις Βρυξέλλες για να ξεκινήσω τις συνοµιλίες µε τους δανειστές, µια από τις πρώτες ενστάσεις που έθεσαν αφορούσε την ανακοίνωσή µου της επαναπρόσληψης των τριακοσίων καθαριστριών. «Ανατροπή των μεταρρυθµίσεων» ήταν η έκφραση που χρησιμοποίησαν για να µε κατακρίνουν. Για κάποιους µάλιστα από τους δανειστές η επαναπρόσληψη των καθαριστριών αποτελούσε casus bellι.

Το γεγονός ότι είχαµε εξοικονομήσει πολλαπλάσιο ποσό των µισθών τους µε πραγµατικές οικονομίες δεν είχε καµία σημασία γι’ αυτούς. Το αντίθετο συνέβαινε: Τους ενοχλούσε τα µέγιστα ότι έβαλα τέλος στην άνεση µε την οποία ξοδεύονταν στο άµεσο παρελθόν δεκάδες εκατοµµύρια ευρώ µέσα σε λίγες ηµέρες για λιµουζίνες και ολέθριες συµβουλές επαγγελματιών συµβούλων-κολλητών τους, την ίδια στιγµή που απολύονταν οι δυστυχισμένες γυναίκες που, για το πολύ 400 ευρώ τον µήνα, καθάριζαν νωρίς κάθε πρωί τις τουαλέτες και τα γραφεία όπου εκείνοι βυσσοδομούσαν εναντίον ενός ολόκληρου λαού.

Βέβαια οι δανειστές ήξεραν τι έκαναν: Πιέζοντας από ανάγκη µεγάλη να πειστεί ο ελληνικός λαός ότι ευθυνόταν αποκλειστικά και µόνον ο ίδιος για ότι πέρναγε. Όχι µόνο έπρεπε να αναλάβουν νέα δάνεια οι πτωχοποιημένοι Έλληνες εκ µέρους των πτωχευμένων τραπεζιτών, αλλά έπρεπε να πιστέψουν κι από πάνω ότι τους έπρεπε κάθε τιμωρία, κάθε εξευτελισμός που επέβαλλε η τρόικα. Οι κιθαρίστριες του Υπουργείου Οικονοµικών δεν ήταν παρά µια εξαιρετική ευκαιρία να παρουσιαστούν τα αθώα θύµατα ως θύτες και οι τροϊκανοί θύτες ως τεχνοκράτες εντεταλμένοι από τη σκληρή πραγματικότητα . Αν η κατηγορία για την πτώχευση της χώρας έπρεπε να αποδοθεί στα θύµατά της, τότε η αρχή έπρεπε να γίνει µε τις γυναίκες που καθάριζαν το Υπουργείο Οικονοµικών και τις εφορίες. Οποία αθλιότης[22] !

`

Μετριοπάθεια ναι, υποταγή όχι

πως το αντιλαµβάνονταν, η δουλειά του υπουργού οικονοµικών µιας πτωχευµέvnς χώρας δεν ήταν να προσφέρει φρούδες ελπίδες θεμελιωμένες επί πλαστής αισιοδοξίας, αλλά αντίθετα να προαγάγει ισορροπημένες πολιτικές στη βάση ρεαλιστικών προσδοκιών. Γι’ αυτό και χάρηκα που µου δόθηκε η δυνατότητα να κλείσω εκείνη την πρώτη συνέντευξη Τύπου µε µια νότα αισιοδοξίας βασισμένη σε τηλεφωνική συζήτησn που είχε προηγηθεί:

Στα προεκλογικά τηλεοπτικά πάνελ άκουγα συνεχώς να µου λένε πως την εποµένη της εκλογής µας θα αντιμετωπίζαµε από τους εταίρους ένα τελεσίγραφο: Υπογράψτε δήλωση μετανοίας , την αίτηση για την επέκταση του υπάρχοντος προγράμματος , αλλιώς δε σας μιλάμε. Έλεγα ότι όποιος το πίστευε αυτό απλώς είναι πολύ κυνικός απέναντι στην Ευρώπη ότι έχει πολύ κακή εντύπωση για την Ευρώπη. Η Ευρώπη ξέρει να βρίσκει λύσεις αποφεύγοντας τα τελεσίγραφο. Πριν από δύο μέρες είχα την ευκαιρία να συνομιλήσω με τον κ. Ντάισελμπλουμ. Του Εξέθεσα τον σταθερό μας προσανατολισµό προς μια νέα συμφωνία µε τους εταίρους για την Ελλάδα που να υπερβαίνει, να ανατρέπει, την αδιέξοδη λογική των προηγούμενων προγραμμάτων, να ελαχιστοποιεί το κόστος της Ελληνικής αυτοτροφοδοτούμενης κρίσης όχι μόνο για τον Έλληνα πολίτη αλλά και για τον Σλοβάκο, τον Ολλανδό, τον Ιταλό , τον Γερμανό τον κάθε πολίτη της Ευρώπης. Μου είπε ότι συμφωνεί σε πολλά από αυτά που του είπα και ότι υπάρχει κοινός τόπος που, µε καλή θέληση, θα τον εντοπίσουμε. Στο πλαίσιο αυτού του εξαιρετικού κλίματος ο κ. Ντάισελμπλουμ προθυμοποιήθηκε να επισκεφθεί την Αθήνα την ερχόμενη Παρασκευή για συνάντηση πρώτο με τον πρωθυπουργό, κατόπιν με το οικονομικό επιτελείο μας και, τέλος , για μακρά συνεργασία των δυο μας.

Πράγματι, ο Γερούν Ντάισελμπλουμ με είχε καλέσει για να με συγχαρεί για τη νίκη μας και δεν έχασε χρόνο να προχωρήσει στο αυτονόητο ερώτημα: ποιές ήταν οι προθέσεις μας για το εν εξελίξει ελληνικό πρόγραμμα; Απάντησα όσο πιο ευγενικά μπορούσα, ξεκαθαρίζοντας ταυτόχρονα τη θέση μας: η νέα μας κυβέρνnσn, είπα, αναγνωρίζει ότι κληρονόμησε ορισμένες δεσμεύσεις απέναντι στο Eurοgrοup, έχοντας παράλληλα την ελπίδα και την πίστη ότι οι εταίροι της θα αναγνωρίσουν επίσης το γεγονός ότι εκλεγήκαμε με την εντολή να επαναδιαπραγματευθούμε βασικά στοιχεία της δανειακής συμφωνίας και του σχετικού προγράμματος. Έτσι οφείλαμε όλοι μας να αναζητήσουµε κοινό έδαφος -το αποκάλεσα γέφυρα μεταξύ του υφιστάμενου προγράμματος και των προτεραιοτήτων της νέας κυβέρνησης.

Ο Γερούν συμφώνησε αμέσως λέγοντας «αυτό είναι πολύ καλό», προτείνοντας μου να με επισκεφθεί την επόμενη Παρασκευή, 30 Ιανουαρίου 2015. Από ευγένεια του αντιπρότεινα να τον επισκεφθώ στις Βρυξέλλες, αν αυτό τον βόλευε, αλλά επέμενε ότι ο ίδιος και η ομάδα του θα τιμούσαν τους νέους Έλληνες συναδέλφους τους με μια επίσκεψη στην Αθήνα. Ενθαρρυμένος από την αποδοχή εκ μέρους του του κοινού μας καθήκοντος, που ήταν το χτίσιμο γερής γέφυρας πάνω από το χάσμα μεταξύ του μνημονιακού προγράμματος και της λαϊκής μας εντολής, και με το βλέμμα στραμμένο προς την εξελισσόμενη μαζική απόσυρση καταθέσεων, που το προηγούμενο καθεστώς και η Τράπεζα της Ελλάδος είχαν πυροδοτήσει εβδομάδες πριν, τόνισα την αποφασιστικότατα μου να εξευρεθεί κοινό έδαφος. Όσο για την αφήγηση περί σύγκρουσης, την οποία συνεχώς διέδιδαν το μέσα ενημέρωσης, κατέβαλα μεγάλες προσπάθειες για να τη διασκεδάσω κατά τη συνέντευξη Τύπου:

Ξέρετε , οι δημοσιογράφοι παγκοσμίως, έχουν μια προτίμηση για συγκρουσιακά αφηγήµατα. Άκουγα στο BBC τη Δευτέρα να παρουσιάζουν το σκηνικό που πρόεκυψε με τα την Εκλογική μας νίκη με όρους μονομαχίας ποιός θα υποχωρήσει πρώτος , αναρωτιόντουσαν, η Αθήνα ή οι Βρυξέλλες; Κατανοώ την ελκυστικότητα από τη μεριά των δημοσιογράφων τέτοιων αφηγημάτων. Όμως, με τον κ. Ντάισελμπλουμ συμφωνήσομε ότι μαζί θα τα αποδομήσουμε. Θα το αποδομήσουμε τόσο επειδή είναι εκτός πραγματικότητας όσο και επειδή δημιουργούν ανασφάλεια άνευ λόγου. Δε θα υπάρξει μονομαχία. Δε θα υπάρξουν απειλές. Δεν τίθεται θέμα ποιός θα υποχωρήσει πρώτος . Η κρίση της Ευρωζώνης μόνο θύματα και χαμένους έχει. Οι μόνοι που κερδίζουν Είναι οι μισαλλόδοξοι, οι ρατσιστές, οι επενδύοντες στον φόβο και στη διχόνοια-στο αυγό του φιδιού, όπως έλεγε και ο Ινγκμαρ Μπέργκμαν. Με τον κ. Ντάισελμπλουμ την Παρασκευή θα βάλουμε τις βάσεις για να αποδομήσουμε το κλίμα αποδόμησης της Ευρώπης.

Εννοούσα κάθε λέξη. Μετά τη συνέντευξη Τύπου επέστρεψα στα γραφεία του έκτου ορόφου, για να τα βρω ανατριχιαστικά άδεια. Ο προκάτοχος μου είχε φύγει μαζί με το επιτελείο του, αφήνοντας πίσω του δύο νεαρές γυναίκες, έντρομες στη σκέψη ότι μπορεί να απολυθούν αυτοστιγµεί από το νέο αφεντικό της «ριζοσπαστικής Αριστεράς». Τις διαβεβαίωσα ότι το τελευταίο πράγµα το οποίο µε ενδιέφερε ήταν ο ρεβανσισμός και η εκκαθάριση του προσωπικού της προnγούµενης κυβέρνησης. ‘Εκλεισα την πόρτα πίσω µου και τράβηξα µια καρέκλα στο µεγάλο τραπέζι. Εβγαλα το λάπτοπ µου από το σακίδιο, το συνέδεσα στην πρίζα και περιµένοντας να ανοίξει, κοιτώντας έξω από το παράθυρο που πλαισίωνε τη φωταγωγηµένη Βουλή, προσπάθησα να καταρτίσω µια νοητική λίστα µε τις πιο επείγουσες προτεραιότητες της ηµέρας.

Όταν κοίταξα την οθόνη του λάπτοπ µου, θυμήθηκα ότι δεν είχα τον κωδικό πρόσβασης στο Wi-Fi. Σηκώθηκα, άνοιξα την πόρτα προς το γραφείο των γραμματέων και φώναξα: «Είναι κανείς εδώ;» Σύντοµα µία από τις δύο εµφανώς ανακουφισµένες και κάπως αµήχανες υπαλλήλους εμφανίστηκε από ένα µακρινό δωµάτιο. Μισή ώρα αργότερα βρήκαµε κάποιον που ήξερε κάποιον άλλο που γνώριζε τον κωδικό πρόσβασης[ΔΖ23] . Και έτσι ο νέος υπουργός απέκτησε µια πολύ πολύ αργή σύνδεση στο Διαδίκτυο όχι και το πιο ευοίωνο ξεκίνημα σε µια µακρά, μοναχική εκστρατεία ενάντια στους αρτιότερα εξοπλισμένους και καλύτερα απροετοίµαστους αντιπάλους στην ιστορία του καπιταλισμού.

`

Οι Αμερικανοί φίλοι

`

ο πρώτα τηλεφώνηµα που έλαβα εκείνο το βράδυ από το εξωτερικό ήρθε από έναν άγνωστο αριθµό από τις Ηνωµένες Πολιτείες. Ήταν η Δανάη, η οποία είχε φτάσει στο Όστιν και καλούσε για να δει πώς τα πήγαινα. Μόλις κλείσαµε, το τηλέφωνο χτύπησε πάλι. Για άλλη µια φορά ο άγνωστος ερυθρός στην οθόνη ξεκινούσε µε +1, τον κωδικό κλήσης από τις ΗΠΑ. Σήκωσα το ακουστικό και άκουσα µια μακρινή , ήπια ανδρική φωνή µε έντονη προφορά από το Μπρούκλιν.

«Δε µε ξέρετε, κύριε Βαρουφάκη, αλλά ένιωσα την ανάγκη να σας καλέσω για να σας συγχαρώ για την εκλογή σας και για να σας παράσχω όλη την υποστήριξη που µπορώ να προσφέρω. Ονοµάζοµαι Μπέρνι Σάντερς και είµαι γερουσιαστής από το Βερµόντ. Κοινοί γνωστοί µας µου έδωσαν τον αριθµό σας και ελπίζω η πρωτοβουλία µου να μη σας ενόχλησε».

Να ενοχληθώ από την πρωτοβουλία; Χρειαζόμασταν όση στήριξη µπορούσαµε να συγκεντρώσουµε. Αφού τον ευχαρίστησα, του εξήγnσα ότι, φυσικά ήξερα ποιός ήταν. Αν και ο Μπέρνι δεν είχε γίνει ακόµα ευρέως γνωστός, καθώς θα διεκδικούσε το χρίσµα των Δημοκρατικών έξι μήνες αργότερα, ο Τζέιμι Γκάλµπρεϊθ µε είχε ενημερώσει πλήρως για τα πολιτικά τεκταινόµενα στο Βερµόντ, όπου ο αδελφός του ο Πίτερ είχε χρηματίσει γερουσιαστής στην πολιτειακή Βουλή. Ο Μπέρνι ξεκίνησε να µου λέει ότι ήταν έτοιµος να γράψει στην Κριστίν Λαγκάρντ για να της δηλώσει ξεκάθαρα ότι θα πρέπει να προσέξει τη συµπεριφορά του ΔΝΤ απέναντι στον Ελλάδα. Με ρώτησε αν υπήρχε κάτι συγκεκριµένο που θα ήθελα να της αναφέρει. Υπήρχε, όντως.

Και’ αρχάς, του ζήτησα να αναφέρει σαφώς ότι το ελληνικό πρόγραµµα, του οποίου την αυστηρή επιτήρηση ασκούσε το ΔΝΤ από το 2010, είχε αποτύχει παταγωδώς ως αποτέλεσµα των εξωφρενικών επιπέδων λιτότητας που το ΔΝΤ είχε βοηθήσει να επιβληθούν. Δεύτερον, του ζήτησα να επισημάνει ότι η προκύπτουσα βαθιά ύφεση είχε εκθρέψει τα τέρατα της ναζιστικής Χρυσής Αυγής και ότι αν η δηµοκρατική φιλοευρωπαϊκή κυβέρνηση µας στριμωχτεί από τους πιστωτές της, ένα πολύ πιθανό αποτέλεσµα θα ήταν η ίδια η δηµοκρατία να στραγγαλιστεί στη γενέτειρά της, όπως ακριβώς συνέβη κατά τη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσµίου πολέµου. Ο Μπέρνι υποσχέθηκε ότι θα έκανε αυτές τις δύο επισημάνσεις και ότι θα προσέθεσε ακόµη µία, που το Διεθνές Νοµισµατικό Ταµείο θα την έπαιρνε στο σοβαρά: αν το ΔΝΤ συνέχιζε την ίδια απαράδεκτη συµπεριφορά του απέναντι στην Ελλάδα, ο ίδιος θα πίεζε τη Γερουσία των ΗΠΑ για να μειωθεί η χρηματοδότηση του Ταµείου.

Από το 2012 µε τον Τζέιμι Γκάλµπρεϊθ είχαµε δουλέψει σκληρά για να κερδίσουµε την υποστήριξη των Αμερικανών προοδευτικών στον αγώνα για το γκρέµισµα του Μνηµονιστάν. Όταν κάλεσα τον Αλέξη να τον ενηµερώσω για την προσφορά βοήθειας του Μπέρνι εκείνος µου ανταπέδωσε τα καλά μαντάτα με τα νέα ότι τον κάλεσε ο πρόεδρος Οµπάµα όχι µόνο για τα εθιμοτυπικά συγχαρητήρια αλλά και για να του προτείνει τον προγραµµατισµό σε σύντοµο χρονικό διάστημα µιας συνάντησης μεταξύ του Τζακ Λιου, του υπουργού οικονοµικών του, και εµού. Ζήτησα από τον Αλέξη να τους μετάφερε την ετοιμότητα µου να συναντηθώ µε τον Λιου όποτε θα όταν έτοιμος ο ίδιος.

Λίγο αργότερα ο Οµπάµα προχώρησε σε εξαιρετικά χρήσιμη , για εμάς, δημόσια δήλωση: «Δεν µπορούµε να συνεχίσουµε να πιέζουµε κράτη που βρίσκονται εν µέσω οικονοµικής κρίσης», είπε στον δηµοσιογράφο του CNN Φαρίντ Ζακαρία, πρoσθέτοντας: «Κάποια στιγµή πρέπει να υπάρξει µια στρατηγική ανάπτυξης για να µπορέσουν να εξοφλήσουν το χρέος τους και να µειώσουν το ελλείµµατα τους », Περίπου µία ώρα αργότερα το κινητό µου τηλέφωνο χτύπησε ξανά, κι ένας άλλος άγνωστος αμερικανικός αριθµός εμφανίστηκε στην οθόνη του .Ήταν ο Τζεφ Σάκς, Καθηγητής Οικονοµικών στο Πανεπιστήµιο Κολούµπια και επικεφαλής του Earth Institute (Ινστιτούτο της Γης). Με κάλεσε για να προσφέρει τις υπηρεσίες του στον «δίκαιο και άξιο αγώνα» µας, όπως ο ίδιος το έθεσε, ώστε να πειστούν οι πιστωτές να προχωρήσουν σε µια σηµαντική, ευρείας κλίµακας ελάφρυνσης του χρέους και σε µια βιώσιμη δημοσιονοµική πολιτική.

Ο Τζεφ είναι από τους, σχετικά λίγους, Αµερικανούς πανεπιστημιακούς οικονοµολόγους που συνδέονται µε κάτι σαν οµφάλιο λώρο με το αμερικανικό κράτος και µε τους διεθνείς οργανισµούς που αυτό ελέγχει. Η δράση του στο παρελθόν ήταν, θα έλεγα, αμφιλεγόμενη. Όµως, είναι από τους ανθρώπους που γίνονται όλο και προοδευτικότεροι όσο µεγαλώνουν και βλέπουν ιδίοις όµµασι το διεθνές κατεστηµένο εν δράσει. Πάντα κοντά στο ΔΝΤ, τόσο στο πνεύµα όσο και στην πράξη, είχε συμμετάσχει σε προγράµματα «διάσωσης» του Ταµείου τη δεκαετία του 1990, κάποια από το οποία πήγαν πολύ άσχημα (όπως στη Ρωσία του Γέλτσιν), άλλα κάπως καλύτερα.

Παράλληλα, είχε αντιληφθεί από νωρίς τη σημασία της αναδιάρθρωσης του χρέους, κάτι που τον είχε φέρει σε έντονη σύγκρουση με το ΔΝΤ και την Ουάσινγκτον, παρά την αρμονική διασύνδεση µαζί τους, ιδίως όταν επιχειρηματολογούσε υπέρ της αναδιάρθρωσης του χρέους χωρών όπως η Βολιβία. Όπως ο Τζο Στίγκλιτς, ο οποίος έγινε σκληρός επικριτής της Ουάσινγκτον, του ΔΝΤ και της Διεθνούς Τράπεζας αφότου έζησε από κοντά τις φρικαλεότητες που διαπράχθηκαν από τους εξ Ουάσινγκτον ορµώµενους αυτούς οργανισµούς, ιδίως τα «προγράµµατα» τους κατά τη διάρκεια της κρίσης της Νοτιοανατολικής Ασίας του 1998, έτσι και ο Τζεφ σημαδεύτηκε από την εµπειρία του της εγκληματικής συµπεριφοράς τους προς πτωχευµένα κράτη, όπως η Αργεντινή. Και οι δύο άνδρες διαμορφώθηκαν ως οικονομολόγοι και δημόσιοι διανοούμενοι από τις άµεσες εµπειρίες τους καταστροφικών «προγραμμάτων», όπως αυτό του Μνηµονιστάν µας, και αποδείχτηκαν ιδιαίτερα γενναιόδωροι και αφοσιωµένοι υποστηρικτές του αγώνα µας.

Η τελευταία µου τηλεφωνική συνοµιλία της ηµέρας εκείνης µε την άλλη όχθη του Ατλαντικού ήταν µε τον Τζέιµι Γκάλµπρεϊθ. Του είπα για τα ευοίωνα µηνύματα από τον Μπέρνι, τον Τζεφ και τον Οµπάµα, πριν συζητήσουμε για την άφιξή του στην Αθήνα, όπου ήθελα να αρχίσει επειγόντως να συντονίζει την εκπόνηση του Σχεδίου Χ-του σχεδίου που ο Αλέξης µου είχε ζητήσει να ετοιμάσω, εκείνο το βράδυ του προηγούμενου Νοεµβρίου, σε περίπτωση που η τρόϊκα έβαζε µπροστά το Σχέδιο Ζ τους για Grexιt.

Ο λόγος που επέλεξα τον Τζέιµι για να καθοδηγήσει την οµάδα ήταν ότι το Σχέδιο Χ έπρεπε να εκπονηθεί υπό συνθήκες άκρας μυστικότητας , δεδοµένου ότι η γνωστοποίηση του θα ενέτεινε το ήδη εκκινηθέν (από τους κ. Σαµαρά και Στουρνάρα) bank run (τη µαζική απόσυρση καταθέσεων). Γιατί; Επειδή και µόνον η αναφορά στο Σχέδιο Χ θα έδινε στους δανειστές και στην ολιγαρχία την ευκαιρία να µας κατηγορήσουν ότι θέλαµε το Grexιt (όπως κάνουν κατόπιν εορτής , από τον Ιούλιο του 2015 έως σήμερα) και θα έφερνε πιο κοντά στο µυαλό του κόσµου µια υποτιμημένη δραχμή, µε αποτέλεσµα να σπεύσουν κατόπιν όλοι στα γκισέ των τράπεζών να απαιτούν τις αποταμιεύσεις τους από την πρώτη εβδοµάδα της διακυβέρνησης µας προσφέροντας έτσι στην ΕΚΤ την τέλεια δικαιολογία για να κλείσει τις τράπεζες µας, αναγκάζοντας µας να προχωρήσουµε σε σύγκρουση µε την τρόϊκα πριν µας δοθεί η ευκαιρία σοβαρών διαπραγματεύσεων, πριν προετοιµασθούµε για µια τέτοια περίπτωση, πριν αρχίσουν να ασκούνται πιέσεις επί της σκληρής τρόϊκας από ψυχραιμότερες καθεστωτικές δυνάµεις, Π.χ. από τους υποστηρικτές µας στην Ουάσινγκτον, στο Σίτυ του Λονδίνου κτλ

Αν είχα αναθέσει το Σχέδιο Χ σε Έλληνα αξιωματούχο, υπήρχε πολύ µεγάλη πιθανότητα να διαρρεύσει. Ρεαλιστικό σκεπτόμενος , ήταν αδύνατον να βρω κάποιον στην Ελλάδα που να συνδυάζει την εµπειρία. την εχεµύθεια και την κριτική ικανότητα του Τζέιµι. Πράγματι ο Τζέιµι δούλεψε για μήνες, µαζί µε την οµάδα που φτιάξαμε , πάνω στο Σχέδιο Χ. Κυριολεκτικά δίπλα µου στο «διακριτικό», δύσκολα προσπελάσιµο γραφείο που βρίσκεται ακριβώς πίσω από το υπουργικό. Και δε διέρρευσε ούτε λέξη. Απόδειξη είναι ότι οι σήμερα φωνασκούντες εναντίον µου της τότε µνηµονιακής αντιπολίτευσης (ΝΔ-ΠΑΣΟΚ) τα του Σχεδίου Χ τα έµαθαν από … εµένα όταν πλέον δεν ετίθετο θέµα. Μετά δηλαδή τη συνθηκολόγηση του πρωθυπουργού τον Ιούλιο του 2015.

Λίγες ώρες αργότερα η επιστολή που έστειλε ο Μπέρνι Σάντερς στην Κριστίν Λαγκάρντ έφτασε στο µέιλ µου. Ήταν ένα πραγµατικό διαμάντι Το παρακάτω απόσπασµα είναι ενδεικτικό του θαυμάσιου περιεχοµένου του:

Αυτή την εβδομάδα ο ελληνικός λαός εξέλεξε µία νέα κυβέρνηση και εξουσιοδότησε αυτή την κυβέρνηση µε την εντολή να αναστρέψει τις αποτυχημένες πολιτικές λιτότητας των τελευταίων πέντε ετών. Η λιτότητα όχι µόνο πτωχοποίησε τον ελληνικό λαό, ανεβάζοντας το ποσοστό ανεργίας πάνω από το 25%, αλλά επιπλέον δημιούργησε ένα πολιτικό κενό τόσο επικίνδυνο που βοήθησε το νεοφασιστικό κόµµα Χρυσή Αυγή να κερδίσει έδρες στο κοινοβούλιο … οι λαοί της lσπανίας, της lταλίας και της Πορτογαλίας παρακολουθούν. και αν δεν αντιµετωπίσουµε αυτή την κατάσταση λαμβάνοντας σοβαρά υπόψη την πλατιά µάζα των εργαζοµένων και των πολιτών , τα αποτελέσματα της συνεχιζόμενης λιτότητας θα µπορούσαν να οδηγήσουν σε ακόµα πιο σοβαρές πολιτικές συνέπειες και σε µια παγκόσµια οικονομική κρίση. Ευτυχώς, αυτό µπορεί να αποφευχθεί.

Το Διεθνές Νοµισµατικό Ταµείο. ως ένα πολυµερές ίδρυµα και µέλος της τρόϊκας έχει σημαντικό ρόλο να παίξει σε αυτό το σκηνικό. Ως µέλος της Επιτροπής Προϋπολογισµού της Γερουσίας. προβληµατίζοµαι για τη χρήση των κρατικών πόρων των Ηνωµένων Πολιτειών από το ΔΝΤ για την επιβολή λιτότητας σ’ έναν λαό που δεν µπορεί να αντέξει παραπάνω και του οποίου η κρίση µπορεί να επεκταθεί. Στη Γερουσία συζητούμε σοβαρά το κατά πόσον η αµερικανική κυβέρνnσn θα πρέπει να αυξήσει την ποσότητα των αµερικανικών πόρων που διατίθενται στο ΔΝΤ προς δανεισµό σε ξένες χώρες, συµπεριλαµβανοµένων των ζητημάτων για το πώς υπολογίζεται το κόστος τέτοιων δεσµεύσεων. Χωρίς να µπαίνω σε αυτή τη συζήτησn. θα ήθελα να καταλάβω το πώς οι δεσµεύσεις µας χρησιμοποιούνται σε αυτή την περίπτωση και κατά πόσον αυτές οι δεσµεύσεις χρησιμοποιούνται για να προκαλέσουν τη διάδοση της οικονομικής κρίσης και την ενίσχυση της Ακροδεξιάς µέσω της υπερβολικής λιτότητας ή για να βοηθήσουν την Ελλάδα στην επίτευξη ενός διαχειρίσιμου δανειακού χρέους και µιας βιώσιµης οικονοµίας.

Μέχρι να τελειώσω την ανάγνωση της θαυµάσιας εκείνης επιστολής, είχε πάει τρεις το πρωί. Ήταν ώρα να βγάλω από το µυαλό µου τους «Αµερικανούς φίλους» και να µετατρέψω τη νοερή µου λίστα των εγχώριων προτεραιοτήτων σε συγκεκριµένη ατζέντα της επόµενης ημέρας. (…)

ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ ……

`

ΚΙΤΡΙΝΑ ΓΙΛΕΚΑ – Ωραία μου Ευρώπη!

Γκουαντανάμο 1

Γκουαντανάμο 2

  Maria Denaxa @mdenaxa Γαλλία: Μέχρι τώρα πολλοί γονείς των 147 μαθητών που συνέλαβε η αστυνομία και τους φόρεσε χειροπέδες στην πόλη Mantes La Jolie, δεν γνωρίζουν σε ποια κρατητήρια ειναι τα παιδιά τους. Ανάμεσα στους συλληφθέντες ενα παιδι με αυτισμό και ενα 12χρονο.

Του Ρούντι Ρινάλντι   –  Δρόμος της Αριστεράς 8/12/2018

τη Γηραιά Ήπειρο, οι δυνάμεις της παγκοσμιοποίησης εμφανίζονταν ως υπερασπιστές και εγγυητές της δημοκρατίας, της σύγκλισης, της ευρωπαϊκής ιδέας. Τελευταία, κραύγαζαν μονότονα για άνοδο της ακροδεξιάς και της φασιστικής απειλής, για τον κίνδυνο του «εθνολαϊκισμού».

Παριστάνοντας έτσι, τους θεματοφύλακες του «πολιτικά ορθού», του σεβασμού της «διαφορετικότητας», της κοινωνικής ευαισθησίας. Ένιωθαν, λοιπόν, ότι κάτι δεν πάει καλά, αλλά αρκούνταν στο αφήγημα ότι όλοι οι τριγμοί οφείλονται στην εκμετάλλευση από ακροδεξιές δυνάμεις των ρατσιστικών, εθνικιστικών, φοβικών αισθημάτων που τάχα κατακλύζουν τις κοινωνίες των ευρωπαϊκών χωρών.

Δεν ήθελαν να δουν, ή μάλλον ήθελαν να αποκρύψουν, την καταστροφή και ταπείνωση που προκαλεί η οικονομική διαχείριση σε βάρος των εργαζόμενων, η ραγδαία επιδείνωση και φτωχοποίηση του πληθυσμού. Να αποκρύψουν κυρίως το τεράστιο έλλειμμα δημοκρατίας που επέβαλλαν για να χτίσουν μια τεράστια φυλακή, τη νεοφιλελεύθερη Ε.Ε. που εφάρμοσε επί 30 περίπου χρόνια την πολιτική του κνούτου απέναντι σε λαούς και περιοχές της Ευρώπης. Ο γαλλογερμανικός άξονας υπήρξε βασικός μοχλός και η γερμανική αλαζονεία στηρίχθηκε στο οικονομικό ρήμαγμα του –όχι μόνο με γεωγραφική έννοια– ευρωπαϊκού Νότου.

Ο σεισμός πολλών ρίχτερ που συνταράσσει την Γαλλία, ήρθε μετά από όλα αυτά και αφού έχουν συσσωρευτεί επεισόδια και γνώση γύρω από το πώς «λύνουν» τα ζητήματα οι ευρωκράτες μέχρι σήμερα: Κύπρος, Ελλάδα, Καταλονία, Βαλκάνια, σήμερα Ιταλία. Τελεσίγραφα, καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, πραξικοπήματα και μνημόνια. Ένα κέντρο (το Βερολίνο), ένας άξονας (ο γαλλογερμανικός), μία επιτροπή (η Κομισιόν και δίπλα της το εκτρωματικό Eurogroup), μία τράπεζα (η ΕΚΤ), χωρίς κανέναν έλεγχο, χωρίς καμία νομιμοποιητική διαδικασία, έχουν οδηγήσει στην καταπάτηση οικονομικών και κυριαρχικών –εθνικών και λαϊκών– δικαιωμάτων. Δημιούργησαν μια νεοφεουδαρχική διοικητική δομή, καταλύοντας κάθε δημοκρατική κατάκτηση. Εκλογές, δημοψηφίσματα, κάθε είδους έκφραση του λαού, ακόμα και ο ίδιος ο λαός, όλα καταργούνται.

Τι είναι λοιπόν αυτό που συμβαίνει σήμερα;

Ένα ισχυρό λαϊκό ρεύμα αυθεντικών κινημάτων, καθώς κι ένα ισχυρότατο «λαϊκίστικο» κίνημα των «από κάτω», σε πολλές χώρες κάνει την εμφάνισή του, αλλάζοντας συσχετισμούς και καθορίζοντας εξελίξεις. Αλλού περισσότερο, αλλού λιγότερο. Αλλού με Πλατείες, αλλού με ανάθεση σε κόμματα που είτε δημιουργήθηκαν μέσα στην κρίση είτε προϋπήρχαν δίχως ιδιαίτερη εμβέλεια, αλλού με πανεθνικά κινήματα πρωτότυπα, όπως τα Κίτρινα Γιλέκα, γκρέμισαν κυβερνήσεις και διέλυσαν το δικομματικό παιχνίδι που παίζονταν για δεκαετίες, αλλάζοντας και σημαδεύοντας τις κοινωνίες στις οποίες εμφανίστηκαν.Ποιος μπορεί να αποκόψει αυτές τις διεργασίες και εξελίξεις από τον διεθνή ορίζοντα και περίγυρο, από αντίστοιχες εξεγέρσεις και συμπεριφορές που εμφανίζονται παντού ενάντια στην παγκοσμιοποιητική πολιτική;

Αλλά μιλώντας πιο ιδιαίτερα για τα Κίτρινα Γιλέκα, μπορούμε να τα χαρακτηρίσουμε ως την πιο πλατιά, βαθιά και ριζοσπαστική εκδήλωση απονομιμοποίησης της ευρωκρατίας και των πολιτικών της σε μια από τις βασικότερες χώρες της Ε.Ε. Στη Γαλλία, με τη μεγάλη συμβολική και ιστορική παρακαταθήκη που έχει αυτή η χώρα σαν πολιτική πυριτιδαποθήκη στη σύγχρονη εποχή.

Πρόκειται για την πιο εμφατική και σαφή διεκδίκηση μιας δημοκρατικής επανίδρυσης ολόκληρης της Ευρώπης. Επανίδρυσης σε νέα βάση, με ανατροπή των πολιτικών και θεσμών που οικοδόμησε η ευρωκρατία και η Γερμανική Ευρώπη. Είναι η πλέον εξέχουσα μορφή που παίρνει η διευρυνόμενη απονομιμοποίηση της ευρωπαϊκής παγκοσμιοποίησης και των παραρτημάτων της στο εσωτερικό κάθε χώρας. Το ιδιαίτερο αυτού του ξεσπάσματος είναι ότι γίνεται στην καρδιά της Ευρώπης, και ότι όλες οι βασικές χώρες και δομές της εμπλέκονται και διαπερνούνται από αυτό το ρεύμα. Βρετανία, Ισπανία, Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία, κλυδωνίζονται από πολιτικά γεγονότα.

Το σκίρτημα του λαϊκού κινήματος στην Γαλλία, έχει πολλαπλό ενδιαφέρον.

Ξεσηκώθηκε η φτωχή Γαλλία, όχι του Παρισιού αλλά ολόκληρης της γαλλικής περιφέρειας. Εκφράζεται με τη γνωστή στην ιστορία αποφασιστικότητα των γαλλικών κινημάτων και εξεγέρσεων. Ξεσηκώθηκαν όχι μόνο για τους φόρους (αφορμή), αλλά για ένα στάτους ζωής που τους εξαθλιώνει και κοροϊδεύει. Αφαιρεί τη δημοκρατία, τους βουλώνει το στόμα και στερεί κάθε φωνή. Κι από πάνω, τους βρίζει διαρκώς ως αμόρφωτους, αγροίκους, βίαιους, καθυστερημένους ή φασίστες, ομοφοβικούς, ρατσιστές.

Κι ιδού η πρώτη έκπληξη για όλες τις «πολιτικές καραβάνες»: Το κίνημα αυτό, αυθεντικό και λαϊκό, είναι ακηδεμόνευτο, έξω και πέρα από τους μηχανισμούς εγκλωβισμού κι αντιπροσώπευσης. Η χειραγώγησή του, δεν μπορεί να γίνει με το γνωστό πολιτικό παιχνίδι. Είναι πληβείο και αποφασισμένο. Κουβαλάει 30 χρόνια θυμού και προσβολών, διαρκούς επίθεσης και περιθωριοποίησης.

Τώρα θα μιλήσει όπως ξέρει, και θα βρει την γλώσσα του στην πορεία.

Η πρώτη γλώσσα είναι η διαρκής μαζική παρουσία και η αποφασιστικότητα.Η δεύτερη γλώσσα είναι πως δεν θέλει να χειραγωγηθεί από καμιά πολιτική δύναμη. Εχθρότητα και αμηχανία του πολιτικού κόσμου, δεν το τρομάζουν. Προχωρεί, αντιμετωπίζει την καταστολή, αλλά έχει και το 75% του πληθυσμού στο πλευρό του. Δεν κάμπτεται, συσπειρώνει νέες δυνάμεις, έχει πανγαλλικές διαστάσεις, αγκαλιάζει τη μαθητική νεολαία. Απέναντι στη νεολαία, το καθεστώς θα είναι ιδιαίτερα σκληρό. Η καταστολή παίρνει ιδιαίτερες διαστάσεις που σοκάρουν όλη τη Γαλλία. Η νέα γενιά πρέπει να καμφθεί παραδειγματικά…

Τρίτη γλώσσα, τα 42 αιτήματα που παρουσιάζει. Αιτήματα που δείχνουν τον βασικά αυθόρμητο, πραγματικά λαϊκό, καθαρό χαρακτήρα του, γιατί δεν ορίζονται από την «πολιτική μηχανική» των «ειδικών της πολιτικής».

Η όποια συνέχεια δεν ακυρώνει τη σημασία του

Οι ελιγμοί του Μακρόν, προς το παρόν δεν αποδίδουν. Μοιάζουν ψεύτικοι. Τα Κίτρινα Γιλέκα, χωρίς έναν ηγέτη αλλά με τεράστιο συμβολικό φορτίο (κίτρινο γιλέκο, που τους δίνει ταυτότητα και φωνή), επιμένουν: Μακρόν, παραιτήσου! Άδειασε τη γωνιά!

Ο Μακρόν αναγκάζεται να κινητοποιήσει αστυνομία, χωροφυλακή και στρατό. Για όποιον θυμάται, μοιάζει να ενεργοποιείται ένας μηχανισμός σαν αυτόν που ετοίμαζε ο Ντε Γκωλ για να αντιμετωπίσει τον Μάη του 68. Εκείνος, όμως, δεν ήταν τόσο απομονωμένος όπως ο Μακρόν. Κατόρθωσε τότε να κινητοποιήσει ένα μαζικότατο δεξιό ακροατήριο. Είχε και τη συνδρομή των συνδικάτων με τη ντροπιαστική «Συμφωνία της Γκρενέλ» για να σπάσει το μεγαλύτερο απεργιακό κίνημα.

Ο Μακρόν ζητά τη βοήθεια των συνδικάτων, αλλά αυτά δεν μπορούν πια… Σήμερα, τα Κίτρινα Γιλέκα, χωρίς την οργάνωση και τη διακλάδωση που είχε τότε το εργατικό και νεολαιίστικο κίνημα, διαθέτουν μια πολύ μεγαλύτερη λαϊκότητα, ενώ οι καθεστωτικές δυνάμεις και το πολιτικό σύστημα, είναι βαθιά απονομιμοποιημένα στον γαλλικό λαό. Γάλλοι διανοούμενοι που βρέθηκαν στο πλευρό του κινήματος των Κίτρινων Γιλέκων, εφιστούν την προσοχή στον κίνδυνο να προχωρήσει ο Μακρόν σε εκτεταμένη καταστολή για να ξεμπερδεύει με την εξέγερση αυτή. Πολλά θα παιχτούν τις επόμενες μέρες.

Αρκετοί κάνουν λόγο και για την ιστορική σημασία του κινήματος αυτού, όχι μόνο για τη Γαλλία αλλά και για την πορεία της Ευρώπης. Δεν έχουν άδικο. Θέτει ζήτημα δημοκρατίας στην Ευρώπη, δημοκρατίας στις σύγχρονες συνθήκες. Η λαϊκή φωνή όσων δεν εκπροσωπούνται σήμερα –και είναι η πλειοψηφία– θα επαναθεμελιώσει τη δημοκρατία στην Ευρώπη σε άλλη βάση. Πώς; Ανοίγοντας δρόμους κι ορίζοντας διαφορετικά τον δημόσιο πολιτικό χώρο. Η τυραννία θα πέσει. Οι Βαστίλες κι όλες οι σύγχρονες φυλακές θα πέσουν. Τα Κίτρινα Γιλέκα, μέσα σε λίγες βδομάδες, με την αποφασιστικότητα και την εφευρετικότητά τους, κέρδισαν μια σημαντική θέση στους σταθμούς της χειραφετητικής ιστορίας της Γηραιάς Ηπείρου. Ένα νέο «1848» στην Ευρώπη είναι αναγκαίο και πολύ όμορφο!

 

ΑΝΙΚΗΤΟΙ ΗΤΤΗΜΕΝΟΙ – Του Γιάνη Βαρουφάκη (3 από 11)

…Απτόητος εκείνος, είπε : «Υπάρχει κομματική πολιτική και κυβερνητική πολιτική. Εσύ θ’ ασχοληθείς με τη δεύτερη και θ’ αφήσεις την πρώτη σ’ εμάς».!…

Food Chain / Hellenic Banker-Hellenic Banks Recapitalized with the Taxes of Borrowers -German Banks-The of Hunger

`

Success Story

`

νώ ο Στουρνάρας αναλάµβανε το Υπουργείο Οικονοµικών, εκείνο το καυτό καλοκαίρι του 2012, οι αξιωματούχοι της ΕΕ και του ΔΝΤ προσπαθούσαν να λύσουν µια δική τους σπαζοκεφαλιά. Τα δάνεια της δεύτερης συµφωνίας διάσωσης είχαν καθυστερήσει, εξαιτίας των δύο εκλογικών αναµετρήσεων, και δε θα άρχιζαν να εκταμιεύονται πριν από το φθινόπωρο. Δυστυχώς, η Αθήνα είχε να αποπληρώσει στις 20 Αυγούστου οµόλογα που είχε στην κατοχή της η ΕΚΤ αξίας 3,5 δισεκατοµµυρίων ευρώ. Πώς θα γινόταν αυτό, δεδοµένου ότι το ταµεία ήταν άδεια;

Όταν θέλει η τρόικα, βρίσκει τρόπους. Ιδού, σε οργή κίνησή, ο τρόπος, η «λύση» που σκαρφίστηκαν, ώστε ο αναγνώστης να εκτιμήσει την ταχυδακτυλουργική τέχνη των τροϊκανών, σε όλο της το µεγαλείο:

⦁ Η ΕΚΤ παραχώρησε στις κρεοκοπηµένες ελληνικές τράπεζες το δικαίωµα να εκδώσουν lΟU µε oνοµαστική αξία 5,2 δισ. Ευρώ-μπακαλόχαρτα δηλαδή, δεδοµένου ότι τα ταµεία των τραπεζών ήταν άδεια.

⦁ Επειδή κανένας δε θα πλήρωνε πραγματικό χρήμα για να αγοράσει αυτά τα lΟU, οι τραπεζίτες τα προσκόµισαν στον υπουργό Οικονοµικών, τον Στουρνάρα, ο οποίος εγγυήθηκε γι’ αυτό, εξ ονόµατος του χρεοκοπημένου κράτους, σε µια κίνηση δηµιουργίας εικονικής πραγματικότητας (δεδοµένου πως καµία χρεοκοπημένη οντότητα, εν προκειµένω το κράτος, δεν είναι σε θέσn να εγγυηθεί πραγματικά το lΟU μίας άλλης χρεοκοπηµένης αντίστοιχης, εν προκειµένω των τραπεζών).

⦁ Έπειτα οι τραπεζίτες προσκόµισαν το άνευ αξίας lΟU τους (τα οποία πλέον έφεραν την «εγγύηση» του πτωχευμένου ελληνικού κράτους) στην Τράπεζα της Ελλάδος, που φυσικά αποτελεί παράρτημα της ΕΚΤ, ως εχέγγυα για καινούρια δάνεια.

⦁ Το Eurοgrοup έδωσε το πράσινο φως στην ΕΚΤ να επιτρέψει στο ελληνικό παράρτημα της (την Τράπεζα της Ελλάδος) να δεχτεί αυτά τα lΟU, ως εχέγγυα, και να παράσχει στις τράπεζες πραγματικό χρήµα που ισοδυναµούσε µε το 70% της oνοµαστικής αξίας των lΟU (λίγο πάνω από 3,5 δισεκατοµµύρια).

⦁ Εν τω μεταξύ η ΕΚΤ και το Eurοgrοup έδωσαν το πράσινο φως στο Υπουργείο Οικονοµικών του Στουρνάρα να εκδώσει επιπλέον έντοκα γραµµάτια δημοσίου µε oνοµαστική αξία 3,5 δισ. lΟU που εκδίδονται από το κράτος, τα οποία φυσικά δε θα άγγιζε κανένας επενδυτής που έχει σώας τας φρένας, δεδοµένης της γύµνιας των κρατικών ταµείων.

⦁ Στη συνέχεια οι τραπεζίτες ξόδεψαν τα 3,5 δισ. που είχαν λάβει από την κεντρική τράπεζα της Ελλάδας -στην πραγµατικότητα από την ίδια την ΕΚΤ-, ενεχυριάζοντας τα δικά τους άνευ αξίας lΟU προκειµένου να αγοράσουν τα κρατικά άνευ αξίας lΟU.

⦁ Τέλος, η ελληνική κυβέρνηση χρησιμοποίησε αυτά τα 3,5 δισ. για να εξοφλήσει τη δόση 3,5 δισ. αποπληρωµών χρέους που όφειλε στην … ΕΚΤ!

Η λογική των Αρτ και Κον σε άλλο, ανώτερο, επίπεδο! (Δες Κεφάλαιο 3 – Δυο φίλοι και ένα βαρέλι ουίσκι σελ. 38) Ωχριούν μπροστά σε τέτοια πλεκτάνη πολλές από τις απάτες που κατέστησαν τους τραπεζίτες της Γουόλ Στριτ όνειδος του πλανήτη. Η περίφημη ρήση του Γουόλτερ Σκοτ «Ω, τι μπλεγμένο ιστό υφαίνουµε / όταν στον δρόµο της απάτης μπαίνουμε!» αποκτά εντελώς νέα διάσταση. Από την άλλn, όµως, χωρίς τέτοιους μπλεγμένους ιστούς, πώς θα έχαβε ο πολύς κόσµος το παραµύθι ότι η Ελλάδα ήταν φερέγγυα και σε τροχιά ανάκαµψης τώρα που είχε σχηματισθεί η συγκυβέρνησή ΝΔ-ΠΑΣΟΚ-ΔΗΜΑΡ; Με το που υφάνθηκε, όµως, αυτός ο ιστός, προέκυψε ανάγκη για έναν καινούριο.

Περίπου την ίδια περίοδο που συνέβαιναν αυτά η Κριστίν Λαγκάρντ πιεζόταν από τα εκτός Ευρώπης κράτη-µέλη του ΔΝΤ, π.χ. από χώρες όπως η Βραζιλία, η lνδία, η Ιαπωνία και η Μαλαισία, να θέσει τέρμα στην παρωδία και να πει στο Βερολίνο ότι, αν δεν αναδιαρθρωνόταν το ελληνικό χρέος, το ΔΝΤ θα αποσυρόταν από αυτή την αδιέξοδη υπόθεσn. Το φθινόπωρο του 2012, καθώς οριστικοποιούνταν η δεύτερη διάσωση, η Λαγκάρντ προέβη σε µια αξιοσημείωτη κίνηση που φανέρωνε πόσο έντονες πιέσεις δεχόταν: προσέγγισε τον Στουρνάρα και του πρότεινε, εν όψει του Eurοgrοup εκείνου του µήνα, να απαιτήσουν από κοινού από τον Γερμανό υπουργό Οικονοµικών, τον Βόλφγκανγκ Σόιμπλε, δραστικό κούρεµα του ελληνικού χρέους.

Όµως ο Στουρνάρας, αντί να αδράξει εκείνη τη µοναδική ευκαιρία να διαμορφώσει συµµαχία µε το ΔΝΤ, ενημέρωσε τον Σόιμπλε για την πρόταση της Λαγκάρντ να συγκροτήσουν κοινό µέτωπο εναντίον του και του ζήτησε την άδεια να την αποδεχτεί. Φυσικά, ο Σόιμπλε έδωσε εντολή στον Στουρνάρα «να το ξεχάσει». Το εντυπωσιακό είναι ότι όλα αυτά τα γνωρίζουµε επειδή µας τα κοινοποίησέ ο ίδιος ο … Στουρνάρα µε εκείνο το αμίμητο: «Μου είπε «fοrget it, Yannis!«».

Εκείνη την περίοδο συμμετείχα σε τραπεζικό συνέδριο στις Ηνωµένες Πολιτείες. Εκεί έτυχε να συναντήσω διευθυντικό στέλεχος του ΔΝΤ που, στο περιθώριο του συνεδρίου, µε προσέγγισε για να απορήσει µε θυµό φωναχτά: «Μα πώς το σκέφθηκε [ο Στουρνάρας]; Έχουν καµιά καλύτερή ιδέα για να το βγάλουν πέρα; Υπάρχει κάποιο σχέδιο; Δεν μπορώ να (περισσότερα…)

Αλέκος Αλαβάνος: «Ο ΣΥΡΙΖΑ είναι ο πιο δηλητηριώδης αντίπαλος της Αριστεράς»

Ο πρώην πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ κατηγορεί τους παλιούς του συντρόφους ότι προσφέρουν προεκλογικά «κορδέλες και γλειφιτζούρια» και καλεί τον Γιάνη Βαρουφάκη και τη Ζωή Κωνσταντοπούλου σε συμπόρευση

Σταυρόπουλος Λάμπρος/ΒΗΜΑ της Κ

| 02.12.2018 – 06:00

 

«Οσο ο ΣΥΡΙΖΑ αυτοδιαφημίζεται ως αριστερό κόμμα τόσο το πλεονέκτημα (της ηθικής υπεροχής), το οποίο το αναγνώριζαν και οι συντηρητικοί του αντίπαλοι, σαπίζει» λέει ο Αλέκος Αλαβάνος 

 

άλεσμα» στον Γιάνη Βαρουφάκη και στη Ζωή Κωνσταντοπούλου απευθύνει ο Αλέκος Αλαβάνος προκειμένου να ενώσουν τις δυνάμεις τους με στόχο να ανατραπούν οι σημερινές πολιτικές ισορροπίες. Οπως τονίζει ο πρώην πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ στη συνέντευξη που ακολουθεί, και οι δύο έχουν θέση στο ενωτικό εγχείρημα της Πρωτοβουλίας «1-1-4», στην οποία εκτός του ιδίου συμμετέχουν άνθρωποι από τον χώρο της Αριστεράς, του Κέντρου, της Οικολογίας, της επιστήμης και των τεχνών. Ο κ. Αλαβάνος κατηγορεί τον Αλ. Τσίπρα πως «προεκλογικά προσφέρει κορδέλες και γλειφιτζούρια ελπίζοντας ότι θα δελεάσει το εκλογικό σώμα» και χαρακτηρίζει τον ΣΥΡΙΖΑ «τον πιο δηλητηριώδη αντίπαλο της Αριστεράς».Κατηγορεί δε το κυβερνών κόμμα ότι καλλιεργεί «ατμόσφαιρα βούρκου» μέσω της σκανδαλολογίας και του αποπροσανατολισμού των πολιτών από τα πραγματικά προβλήματα.

Η κυβέρνηση προχωρεί την περίοδο αυτή σε σειρά νομοθετικών μέτρων με κοινωνικό πρόσημο; Θεωρείτε ότι ο ΣΥΡΙΖΑ ξαναβρίσκει την αριστερή του ταυτότητα;

«Καλά κάνετε και δεν χρησιμοποιείτε τον όρο «θετικό» κοινωνικό πρόσημο. Πάρτε για παράδειγμα τις συντάξεις. Ο ΣΥΡΙΖΑ διαφημίζει την αύξηση κατά 20 ευρώ για τους χαμηλοσυνταξιούχους την ίδια στιγμή που ο ίδιος τούς έχει αφαιρέσει 200 ευρώ από το ΕΚΑΣ που έπαιρναν μέχρι πρόσφατα. Ή πάρτε τον ΕΝΦΙΑ. Διαφημίζει μια μείωση 30%, ενώ για τη μεγάλη πλειοψηφία της κοινωνίας μας η μείωση με τους συντελεστές που χρησιμοποιούνται είναι είτε ελάχιστη είτε ανύπαρκτη. Ολες αυτές οι κινήσεις είναι η τυποποιημένη παραδοσιακή ταυτότητα του δικομματισμού. Προεκλογικά προσφέρει κορδέλες και γλειφιτζούρια ελπίζοντας ότι θα δελεάσει το εκλογικό σώμα».

Τι άλλο θα μπορούσε να κάνει;

«Η δημοσιονομική πολιτική της χώρας μας χρειάζεται μια ριζική στροφή με την άμεση κατάργηση των πρωτογενών πλεονασμάτων και της ασφυκτικής δημοσιονομικής πειθαρχίας των Βρυξελλών, την άμεση κατάργηση του ΕΝΦΙΑ, την ουσιαστική μείωση του ΦΠΑ, τη γενναία ενίσχυση μέσα από μισθούς, συντάξεις και κοινωνικά επιδόματα της αγοραστικής δύναμης των πολιτών για την αναβίωση της αγοράς, την ενίσχυση της επενδυτικής δράσης του κράτους προκειμένου να συμβάλει μαζί με τον ιδιωτικό τομέα στην ανασυγκρότηση της οικονομίας».

Πιστεύετε ότι ο ΣΥΡΙΖΑ έχει διαρρήξει οριστικά τις σχέσεις του με την Αριστερά;

«Οχι, δυστυχώς οι σχέσεις του ΣΥΡΙΖΑ με την Αριστερά είναι πολύ ισχυρές. Είναι ο πιο δηλητηριώδης αντίπαλός μας. Οι συντηρητικές δυνάμεις – αναμενόμενο μεταξύ ιδεολογικών αντιπάλων – επιτίθενται στους πολιτικούς στόχους της Αριστεράς, τους κριτικάρουν σκληρά. Ο ΣΥΡΙΖΑ όμως επιτίθεται σε κάτι πιο πολύτιμο, ευαίσθητο και δυσαναπλήρωτο: στην ηθική της υπεροχή. Οσο ο ΣΥΡΙΖΑ αυτοδιαφημίζεται ως αριστερό κόμμα τόσο το πλεονέκτημα αυτό, το οποίο το αναγνώριζαν και οι συντηρητικοί της αντίπαλοι, σαπίζει. Ο πιο δυσχερής στόχος σήμερα για την Αριστερά είναι να αποκαταστήσει την παραδοσιακή της εικόνα ως ενός χώρου εντιμότητας, ειλικρίνειας, λειτουργίας με ανοιχτά χαρτιά και αδιαπραγμάτευτων αξιών. Είναι επώδυνη και κοπιαστική αυτή η αποκατάσταση, ιδιαίτερα ανάμεσα στους νέους ανθρώπους, αποξενωμένους από ένα ρεύμα ιδεών που για δεκαετίες τούς ενέπνεε αγωνιστικότητα, αισιοδοξία, προοπτική».

Έχει κάνει πάντως κάποια αυτοκριτική ο Αλ. Τσίπρας. Εχει μιλήσει για «αυταπάτες» και για επώδυνο πλην αναγκαίο συμβιβασμό με τους δανειστές το 2015…

«Η μόνη αυτοκριτική που θα μπορούσαν να κάνουν είναι να παραιτηθούν αμέσως μετά το δημοψήφισμα. Τώρα είναι πια αργά για δάκρυα».

Πρόσφατα, στο συνέδριο του SPD, ο κ. Τσίπρας είπε ότι με «καθαρό μυαλό» αποτίμησε τις συνέπειες που θα είχε για τη χώρα η έξοδος από το ευρώ, τονίζοντας πως κάτι τέτοιο «που σε κάποιους ακουγόταν εξόχως επαναστατική και αριστερή επιλογή, ήταν στην πραγματικότητα η επιλογή της ολικής καταστροφής των λαϊκών στρωμάτων και της μεσαίας τάξης, προς όφελος αυτής της ελίτ». Πώς το σχολιάζετε;

«Ολη η υφήλιος βοά ότι «η ολική καταστροφή των λαϊκών στρωμάτων και της μεσαίας τάξης» έχει ήδη συντελεστεί στην Ελλάδα εξαιτίας της εντελώς αποτυχημένης στρατηγικής του ΔΝΤ και της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Αν έγκαιρα η Ελλάδα προσέφευγε στο εθνικό νόμισμα για να ενισχύσει τη ρευστότητα μιας οικονομίας που πλήττεται άγρια από την αργία του παραγωγικού δυναμικού και την ανεργία του ανθρώπινου δυναμικού, η εξέλιξη θα ήταν εντελώς διαφορετική. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα αρνήθηκε και αρνείται να ενισχύσει τη ρευστότητα της ελληνικής οικονομίας, ενώ ενισχύει τη ρευστότητα της υπόλοιπης ευρωζώνης με τρισεκατομμύρια μέσω της ποσοτικής χαλάρωσης. Σήμερα προτεραιότητα είναι η άμεση εφαρμογή ενός προγράμματος πλήρους παραγωγικής ανασυγκρότησης της οικονομίας, η κάλυψη του τεράστιου κενού της δεκάχρονης απουσίας μας από την τεχνολογική επανάσταση, η δημοκρατική αναδόμηση της διοίκησης, η κοινωνική δικαιοσύνη. Αυτό απαιτεί τη μη εφαρμογή των τοξικών οδηγιών που δίνονται από τις Βρυξέλλες. Δεν είναι κάτι που είναι εξτρεμιστικό ή απραγματοποίητο. Το βλέπουμε στην Ιταλία με μια συντηρητική – κεντροαριστερή κυβέρνηση. Το αν και πότε χρειάζεται σήμερα να τεθεί θέμα νομίσματος αυτό δεν μπορεί να αποφασιστεί από έναν πρωθυπουργό ή κάποιον υπουργό Οικονομικών αλλά από τον ίδιο τον ελληνικό λαό, δεδομένου ότι προϋπόθεση για να επιτύχει ένα νόμισμα είναι η ευρύτατη λαϊκή εμπιστοσύνη».

«Το μεγαλύτερο κόμμα είναι το “κάτι άλλο επιτέλους”»

Πριν από λίγους μήνες συγκροτήσατε με όμορους χώρους και προσωπικότητες την πρωτοβουλία «1-1-4». Πού βρίσκεται το εγχείρημα; Θα λάβετε μέρος στις επερχόμενες εκλογικές μάχες;

«Κατά τη γνώμη μου το μεγαλύτερο κόμμα στην Ελλάδα δεν είναι ούτε ο ΣΥΡΙΖΑ ούτε η Νέα Δημοκρατία αλλά αυτό το «κάτι άλλο επιτέλους». Πάρα πολύς κόσμος δεν θέλει να ψηφίσει ούτε Τσίπρα ούτε Μητσοτάκη αλλά αναζητά αυτό τον χαμένο θησαυρό μιας διαφορετικής εναλλακτικής λύσης με χαρακτηριστικά ανασύνταξης, προόδου, ανθρωπισμού, αξιοπρέπειας. Σε αυτή την ανάγκη ανταποκρίνεται η πρωτοβουλία «1-1-4» που περιλαμβάνει πρόσωπα της πολιτικής όχι μόνο από την Αριστερά αλλά και από τον οικολογικό και κεντρώο χώρο, καθηγητές, πνευματικούς ανθρώπους, καλλιτέχνες, Ελληνες που διακρίνονται στο εξωτερικό, στελέχη από γυναικεία κινήματα, εργαζόμενους, νέους επιστήμονες. Στόχος της προσπάθειας είναι η ανασυγκρότηση της χώρας όπως περιλαμβάνεται στη διακήρυξή της και η δημιουργία αυτού του «κάτι άλλου» που λαχταρά τόσο μεγάλο τμήμα του λαού μας».

Υπάρχουν περιθώρια διεύρυνσης της συμμαχίας σας; Και δεν αναφέρομαι στο ΚΚΕ, το οποίο δηλώνει αντίθετο σε τέτοιες συνεργασίες, αλλά με τον Βαρουφάκη και την Κωνσταντοπούλου δεν θα είχατε περισσότερες πιθανότητες να εισέλθετε στη νέα Βουλή;

«Στη Βουλή ήδη υπάρχει μια δύναμη η οποία με σταθερότητα και εντιμότητα όλη αυτή τη μαύρη δεκαετία κάνει αυστηρή κριτική στα προγράμματα της τρόικας, το ΚΚΕ. Αυτό που λείπει είναι η προβολή μιας άμεσης και ολοκληρωμένης προγραμματικής εναλλακτικής κυβερνητικής λύσης. Δεν αρκεί επομένως η είσοδος μιας ακόμα δύναμης στη Βουλή. Απαιτείται η πλήρης ανατροπή της σημερινής μονοδιάστατης πολιτικής ισορροπίας. Κατά τη γνώμη μου, στο ενωτικό εγχείρημα έχουν θέση και αυτοί που αναφέρατε, ο ένας με τη διεθνή του επιρροή, η άλλη με τον αναγνωρισμένο δημοκρατικό της ριζοσπαστισμό, κι όσες κι όσοι έχουν αρνηθεί να στηρίξουν τα τρία μνημόνια. Φυσικά, «ουδείς ημών αναμάρτητος». Ασφαλώς θα βοηθούσε πολύ αυτή την υπόθεση μια πιο ενωτική στάση από την πλευρά του ΚΚΕ».

Εσείς προσωπικά θα είστε υποψήφιος στις εθνικές εκλογές;

«Μόνον εφόσον αυτή η ιδέα της ευρύτερης συσπείρωσης έχει βλαστήσει».

Α.ΤΣΙΠΡΑΣ: «ΦΟΒΟΤΑΝ ΓΙΑ ΕΜΑΣ, ΟΤΙ, ΑΝ ΕΠΙΜΕΝΑΜΕ, ΘΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΑΜΕ ΕΝΑ ΝΕΟ ΓΟΥΔΗ»!…

 

Β γραμμα κοκκινο μαυρο φ

γαίνοντας στο Σύνταγμα για να πάω µε τα πόδια στο Μαξίµου, διέκρινα την αγαλλίαση στα πρόσωπα των περαστικών. Ένας περήφανος λαός ένιωθε δικαιωμένος και δικαιολογηµένα το γιόρταζε. Η νύχτα έσφυζε από προσµονή και αυτοπεποίθηση. Η σιγή του Αλέξη µε ανησυχούσε, αλλά αρνούμουν να πιστέψω ότι το Μαξίµου θα ήταν αποκοµµένο από τον µεθυστικό αέρα ανυπακοής που έπνεε στους δρόµους. Σίγουρα, σκέφτηκα, αυτός ο ζωοποιός άνεµος θα καταφέρει να  εισέλθει μέσα από κάποια  σχισμή του φρουρίου ή μέσα από τις καρδιές των εργαζομένων στο Μαξίμου, που είχαν κι αυτοί ζυμωθεί πολιτικά στην Πλατεία Συντάγματος. Κι όμως, μπαίνοντας στο Μαξίμου, συνάντησα την παγωμένη ατμόσφαιρα νεκροτομείου, τη θλίψη νεκροταφείου.

Η ανατροπή ενός λαού

Καθώς περνούσα την κύρια είσοδο του Μαξίμου, οι υπουργοί και παρατρεχάµενοι που συνάντησα φαίνονταν μουδιασμένοι, λες και είχαν μόλις υποστεί βαριά εκλογική ήττα. Η παρουσία μου τους έκανε ακόμα νευρικότερους. Ο Αλέξης, μου είπαν, βρισκόταν σε συνάντηση με τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας στο γειτονικό Προεδρικό Μέγαρο και θα με δεχόταν αργότερα. Έτσι, περίμενα στην αίθουσα συσκέψεων με τους υπόλοιπους υπουργούς, παρακολουθώντας το τελευταία αποτελέσματα στις οθόνες. Όταν εμφανίστηκε τα τελικό ποσοστό στην οθόνη, 61,35% υπέρ του ΟΧΙ με ποσοστό συμμετοχής τα εντυπωσιακό 62,5%, πετάχτηκα από την καρέκλα μου σηκώνοντας πανηγυρικά τη γροθιά στον αέρα. Τότε, κοιτάζοντας γύρω μου, συνειδητοποίησα ότι ήμουν ο μόνος στο δωμάτιο που πανηγύριζε.

Περιμένοντας τον Αλέξη, βρήκα μήνυμα στο κινητό μου από τον Νόρμαν Λάμοντ «Αγαπητέ Γιάνη, συγχαρητήρια. Μια περίφημη νίκη. Δε γίνεται να μην εισακουστείτε τώρα. Kαλή τύχη!» Θα εισακουστούμε, σκέφτηκα, αρκεί να αποφασίσουμε να μιλήσουμε.

Εκεί που καθόμουν, παρακολουθώντας να ξετυλίγεται σε αργή κίνηση η ακύρωση της περίφημης νίκης μας, άρχισα να παρατηρώ τους παρευρισκομένους και τις μικρές λεπτοµέρειες που μέχρι τότε μου είχαν διαφύγει. Οι άντρες είχαν εγκαταλείψει το απλό, καθημερινό ντύσιμο που χαρακτήριζε τα στελέχη του Σύριζα και έμοιαζαν με κουστουμάτους μεγαλοδικηγόρους σε βραδινή έξοδο. Οι γυναίκες ήταν ντυμένες λες και πήγαιναν σε προεδρική δεξίωση. Όταν έφτασε και η Δανάη, συνειδητοποίησα πως όχι απλώς ήμασταν οι μόνοι χαρούμενοι άνθρωποι εκεί μέσα, αλλά ήμασταν και οι μόνοι που φορούσαν τζιν και μπλουζάκια. (περισσότερα…)

ΤΣΟΜΣΚΥ:«Επισκέφθηκα τον Λούλα, τον πιο εξέχοντα πολιτικό κρατούμενο στον κόσμο» (Μέρος Α΄)

«ΚΡΙΣΙΜΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ ΒΡΑΖΙΛΙΑΣ ΚΥΡΙΑΚΗ 7/10

«ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΤΣΟΜΣΚΥ ΜΕ ΛΟΥΛΑ»

Δημοσιεύτηκε στο The Intercep

(…)

ην επομένη της επίσκεψής μας, ένας δικαστής, επικαλούμενος την ελευθερία του Τύπου, δέχθηκε το αίτημα της μεγαλύτερης εφημερίδας της χώρας, της Folha de Sao Paolo, για συνέντευξη του Λούλα, αλλά ένας άλλος δικαστής παρενέβη γρήγορα και ανέτρεψε την απόφαση αυτή, παρά το γεγονός ότι παίρνονται συχνά συνεντεύξεις από τους πιο βίαιους εγκληματίες της χώρας, όπως από ηγέτες πολιτοφυλακών και λαθρέμπορους ναρκωτικών.

Για το σύστημα εξουσίας της Βραζιλίας, η φυλάκιση του Λούλα δεν είναι αρκετή. Θέλουν να διασφαλίσουν ότι ο κόσμος, καθώς προετοιμάζεται να ψηφίσει, δεν θα μπορέσει να ακούσει τίποτα από αυτόν και προφανώς είναι ικανοί να χρησιμοποιήσουν οποιοδήποτε μέσο για να πετύχουν αυτόν τον στόχο.

Ο δικαστής που ανέτρεψε την άδεια, δεν προέβη σε καμία καινοτομία. Ένας προηγούμενος ήταν ο εισαγγελέας που το 1926 όταν καταδικάστηκε ο Antonio Gramsci από τη φασιστική κυβέρνηση του Μουσολίνι, δήλωσε ότι «Πρέπει να κάνουμε τον εγκέφαλό του να σταματήσει να λειτουργεί για τα επόμενα 20 χρόνια» .

«Η ιστορία δεν επαναλαμβάνεται, αλλά κάνει συχνά ομοιοκαταληξία» όπως παρατήρησε ο Mark Twain

Αναθαρρήσαμε, αλλά δεν εκπλαγήκαμε όταν είδαμε ότι παρά τις επαχθείς συνθήκες και τη σοκαριστική αποτυχία της δικαιοσύνης, ο Λούλα παραμένει ενεργητικός, αισιόδοξος για το μέλλον και γεμάτος ιδέες για το πώς να ανατραπεί η τρέχουσα καταστροφική πορεία της Βραζιλίας.

(…) Ο φυλακισμένος που επισκεφθήκαμε, ο Luiz Inácio Lula da Silva – ή «Λούλα» όπως τον ξέρουν σε όλον τον κόσμο – έχει καταδικαστεί ουσιαστικά σε ισόβια φυλάκιση, σε απομόνωση, χωρίς πρόσβαση στον Τύπο ή σε εφημερίδες και με περιορισμένες επισκέψεις μια ημέρα την εβδομάδα.

chomsky LULA 2018 10 06 [1]

Ο αμερικανός γλωσσολόγος και πολιτικός ακτιβιστής, στην άκρη αριστερά, μιλάει στους υποστηρικτές του Κόμματος των Εργαζομένων, μετά την επίσκεψή του στον Λούλα στις 20 Σεπτεμβρίου 2018

Υ φωτιάπάρχουν πάντα προσχήματα για μια φυλάκιση – ίσως έγκυρα, ίσως όχι – αλλά συχνά έχει νόημα να αναζητήσουμε ποιοι είναι οι πραγματικοί λόγοι πίσω από αυτήν. Αυτό συμβαίνει και σε αυτήν την περίπτωση. Η πρωταρχική κατηγορία εναντίον του Λούλα βασίζεται στους συμβιβασμούς μεταξύ επιχειρηματιών που καταδικάστηκαν για διαφθορά και του εισαγγελέα και πρόκειται για την προσφορά ενός διαμερίσματος στο οποίο δεν έζησε ποτέ. Δεν θα τα χαρακτήριζε κανείς συντριπτικά στοιχεία.

Το υποτιθέμενο έγκλημα είναι σχεδόν μη ανιχνεύσιμο με τα δεδομένα της Βραζιλίας – και υπάρχουν πολλά που πρέπει να πούμε για αυτό και στο οποίο θα επιστρέψω αργότερα. Αλλά πέραν αυτού, η ποινή είναι τόσο εξωφρενικά δυσανάλογη σε σχέση με το υποτιθέμενο έγκλημα, που μας καλεί να αναζητήσουμε τους πραγματικούς λόγους. Οι ενδεχόμενοι λόγοι δεν είναι δύσκολο να ανιχνευθούν. Η Βραζιλία έχει εκλογές ζωτικής σημασίας για το μέλλον της. Ο Λούλα είναι μακράν ο πιο δημοφιλής υποψήφιος και θα κέρδιζε εύκολα σε μια δίκαιη εκλογική διαδικασία. Είναι σαφές ότι αυτό δεν είναι το αποτέλεσμα που θα επιθυμούσε η πλουτοκρατία.

Αν και οι πολιτικές κατά τη διάρκεια της θητείας του είχαν σχεδιαστεί έτσι ώστε να ικανοποιήσουν τις ανησυχίες του εγχώριου και του διεθνούς* χρηματοπιστωτικού τομέα, οι ελίτ τον μισούν, εν μέρει αναμφίβολα λόγω των πολιτικών κοινωνικής ενσωμάτωσης και των παροχών προς τους απόκληρους, ενώ φαίνεται πως πίσω από αυτό κρύβονται και άλλοι λόγοι: το ταξικό μίσος. Πώς μπορεί ένας φτωχός εργαζόμενος χωρίς ανώτατη εκπαίδευση που δεν μιλάει καν σωστά τα πορτογαλικά να βρίσκεται στο τιμόνι της χώρας μας;

Όταν ήταν εν ενεργεία, ο Λούλα ανεχόταν τη δυτική εξουσία, αλλά με επιφυλάξεις.(…..)

Συνέχεια στο ΤhePressProject

Μεταφράστηκε συλλογικά από μέλη της πλατφόρμας των 1101.

  • bold δικά μας